MooiAfvalbakken

De Capitole, de afvalbak des vaderlands

Beeld Bas Pruyser

De Capitole is een goede bekende in het Nederlandse ­straatbeeld. Bij deze afvalbak is over werkelijk alles nagedacht. En hij is jarig.

Een klodder mayonaise aan de rand, uit­puilende frietbakjes en colaflesjes – van ­menig straatvuilnisbak wend je je gezicht zo snel mogelijk af. Zonde eigenlijk van die vloeiende lijnen, die functionaliteit, die unieke kleuren soms. De meest voorkomende afvalbak van Nederland is een echt ontwerp, waarover is nágedacht. Omdat het ontwerp van Bas Pruyser (70) nu veertig jaar bestaat, schreef hij een boek: De Capitole. 40 jaar dé afvalbak van Nederland. Het is Pruysers bekendste ontwerp en tot op de dag van vandaag rolt de Capitole bij het bedrijf Bammens in Maarssen van de band.

Vaak geldt de regel: hoe achtelozer een object gebruikt wordt, des te beter het industrieel ontwerp. Bij de ­vroegere, platte afvalbakken ging er volk op staan bij ­Koninginnedag, wat ze vernielde. Andere vlogen te ­gemakkelijk in brand of waren te open voor de wind.

Bij de Capitole is over alles nagedacht, van gebruik tot kleur. De ‘mond’ regent bijna niet in, terwijl hij als het ware uitnodigend naar achteren helt. Door de afgeronde hoeken en randen kan zelfs een kind zijn lollystokje veilig erin weggooien. En terwijl de buitenkant van robuust staal is, weegt de binnenbak ergonomisch stukken minder, voor het legen volgens arbowetgeving. Op straat zelf telt vooral dat er genoeg in past zodat ook de ongedul­dige puber z’n lege energydrankblikje nog kwijt kan. En de opening is klein genoeg zodat mensen niet hun eigen vuilniszak erin deponeren – in zwang sinds sommige ­gemeenten afvalscheiding promoten door restafval duur te maken.

Beeld Bas Pruyser

De bak werkt. Maar wie er eens langer naar kijkt, ziet ook hoe uitgebalanceerd het uiterlijk is. De ronde maar toch rechthoekige én driehoekige lijnen vragen je vriendelijk om dichterbij te komen. De stevige ophangbeugel doet denken aan een klimrek, terwijl hij ondertussen vandaalbestendig met twee poten in de grond staat.

Eigenlijk ontleent deze afvalbak zijn bestaansrecht ­onder meer aan zijn onverwoestbaarheid. Hij was net uit in 1980 toen er bij de kroningsrellen op 30 april in Amsterdam honderden plastic afvalbakken uitbrandden. De Stadsreiniging plaatste een grote bestelling van de Capitole. Luchthaven Schiphol volgde. “En daarna kwam Ommen”, zegt Pruyser altijd. De afvalbak straalt geen hoofdstedelijke arrogantie uit maar past overal. Hij is rustig belijnd, goed ‘weg-ontworpen’, zoals design­criticus Simon Mari Pruys (Pruysers docent aan de Gerrit Rietveld Academie) over dergelijke ontwerpen schreef. Toch had hij genoeg ‘appèlwaarde’ om in het oog te springen bij iemand die iets wil weggooien.

Vandaar ook die kleuren. Soms is-ie bescheiden donkergroen, maar Pruyser wilde liever het knalgeel of kobaltblauw dat gemeenten graag bestellen, voor een hogere ‘vulgraad’.

Beeld Robert Rickhof

In 1981 won Pruyser de Kho Liang Ie Prijs voor ont­werpers die zich verdienstelijk hebben gemaakt voor de designwereld. Het Stedelijk Museum Amsterdam wijdde een kleine tentoonstelling aan de winnaar. Stond die straatvuilnisbak opeens ín het Stedelijk.

Industrieel ontwerper Pruyser ontwikkelde zich tot een ‘mister afvalbak’, en ontwierp zelfs de Amsterdamse ­verzonken containers. Uit België kwam ooit de vraag om een rode Capitole met smallere gleuf, als brievenbus, maar dat leek Pruyser te verwarrend voor het publiek. Wel volgden vele aanpassingen aan het ontwerp voor klanten, en kwamen er afgeleiden zoals de Omnipole en de Bipole.

In 2018 stonden er in Europa naar schatting 400.000 Capitoles. De iconische bak staat op T-shirts, magneten en sleutelhangers. En na zijn pensionering maakte ­Pruyser een studie voor een houtkachel op basis van het ontwerp: “Toch leuk als je wel fikkie mag stoken in een afvalbak”.

Bas Pruyser
De Capitole. 40 jaar de afvalbak van Nederland
Lecturis, 96 blz. € 24,95

Lees ook:

De Dutch designweek wil de coronawereld nét ietsje leefbaarder maken

Handen wassen en anderhalve meter afstand houden. Dat mantra klinkt al sinds maart, maar blijkt niet zo makkelijk. Helpt het als je je handen niet meer hoeft te gebruiken en je de anderhalve meter speels zichtbaar maakt? Ontwerpers presenteerden oplossingen voor corona-problemen tijdens de virtuele Dutch Designweek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden