Livestreamconcert

De concertzalen zijn dicht, toch gaan deze twaalf corona-composities binnenkort in première

Celliste Maya Fridman repeteert via Zoom met componiste Heather Pinkham. Beeld Werry Crone

Alle concerten van de agenda geschrapt en toch spelen: tijdens het livestreamconcert ‘Music for Empty Spaces’ klinken twaalf wereldpremières van twaalf componisten, gespeeld door twaalf musici.

Een messcherpe geluidsgolf doorklieft de stilte in de Grote Zaal van het Muziek­gebouw aan ’t IJ in Amsterdam, alsof een slijptol in een bonk staal wordt gezet. Gehamer volgt. Radio 1 op de achtergrond. Onderhoud kan ongestoord plaatsvinden nu de concertzalen gesloten zijn.

“De akoestiek is fantastisch, zelfs voor dergelijke bouwgeluiden”, zegt componiste Heather Pinkham. Ze staat naast het podium waarop telkens één musicus en één componist zal plaatsnemen tijdens het livestreamconcert ‘Music for Empty Spaces’. Pinkham snorde elf Nederlandse collega’s op wier stijlen ver uit elkaar liggen, van minimal-achtig tot verstild en theatraal. Ze koppelde hen aan evenzovele instrumenten; accordeon, cello, harp, elektrische gitaar enzovoorts. De uitnodiging luidde: wil je een vierminutenstuk schrijven waarin je reflecteert op de huidige tijd?

“Om te kunnen blijven werken moet ik een doel hebben”, zegt Pinkham. “Van de ene op de andere dag een lege agenda en geen inkomsten, dat is funest, niet in de laatste plaats psychisch. Als je muziek maakt, wil je die laten horen.” Pinkham initieert met Music for Empty Spaces de uitvoering van twaalf wereldpremières midden in het zwaarst denkbare weer voor de podiumkunsten, in het oog van de orkaan. 

Live-uitzending

‘Music for Empty Spaces’ wordt op 28 mei om 20.00 uur live ­gestreamd vanuit de Grote Zaal van het Muziekgebouw aan ’t IJ, en is te volgen via NPO Radio 4 en online via NPORadio4.nl. 

Meer informatie is te vinden op: www.muziekgebouw.nl. Vanaf 1 juni opent het Muziekgebouw het terras voor kleinschalige projecten in het weekend.

Energie in de zaal

Gemoedstoestanden in noten gevat wisselen elkaar af in Pinkhams eigen miniatuur ‘Days blur’: angst, boosheid, berusting. Het werk is geschreven voor Maya Fridman. De celliste speelt niet alleen, maar zingt ook teksten als ‘I am one of the lucky ones’ en ‘Tired of this new routine’.

Als de zalen gesloten zijn is streaming dé oplossing om toch publiek te bereiken – ware het niet dat je als musicus samen met je publiek de uitvoering maakt. De persoon op het podium wordt gevoed door de energie in de zaal. Hoe neem je de luisteraar mee die van achter de laptop volgt wat je doet?

Maya Fridman: “Natuurlijk mis ik de interactie enorm, de warmte, de gezichtsuitdrukkingen, maar ik probeer me zo goed mogelijk het publiek voor te stellen, ik heb imaginaire luisteraars in mijn hoofd. Het is veel harder werken als ik muziek stream, bij een liveconcert word je opgetild doordat je ­samen bent.”

Maya Fridman.Beeld Werry Crone

Leegte en eenzaamheid

Dat laatste beaamt violist Pieter van Loenen. Toen de podiumwereld krakend tot stilstand kwam, drongen vragen zich aan hem op als: wie ben ik, wat betekent mijn vak als ik mijn muzikale verhaal niet kan vertellen? “In de afgelopen periode ben ik mij nog bewuster geworden van het fysieke aspect van een viool in mijn handen hebben, het resoneren van die klanken, en hoe verknocht ik daaraan ben. De manier waarop ik muziek maak, wordt gekleurd­­ door de situatie waarin ik verkeer­­. Wanneer je voor een camera speelt, praat de leegte terug. In het korte stuk dat Celia Swart voor mij componeerde ervaar ik die leegte en eenzaamheid in de ijle melodieën.”

Van Loenen is goedgemutst, de kracht die uitgaat van Pinkhams initiatief inspireert hem. Spelen en delen wil hij, ook als dat niet live kan. Hij heeft net voor het eerst sinds weken weer samen met anderen gestudeerd, een Beethovenkwartet. “Vier musici op anderhalve meter afstand van elkaar, maar de muziek, er bestaat niets mooiers”, zegt Van Loenen. “De oren waren roestig geworden en gretig tegelijk. Je had me twee maanden geleden niet moeten spreken, toen zag ik het compleet somber in, alles afgelast, gesloten­­ concertzalen.

Ik kan en wil mijzelf uitdrukken in muziek, die zekerheid dringt zich in deze tijd steeds sterker aan mij op en geeft me energie en zelfvertrouwen, ook nu ik de luisteraar even niet kan voelen en zien.”

Voor Fridman vormt deze tijd een onderzoeksperiode. Ze probeert tot de kern te komen van wat ze is als cellist, als musicus. Iedere dag vraagt ze zich achter haar instrument af wat ze doet, wat er klinkt, welke emoties ze over wil brengen. “Ik ben me bewuster van mijn ademhaling, bijvoorbeeld. Ik zoek naar de flow waarin ik kom als ik optreed, een toestand die vanzelf daar is wanneer ik een concert geef. Als ik kan begrijpen wat er gebeurt, kan ik die situatie oproepen wanneer ik wil, zelfs zonder live publiek­­.”

Lamgeslagen

“Dat beeld, een musicus op dat grote podium in een lege zaal, is niet minder dan aangrijpend”, vindt Jacob ter Veldhuis. Hij schoof de uitnodiging van Pinkham om een stuk te schrijven in eerste instantie terzijde, voelde zich lamgeslagen door de situatie, hoewel hij als componist gewend is aan een monnikenbestaan. Pas later kwam zijn fantasie op gang. Ter Veldhuis zag voor zich hoe hij een eerder plan om de roep van uitstervende vogels in een compositie te verwerken kon uitvoeren: de piccolo van Ilonka Kolthof zou schitterend samengaan met de kleurrijkdom van de zangvogels. 

“Die wonderbaarlijke vogelzang ontroert en inspireert. Het stuk schreef zich direct en geeft het huidige tijdsgewricht weer. Dat wordt niet alleen door deze pandemie, maar ook door een mondiale milieucrisis gekenmerkt. ‘Farewell Feathered Friends’ is een statement waarin ik mijn bezorgdheid over de opwarming van onze planeet tot uiting breng. Zo componeer ik doorgaans, betrokken bij de wereld waarin ik leef.”

In barre tijden tasten twaalf musici en twaalf componisten de weg naar een betere toekomst af. Heather Pinkham: “Dat al deze mensen hun medewerking hebben toegezegd is fantastisch. Door samen iets te creëren, kunnen we onze stem laten horen en de aandacht vestigen op de schoonheid en de urgentie van hedendaagse muziek. Ons krijg je er niet onder.”

Lees ook:

Amsterdams Gemengd Koor blikt terug op de corona-uitbraak. Hoe gaat het nu met de koorleden?

De reconstructie van kunstredacteur Peter van der Lint over hoe het coronavirus genadeloos toesloeg bij Het Amsterdams Gemengd Koor bracht een hoop teweeg. Het artikel is tot nu toe het best gelezen stuk op de site van Trouw van dit jaar, en werd door zowel binnen- als buitenlandse media opgepikt. Het koor wordt zelfs onderdeel van wetenschappelijk onderzoek. Een terugblik met de koorleden en de auteur.

‘Medtner schreef muziek voor de ziel’

Twee Nederlanders nemen als eerste alle liederen van de Russische componist Nikolai Medtner op. Frank Peters en Ekaterina Levental willen de componist uit de vergetelheid halen, omdat zijn muziek recht uit het hart spreekt en ‘gelukzaligheid’ brengt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden