Review

De beste Oudtestamentische verhalen zijn van een vrouw

Van onze kerkredactie

Zijn boek werd een bestseller. In Amerika werd er een ontbijtshow aan gewijd. In een uitverkocht Newyorks theater werden stukken eruit voorgelezen. Het is nu in het Nederlands verkrijgbaar: Het Boek van J.

Met de afkorting J verwijzen theologen naar de auteur van de oudste stukken van de Pentateuch, de eerste vijf boeken van de Bijbel. J staat voor Jahwist, genoemd naar Jahwe. Haar werk - zou Bloom zeggen - werd later aangevuld en herzien door schrijvers die in kringen van godgeleerden schuilgaan achter de letters E (Elohist), P (Priesterauteur of -school), D (schrijver(s) van Deuteronomium) en R (eindredactie).

Bloom is literair criticus en hoogleraar. Aan zijn uitvoerige literaire analyse van J's teksten valt het volgende signalement te ontlenen: vrouw, 'ongelooflijk erudiet, verlicht en ironisch', hovelinge of althans iemand die in de nabijheid leefde van het hof van koning Rehabeam (ongeveer 922-915 v.Chr.), als schrijfster de evenknie van Homerus, Dante en Shakespeare.

Blooms argumenten voor J's sekse maken een fantasierijke indruk. Enkele voorbeelden. J besteedt zesmaal zoveel ruimte aan de schepping van de vrouw als aan die van de man. J kent geen helden, alleen heldinnen: Sara, Rachel, Tamar. Ze behandelt Abram, Jakob en Mozes 'met opvallend gemengde gevoelens'. Met patriarchale idealen drijft ze op subtiele wijze de spot. Haar visie op polygamie is weinig opwekkend: Sara verdrijft Hagar, Rachel is buitengewoon jaloers op Lea. Dat deze en andere elementen in de Pentateuch op een vrouwelijke invalshoek wijzen, zullen velen hoogstens leuk bedacht vinden. Bloom verwerpt die beoordeling niet, maar brengt er wel tegenin, dat "de gebruikelijke, gemakzuchtige veronderstelling dat J een man was" , evenzeer "op fantasie berust" .

De steen des aanstoots in Blooms boek is overigens niet zozeer zijn kijk op J als wel zijn visie op de God die door de erudiete dame wordt beschreven. Bloom houdt Hem voor een literaire creatie. Dat strookt met zijn opvatting, in een ander boek (Agon) verdedigd, dat religie altijd begint - en eindigt - als literatuur. De God die J volgens Bloom creeerde, maakt geen majesteitelijke indruk. Zo constateert de criticus, wiens proza ditmaal veel toegankelijker is dan in andere publikaties: "Hij begint als een tweedrachtzaaier en ontwikkelt zich tot een bijzonder nerveus leider van een onhandelbare meute zwervers in de woestijn." Zijn belangrijkste eigenschap is "niet heiligheid of rechtvaardigheid, maar levenskracht" , vitaliteit. In Zijn optreden ontwaart Bloom trekken van "een kwajongen" en "een ongelooflijke onruststoker" , die de boel geregeld in de soep laat lopen en mensen plaagt. Het verwijt van godslastering schuift Bloom door naar mevrouw J, zijn inziens de meest blasfemische van alle schrijvers uit de wereldgeschiedenis, Rushdie inbegrepen.

Het Amerikaanse origineel van Het Boek van J bevat, naast Blooms beschouwingen, een vertaling van J's teksten, verzorgd door de dichter David Rosenberg. Mirjam Lunkeman heeft die, net als de rest van het werk, vertaald (uitg. Waterland van Wezel, Amsterdam; 327 blz.44,50).

Op de naoorlogse beweging Gemeenteopbouw in de hervormde kerk promoveerde onlangs ds. J. Bruin. Zijn dissertatie, Kerkvernieuwing, eerder op deze pagina gesignaleerd, is uitgegeven door het Boekencentrum (216 blz.- 49,50). Een (vrijgemaakt-)gereformeerde kijk op Gemeenteopbouw geeft prof. dr. M. te Velde in een tweedelig werk onder die titel. Deel 1 behelst een algemene inleiding; in 2 werkt Te Velde tien bijbelse basisprincipes voor het functioneren van gemeenten uit (uitg. De Vuurbaak; I 96 blz.16,75; II 134 blz.18,75). Van dezelfde kerkelijke signatuur is Samen geloven, samen belijden waarin ds. M. H. Sliggers vier belijdenisgeschriften bespreekt, met de nadruk op de Dordtse Leerregels (De Vuurbaak, nieuwe druk, 80 blz.).

Uitgeverij Narratio markeert de herdenking van de pedagoog en theoloog J. A. Comenius (1592-1670) met de uitgave van twee studies van 'comeniologen'. Kinderen zijn Godgeleerd bevat nagelaten werk van ds. J. R. Kok uit Oss, die studie maakte van Comenius' stripboekavant-la-lettre Orbis Sensualium Pictus, en een verhandeling over diens kerkbegrip, geschreven door de in 1990 overleden Tsjechische hoogleraar Amedeo Molnar (met een schets van Comenius' leven en werk; 112 blz.17,50).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden