TaalPeter-Arno Coppen

‘De curve die je hoopt dat afvlakt’

Beeld RV

Een docent klassieke talen en Nederlands (ze bestaan!) schrijft mij naar aanleiding van de aflevering over ‘de curve die je hoopt dat afvlakt’ dat haar leerlingen dergelijke constructies allemaal onacceptabel vinden. Dat is voor zo’n constructie wel een zorgelijke ontwikkeling. In het verleden werd hij nog als latinisme bestempeld, en die kunnen, bij gebrek aan internationale contacten met de moedertaalsprekers, vrijwel alleen maar afkomstig zijn van gymnasiasten, die Latijn of Grieks vertaald hebben.

De docent was in haar les een vergelijkbare Griekse constructie tegengekomen, die in letterlijke vertaling zou luiden: ‘de slaven die zij zag het trouwst aan haar zijnde’. Ik denk dat schoolmeesters in oudere tijden er geen been in zouden hebben gezien om dit als goede vertaling te beschouwen (en bijvoorbeeld het werk van P.C. Hooft staat er vol mee), maar tegenwoordig streven we uiteraard naar constructies die dichter bij het gewone taalgebruik staan. En dan kom je al gauw uit bij een zin met ‘waarvan’ of ‘van wie’: ‘de slaven van wie zij zag dat ze het trouwst aan haar waren’.

De overeenkomsten met ‘de curve die je hoopt dat afvlakt’ (en de koningsliedzin ‘de dag die je wist dat zou komen’) zijn treffend: het betrekkelijk voornaamwoord is eigenlijk het onderwerp van de ingebedde bijzin ‘het trouwst aan haar zijnde’ die zelf weer het lijdend voorwerp van ‘zag’ is. Het enige verschil is dat het hier een beknopte bijzin (met tegenwoordig deelwoord ‘zijnde’) betreft.

Het moderne Nederlands heeft hier volgens mij nog de constructie met ‘als’: ‘de slaven die zij als de trouwste aan haar zag’ zou ik denken dat nog het dichtst bij de oorspronkelijke Griekse constructiestaat. Of zou ik als de dichtst bij de oorspronkelijke Griekse constructie staande zien. Die rode lijst voor bedreigde constructies moet er echt komen.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden