Matthäus-Passion

De beste Bach-passies voor thuis

Johann Sebastian BachBeeld Thinkstock

Anderhalve eeuw geleden klonk Bachs Matthäus-Passion voor het eerst in Nederland. Het begin van een traditie, die dit jaar volledig in het water valt vanwege de corona-beperkingen. Gelukkig zijn er paar goede nieuwe opnamen.

 De Nederlandse Bachvereniging kwam maandag met het bericht waarvan je wist dat het zou komen. Haar jaarlijkse uitvoeringen van Bachs Matthäus-Passion, van 28 maart tot en met 11 april, worden allemaal afgelast. Dus ook die enige echte in Naarden. Slechts één keer in de bijna honderdjarige geschiedenis van de Bachvereniging gebeurde dat eerder. Dat was in 1945.

En je voelt de bui bij die andere kampioen van de Nederlandse passietraditie al aankomen. Ook al valt Palmzondag dit jaar een week na het aflopen van de opgelegde sluiting van concertzalen tot eind maart, ook de Matthäus-Passion van het Concertgebouworkest zal niet doorgaan. Die Palmzondagtraditie is nog veel langer, want begonnen in 1899. Ook daar viel er slechts één uitvoering uit, eveneens in 1945.

Dit jaar is het precies 150 jaar geleden dat de Matthäus-Passion voor het eerst in Nederland te horen was. In Rotterdam, geleid door Woldemar Bargiel, leerling van Mendelssohn en halfbroer van Clara Schumann. De viering van dat historische feit moet worden uitgesteld. Uitgerekend dit jaar telde de PassieBarometer van ZingMagazine een record van 245 passie-uitvoeringen in Nederland. Of die ook allemaal worden afgelast is nog onzeker, maar waarschijnlijk is het wel.

Om wat soelaas te bieden, zijn er ook dit jaar weer nieuwe opnamen van Bachs passies verschenen. Zo kunnen we ons thuis enigszins troosten met het gemis aan de jaarlijkse gang naar kerk of concertzaal. Om het maar eens zo te zeggen: ‘Wir setzen und mit Tränen nieder’, maar dan in de beschermde omgeving van ons eigen huis.

Bij de nieuwe opnamen zijn er een paar van zeer bekende Bach-vertolkers, die hun sporen ruimschoots verdiend hebben in de passiegeschiedenis. Masaaki Suzuki komt twintig jaar na zijn eerste opname van de Matthäus-Passion met een nieuwe. Philippe Herreweghe nam de Johannes-Passion nu zelfs voor derde keer op, na fraaie opnamen uit 1987 en 2001. Bij die laatste opname gebruikte Herreweghe Bachs afwijkende versie uit 1725, de overige twee laten de 1724-versie horen.

Voegen deze twee mastodonten van Bachs vocale muziek iets toe aan hun eerdere opnamen? In twintig jaar is Suzuki, leerling van Ton Koopman, uitgegroeid tot een Bach-vertolker van wereldformaat. Met zijn volledig uit Japanners bestaande Bach Collegium Japan nam hij in de jaren die tussen deze twee Matthäussen liggen het complete cantatewerk van Bach op. Stuk voor stuk referentie-opnamen. Dat heeft onvermijdelijk voor verdieping en voor nog meer begrip van Bachs oeuvre gezorgd.

Suzuki week voor deze opname uit naar een concertzaal waar een nieuw groot barokorgel tot zijn beschikking stond. Hij is ervan overtuigd dat Bach in Leipzig een dergelijk orgel tot zijn beschikking had. Allemaal speculatie, maar het klinkend resultaat mag er zeker zijn.

Verder wijkt Suzuki niet zoveel af van zijn eerdere opname. Al heeft hij wel andere solisten, onder wie sopraan Carolyn Sampson en bas Christian Immler, om de twee besten uit te lichten. Evangelist Benjamin Bruns mag er ook zijn. Suzuki’s Matthäus past op twee cd’s, niet omdat hij zoveel sneller is, maar omdat het label BIS met gemak meer dan 80 minuten op een schijfje weet te persen.

De Johannes van Collegium Vocale Gent, opgenomen in Antwerpen in 2018, is een typische Herreweghe. De nadruk ligt dus op de interpretatie van de tekst. Wie de vorige twee opnamen van hem heeft, hoeft deze misschien niet meteen aan te schaffen. Maar wie fan is van Herreweghe, hoeft ook niet te aarzelen over deze nieuwe. Peter Kooij is na al die jaren nog steeds een bas uit duizenden, Damien Guillon (ook bij Suzuki voortreffelijk) is een prachtige counter en Robin Tritschler de opvallende tenor. 

Nog een prachtige Matthäus komt uit Groot-Brittannië, meer preciezer uit Cambridge. In de ruime akoestiek van de kapel van King’s College werd deze uitvoering in april vorig jaar opgenomen. Dirigent was de fameuze Sir Stephen Cleobury, die zo’n 35 jaar lang verbonden was aan dit koor van King’s College, dat in 1441 werd opgericht door koning Henry VI. Cleobury stierf eind vorig jaar, en dit is zijn artistieke testament.

De pure zuiverheid van jongensstemmen voegt beslist iets toe aan deze muziek en het is Cleobury’s grote verdienste dat hij de kwaliteit van het koor al die jaren zo goed heeft bewaakt. Zijn uitvoering met de musici van The Academy of Ancient Music wijkt in tempo en sfeer niet veel af van die van Suzuki. James Gilchrist is hier een uitstekende Evangelist, Sophie Bevan een sopraan in de Britse traditie. Misschien wat onverwacht uit deze hoek, maar dit is een uitstekende nieuwe opname van de Matthäus-Passion.

Wie in deze tijden liever wat katholieke treurmuziek wil horen, kan terecht bij een nieuwe opname van Pergolesi’s ‘Stabat Mater’, een compositie die Bach later trouwens ver-protestantste met een Duitse tekst. Chris-tophe Rousset en zijn Les Talens Lyriques namen het werk twintig jaar geleden als eens een keer op met Andreas Scholl en Barbara Bonney.

Zijn nieuwe team bestaat uit die altijd weer fantastische sopraan Sandrine Piau en de opvallende countertenor Christopher Lowrey. Piau en Lowrey durven in de pijnlijke dissonanten prachtig lang tegen elkaar aan te blijven schuren. Een ‘Salve Regina’ van Porpora en een ‘Beatus vir’ van Leo vullen deze mooie Napolitaanse cd mooi op.De Johannes van Collegium Vocale Gent, opgenomen in Antwerpen in 2018, is een typische Herreweghe. De nadruk ligt dus op de interpretatie van de tekst. Wie de vorige twee opnamen van hem heeft, hoeft deze misschien niet meteen aan te schaffen. Maar wie fan is van Herreweghe hoeft ook niet te aarzelen over deze nieuwe. Peter Kooij is na al die jaren nog steeds bas uit duizenden, Damien Guillon (ook bij Suzuki voortreffelijk) is een prachtige counter en Robin Tritschler de opvallende tenor. 

Lees ook:

Wie gelooft, zingt Bach beter

Masaaki Suzuki: “En toen heel plotseling drong het tot mij door dat de God in wie ik geloof dezelfde is als degene in wie Bach geloofde. Dát was wat ons bond, over al die jaren en over al die praktische muzikale problemen heen. Dat besef kwam als een bliksemflits. Wat Bach componeert moeten wij begrijpen door onze eigen ervaringen en door ons eigen geloof. We kunnen iets alleen maar goed doen als we erin geloven.”

‘Nooit klaar met de Matthäus’

Zo’n vaak uitgevoerd en in de traditie geworteld meesterwerk als Bachs ‘Matthäus-Passion’, kan een dirigent daar nog iets nieuws in ontdekken? René Jacobs vond inspiratie in Bachs oorspronkelijke bedoelingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden