Coronamaatregelen

De cultuursector is wanhopig, waar blijft de hulp?

Beeld Sander Soewargana

Het piept en kraakt door de coronacrisis in de cultuursector. In een brandbrief vragen grote instellingen om hulp voor alle kunstenaars.

Het kabinet komt bedrijven die door het coronavirus in de problemen zijn gekomen met miljarden aan steun tegemoet. Maar waar blijft de hulp voor de cultuursector, vragen cultuurinstellingen zich af.

In een brandbrief riepen grote instellingen als het Rijksmuseum, Het Nationale Theater en de Nationale Opera & Ballet gisteren het kabinet en de wethouders van de vier grote steden op om de culturele wereld – van schouwburg tot popgroep, van danser tot museum, van acteur tot grafisch vormgever – te hulp te schieten met onder andere een ‘robuust fonds’.

Ook de 36 culturele beroepsverenigingen en vakbonden, verenigd in de Creatieve Coalitie, riepen gisteren op tot zo’n noodfonds.

Al weken lopen de naar schatting 300.000 mensen die in de cultuursector werken hun inkomsten mis. Per week gaat het om 85 à 100 miljoen euro verlies aan inkomsten. Sluiting van de zalen tot 1 juni betekent volgens Kunsten ’92 een inkomstenderving van 969 miljoen euro voor cultuurinstellingen.

Nauwelijks iemand geholpen met noodmaatregelen

Naar verwachting gaat de lockdown voor deze sector nog maanden duren. Zomerfestivals worden momenteel een voor een afgeblazen. Ook de toekomstige anderhalvemetersamenleving gaat voor veel minder inkomsten zorgen.

Minister Van Engelshoven van cultuur (D66) heeft al enige noodmaatregelen genomen. Zo mogen rijksgesubsidieerde musea het betalen van huur uitstellen en hoeven instellingen geen subsidie terug te betalen als er geen voorstellingen komen. Ook staan de regelingen voor zzp’ers open voor kunstenaars.

Maar daarmee is nog nauwelijks iemand geholpen, blijkt uit verschillende brandbrieven die de minister de afgelopen tijd ontving. De meeste individuele kunstenaars voldoen niet aan de regels, bijvoorbeeld omdat ze vanuit huis werken of omdat ze net niet voldoende uren maken. Kunstinstellingen die geen rijkssubsidie krijgen, en dat zijn er nogal wat, krijgen geen enkele steun en moeten hopen dat een gemeente bijspringt.

Cees Debets, directeur van Het Nationale Theater en een van de schrijvers van de brandbrief, ziet zijn eigen organisatie groot gevaar lopen. Vaste lasten, waaronder de huur van 85.000 euro per maand en de salarissen van 220 mensen, lopen door en de inkomsten zijn nihil. Ook de voorverkoop voor het volgende seizoen ligt helemaal stil. Debets: “Het piept en kraakt aan alle kanten. Er zouden nu tonnen binnen moeten komen aan kaartverkoop, maar de kassa staat stil. Daarom luiden we nu de noodklok. Willen we na de coronaperiode met elkaar aan de wederopbouw kunnen beginnen, dan moeten we nog wel een fundament hebben staan.”

‘Als er geen noodfonds komt, houdt het op’

Marianne Versteegh, algemene secretaris van de landelijke belangenvereniging Kunsten ’92,maakt zich ook grote zorgen over dat fundament. “Als we willen dat er dit najaar nog iets van cultuur te zien is op de podia en in musea, dan moet er snel een noodfonds ter overbrugging komen. In het voorjaar, dat altijd een piekseizoen is, moeten instellingen het geld verdienen waarmee ze producties voor in het najaar kunnen financieren. Zonder die inkomsten is er geen investeringsruimte. Culturele instellingen kunnen ook niet lenen bij banken. Als er niets wordt verdiend en er geen noodfonds komt, houdt het op.” 

Ze ziet vooral de kleinere organisaties, zoals musea, filmhuizen en schouwburgen, in problemen komen. Versteegh: “Het Concertgebouw zingt het met reserves nog wel een halfjaartje uit, maar kleinere podia hebben niet zo’n buffer. Die vallen als eerste om. Nu wreekt zich ook dat de cultuursector net een ernstige bezuiniging achter de rug heeft. Je mag hopen dat gemeenten bijspringen, maar die hebben ook met bezuinigingen te maken.”

De meeste zorgen maakt ze zich over de vele zzp’ers en flexwerkers in de cultuursector. Die zijn slecht beschermd en betalen weer als eerste de prijs, zegt ze. 

Gisteren liet Van Engelshoven in een online interview op het Platform ACCT weten dat het onderzoek naar een overbruggingsmaatregel stapje voor stapje gaat. Dat fonds komt bovenop het cultuurbudget, beloofde ze. Debets: “Ik hoop dat zij de ministers van economische zaken en financiën kan overtuigen van het belang van de cultuursector voor het publiek.”

‘Als de vrije theaterproducenten omvallen, betekent dat een onherstelbaar verlies’

Actrice Johanna ter Steege schreef een brandbrief aan minister van cultuur Ingrid van Engelshoven, over de nood van vrije theaterproducenten

Johanna ter Steege.Beeld ANP Kippa

“We zouden ’s avonds in Den Haag de première van ‘Het oog van de storm’ spelen. Vlak van tevoren hoorden we dat het niet doorging vanwege corona. Iedereen zit nu thuis zonder inkomsten: acteurs, technici, mensen van de kleding en de catering. Allemaal zzp’ers. 

In de gesubsidieerde sector is zo’n crisis misschien nog even vol te houden. Maar vrije theaterproducenten waar ik voor werk, dreigen meteen failliet te gaan. Ze hebben investeringen gedaan, hun buffer raakt op. Als zij omvallen, betekent dat een onherstelbaar verlies. Voor de acteurs die zich moeten omscholen, én voor het publiek: 60 procent van het theateraanbod komt van vrije producenten. De politiek heeft ons tot dusver over het hoofd gezien omdat we zelfstandig en succesvol waren. 

Ik hoop dat Van Engelshoven nu snel met geld en een reddingsplan komt, anders is het te laat. Cultuur is ontzettend belangrijk voor de ziel: het gaat over verbondenheid, troost, gedeeld plezier, erkenning en herkenning. Het is een hoofdzaak, geen bijzaak. Daarom willen we bespreken hoe we straks de draad kunnen oppakken. Wij waren de eersten die moesten stoppen – en we worden de laatsten die weer mogen beginnen.”

‘We hebben echt een punt’

Sopraan Lenneke Ruiten

“Op de persconferenties van de overheid wordt tot nu toe met geen woord gerept over cultuur, terwijl seksclubs wel worden genoemd. Na alle onevenredige kaalslag van een paar jaar geleden laat ik me niet meer aanpraten dat wij paria’s zijn, dat we een slechte naam hebben. De cultuur ging vorige maand zowat als eerste op slot en gaat straks als laatste weer open. De KLM krijgt wel 10 miljard steun, maar ik als trouwe klant had tien vluchten geboekt, waarvoor ik vouchers krijg die ik niet kan gebruiken. Het is meten met twee maten. En dat terwijl in Zwitserland meteen een paar miljard voor cultuur werd gereserveerd. Mijn buitenlandse collega’s staan versteld dat er in het rijke Nederland zo slecht met cultuur wordt omgegaan.

“Ik had optredens in Frankrijk, Italië, Spanje en Engeland, maar die gaan geen van alle door. De minister moet eerst en vooral de gezelschappen en de zalen steunen. Fors. Die moeten overeind blijven. Een substantieel plan dus. Als dat er niet komt, moeten wij advocaten in de arm nemen en de staat aanklagen. We hebben echt een punt. Ik ben niet zo’n prater, maar die kar wil ik best trekken. En ondertussen ga ik gewoon door met het opeten van de overwaarde van mijn huis.”

‘Voorkom dat de dominosteentjes omvallen’

Michel Sluysmans en Servé Hermans van Toneelgroep Maastricht

Servé Hermans, directeur Toneelgroep Maastricht.Beeld Stephan Vanfleteren
Michel Sluysmans, directeur Toneelgroep Maastricht.Beeld Stephan Vanfleteren

“We worden te vaak weggezet als subsidieslurpers”, zegt directeur Michel Sluysmans van Toneelgroep Maastricht. En dat is onterecht, want juist nu is de cultuursector van essentieel belang. “Er is een grote behoefte aan een collectieve beleving.”

Toneelgroep Maastricht leeft op een combinatie van subsidie en eigen inkomsten, legt de andere directeur Servé Hermans uit. “143 voorstellingen gaan niet door en het voorjaar is de drukste tijd. We missen nu 720.000 euro aan inkomsten en dat levert ons een gat op van 350.000 euro. Het is nu al kantje boord en als er geen oplossing komt, draaien we in december echt rode cijfers.”

Sluysmans: “Het risico is dat de hele keten omvalt als dominosteentjes. We hebben 20 vaste mensen en zeker 80 ZZP’ers die voor ons werken als decorbouwer of kostuumontwerper. Daarom trekken we aan de bel: er moeten nu maatregelen komen, anders wordt het dominospel vroegtijdig in werking gezet. En elk gezelschap heeft zijn eigen problematiek, daarom is er behoefte aan maatwerk. Het is best frustrerend dat zo weinig gebeurt, maar het besef dat we in hetzelfde schuitje zitten, verbroedert ook.”

Hermans: “Ik roep de minister op om de infrastructuur die we voor cultuur hebben te redden. Dat is altijd beter dan hem later opnieuw weer op te bouwen.”

‘Niet ieder voor zich het wiel willen uitvinden’ 

Peter van der Aalst, interim-directeur van poppodium 013, in Tilburg

Beeld Trouw

Het is heel raar om naar het gesloten gebouw van poppodium 013 te moeten kijken vanaf de overkant van de straat, zegt interim-directeur Peter van der Aalst. Daar biedt een klein kantoortje nog werkruimte aan een handjevol van de 43 medewerkers in vaste dienst.

“Dat wringt, inderdaad. We hebben nu helemaal geen inkomsten, terwijl we normaal een gezond bedrijf zijn met 20 miljoen omzet op jaarbasis. We maken gebruik van de regelingen die er nu zijn en deze drie maanden redden we het wel. Maar wat als het langer gaat duren, zeg een jaar? Wat er als er andere maatregelen volgen? We hebben behoefte aan duidelijkheid. En dan moeten we als branche samen aan een oplossing werken en niet ieder voor zich opnieuw het wiel willen uitvinden. Een wiel dat op dit moment nogal vierkant lijkt. Ja, ik denk wel dat de cultuursector hier blijvende schade aan overhoudt.”

Lees ook:

Coronavirus zorgt voor financiële strop bij kunstenaars

Tienduizenden individuele kunstenaars, die niet in vaste dienst zijn, zien hun inkomsten schrikbarend hard teruglopen. Bij de Kunstenbond is een meldpunt geopend om de schade voor zzp’ers te inventariseren.

Deze opera gaat u dus niet zien, voorlopig dan

De wereldpremière van Willem Jeths’ opera ‘Ritratto’ werd vanwege de corona-maatregelen afgelast. Ook de volgende voorstellingen gaan niet door. Maanden van voorbereiding voor niets. Wat doet dat met hoofdrolzangeres Verity Wingate?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden