null Beeld -
Beeld -

Tv-columnMaaike Bos

De binnenwereld van Zomergast Sevdaliza is zo veel roeriger dan ze kon laten zien

De vierde Zomergasten was een hypnotiserende trip over bevrijding en zelfverwerkelijking met de jonge Nederlands-Iraanse zangeres, componist en producer Sevda Alizadeh. Een wereldster die we nog niet allemaal kennen.

Sommige gasten zitten in dit roemruchte VPRO-programma om hun vakinhoudelijke pleidooi te doen: voor betere jeugdzorg bijvoorbeeld (Robert Vermeiren) of tegen roken zoals (oud-)longarts Wanda de Kanter in 2019 deed. Leerzaam, maar niet per se de gedachte achter dit programma.

Zondag zat hier de jonge Nederlands-Iraanse muziek-en videoartiest Sevda Alizadeh (1987, Teheran) met een heel andere reden. De stoïcijns vertellende, hoogzwangere vrouw met gebeeldhouwd gezicht en artiestennaam Sevdaliza kwam in de vierde Zomergasten van het seizoen geen informatie geven over haar ‘duizelingwekkende’ muziek, zoals VPRO’s 3voor12 haar debuutalbum Ison (2017) noemde. Ze leek mensen te willen inspireren zoals zij is geïnspireerd. Namelijk: om zichzelf door filosofie, kunst en andere verlossingsbronnen uit de donkerste drek te trekken en de thuiswereld te scheppen die ze zelf niet had gehad.

Nieuwsgierigheid naar deze intigrerende vrouw

Wie is deze jonge vrouw, hing lang als vraag boven het gesprek. Alleen als je je vooraf gehad ingelezen of haar al kende, besefte je dat hier een wereldster zat. Op haar vijfde uit Iran gevlucht, na drie azc’s op haar vijftiende al het huis uit als top-basketballer, een studie Communicatiewetenschappen en een marketingbaan daarna, en toen pas haar roeping gaan volgen en muziek en video gaan maken. Had presentator Janine Abbring dat maar even simpel kunnen (of mogen) benoemen, dan was de nieuwsgierigheid naar deze intrigerende vrouw extra geprikkeld. Maar ze wil niet altijd in die hokjes worden geplaatst (‘ex-vluchteling’ vooral), en koos dit programma juist om haar levensverhaal breed uitgesmeerd te vertellen.

Inmiddels is ze een kunstenaar met miljoenen volgers vanwege haar mystiek gestileerde boodschap van vrijheid, met een grote fanschare onder gemarginaliseerde groepen (‘queers, transpersonen’, zei Abbring) en in landen in conflict, zoals Armenië, Oekraïne, China, Azerbeidzjan. Kun je nagaan: ben je opgegroeid in Rotterdam, heb je hartstochtelijke fans in Azerbeidzjan.

Haar levensverhaal, dat als ‘project Sevdaliza’ in feite haar grootste kunstwerk is, overstijgt de grenzen van grondgebied, cultuur en religie. In de clip Human doet ze voor een groep vorsend kijkende witte mannen haar hoofddoek en cape af en danst als een centaur halfnaakt voor ze, met puntige borststukken als Madonna, met paardenbenen die aan de dierlijkheid bij Lady Gaga doen denken (zie haar vleesjurk) en met lang zwart haar als dat van Cher. Wie heeft nu de macht?

Vergeldingsdrang zonder wraak

In deze vrouw komen bijna verwarrend veel verhalen samen. Deels komt de verwarring ook door haar woordkeuze: ze spreek vaak over gelaagdheid maar wordt niet concreet, en zegt te werken uit ‘vergeldingsdrang’ terwijl van wraak geen sprake is: ze bedoelt bewijsdrang of geldingsdrang. Tegelijk kwam ze met zulke originele fragmenten dat het als een voorrecht voelde deelgenoot te zijn van de werelden waaruit zij put. Van fragmenten die de creatieve en mentale kracht van vrouwen toonden (een animatie van Walt Disney en Salvador Dalí uit 1946; een een sportfragment van de mentaal strijdbare Serena Williams), tot het dichterlijke verhaal over de Perzische soefi-traditie en de filosofische bespiegelingen van multimiljonair-zakenman Naval Ravikant.

Het fragment waarmee ze eindigde, balde alles van de avond samen. De videoclip van Paolo Nutini bij zijn lied Iron Sky begon met rauwe documentairebeelden van mensen in wanhoop, angst, pijn en smerigheid. Nutini schreeuwt het uit, bijna om zichzelf te overtuigen dat het toch mogelijk moet zijn om vrijheid te vinden. Geleidelijk lopen de beelden over naar mensen die bevrijding vinden in dansen, bezinning, water en licht. Ze moeten het zelf doen. “Niemand kan je de macht geven om op te rijzen/ boven de liefde / boven de haat/“, klinkt de oerkreet van Nutini.

Ik ken niemand die haar leven zo rigoureus in eigen hand neemt als deze introspectieve dame hier op dat drijvende camperdak in de studio (dat overigens door de recente overstromingen echt zijn houdbaarheidsdatum heeft bereikt, ingehaald door de realiteit). Wel knap dat de VPRO een nieuw blik aan gasten opentrekt. De vraag is hoe vaak, want niet veel kijkers zijn bereid om een avond lang een mysterie te proberen te doorgronden dat eigenlijk alleen echt in haar muziek te ontdekken is, en niet in haar gesproken woord. En toch is ze het waard.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden