De beste albums zijn meer dan een verzameling liedjes

Beeld anp

De fijnste muziek? Spotify weet wat u zoekt en maakt er een playlist van. Maar onze muziekrecensenten doen ook een poging, met hun favorietenlijst van dit jaar.

U, beste muziekliefhebber, bent vermoedelijk heel december al om de oren geslagen met talrijke lijstjes. Eindejaarslijstjes, met de tien, vijftig of honderd beste albums van het afgelopen jaar. Ook deze krant doet daar vrolijk aan mee, vandaag, op deze pagina vindt u wat volgens onze muziekredacteuren de tien beste platen van 2015 waren.

Dat zijn albums waarvan wij vinden dat u ze het afgelopen jaar niet mocht missen. Albums, inderdaad, maar wie luistert er anno 2015 eigenlijk nog naar albums? Losse nummers worden in het streamingtijdperk steeds belangrijker - en die zitten weer in heel andere lijstjes dan albumlijstjes. Afspeellijstjes, playlists, de mixtape van de 21ste eeuw: op maat gesneden voor elke unieke muziekconsument.

Bij 's werelds grootste streamingsdienst Spotify hebben zo'n vijftig mensen er een dagtaak aan om die lijstjes bij te houden, om uit te zoeken wat u wilt luisteren. Met de hand kiezen ze liedjes uit, waar je zo de dag mee kunt doorkomen. Bijvoorbeeld met achtereenvolgens de afspeellijsten 'Dag & Dauw' (1117 volgers), vervolgens 'Koffiehuis' (40.485 volgers), erna 'Vrijmibo (6050) en uiteindelijk 'Avond Akoestiek' (10.538). Natuurlijk kunt u prima zelf bepalen welke muziek u wanneer wilt horen, maar de muziekdienst weet dat vaak beter dan uzelf.

Gouden oren
Voor Nederland heeft Spotify één zo'n lijstjesbouwer in dienst, of curator, zoals ze dat zelf noemen. Zij beheert een dikke honderd playlists, en doet de hele dag niks anders dan het internet afstruinen op zoek naar muziek, kijken welk nummer in welke afspeellijst past, en kijken welke lijst op welke plek beter kan.

Wat je daarvoor nodig hebt? "Een stel gouden oren", vertelt labelmanager Jim Kreeftenberg van Spotify Nederland. "En je moet weten wat er speelt, wat werkt, en niet alleen willen programmeren voor jezelf. We bedienen de hele bevolking: van de schlagerfans van Frans Duits tot liefhebbers van obscure hiphop."

Beeld Colourbox

"We willen mensen aan het luisteren houden en het ze daarbij zo makkelijk mogelijk maken. Je kunt onze 75 miljoen gebruikers verdelen in twee soorten: lean forward-mensen, die zelf bepalen wat ze luisteren, die zelf muziek uitzoeken, en zelf hun playlists bijhouden. Maar er is ook een, vermoedelijk veel grotere, groep die wat meer achterover leunt. Die muziek 'wel leuk' vindt, maar verteld wil worden waarnaar hij moet luisteren. Ik stap 's ochtends ook weleens gehaast op de fiets waarbij ik geen tijd heb om te bedenken wat ik wil horen. Dan kun je óf snel die plaat aanzetten die je al honderd keer hebt beluisterd, maar het kan prettig zijn als er muziek klaarstaat waarvan wij denken dat je die wilt horen."

Lijstjesbouwers zien welke nummers binnen een lijst populair zijn, en wat wordt overgeslagen. Kreeftenberg: "Aan de hand van die skiprate kunnen we meerdere dingen bedenken: staat dat liedje in de verkeerde lijst, op de verkeerde plek in de lijst, is het hele nummer misschien niet goed? Neem zo'n Koffiehuis-playlist. Oneerbiedig gezegd is dat een behanglijstje. Die speelt op de achtergrond; als er een piek in een nummer zit, is het geen goede lijst."

Dat allemaal bijhouden kan zo'n curator van vlees en bloed natuurlijk niet alleen. Er staan meer dan dertig miljoen nummers in de database, er luisteren 75 miljoen mensen naar. Data biedt hulp, heel veel data, oftewel: big data.

Hokjes
"Iedereen denkt dat hij uniek is, maar dat valt tegen", zegt Wouter de Bie, big data architect bij Spotify. Mensen zijn prima in hokjes te stoppen, en daar zijn verrassend weinig gegevens voor nodig. Wat je luistert en wanneer, heel ruwweg je locatie, soms je leeftijdscategorie en geslacht - afhankelijk van wat je bij het aanmelden hebt aangevinkt. Door dat te vergelijken met het luistergedrag van gelijksoortige Spotify-gebruikers, komen de datajongens en meisjes van het Zweedse bedrijf een heel eind.

"Op basis van jouw luistergedrag kunnen we een smaakprofiel maken. Daar komen enkele signalen samen: je bent een Nederlandse man, in de twintig, we weten in welke regio je woont, en of je veel luistert naar die of die artiest. Die datasets vergelijken we vervolgens met elkaar, en vergelijkbare smaakprofielen zetten we samen in een cluster." En voilà: als iemand in dat cluster vaak naar liedje A en B luistert, en jij alleen nog maar naar liedje A, dan is er een grote kans dat je ook naar liedje B zou willen luisteren. Zonder dat je dat weet.

Een andere belangrijke dataset hierbij is artiestenovereenkomst, zegt De Bie. Vaak is dat interpretatie, die bij iedereen verschilt. Neem Metallica, klinkt dat hetzelfde als Megadeth? Velen zullen zeggen van wel, metalpuristen van niet. Computers kunnen nu prima horen of een liedje met een ander overeenkomt.

Datapunten
Een paar jaar geleden nam Spotify The Echo Nest over, een muziekanalysebedrijf. Aan meer dan 35 miljoen liedjes, van meer dan drie miljoen artiesten, hebben ze meer dan een biljoen datapunten gehangen. Hoe dat werkt, heel basaal: met attributen als tempo, toonsoort, timbre, kunnen hun computers met een bepaalde zekerheid vaststellen dat het om rock of klassiek gaat. Dat kan vrij gedetailleerd: Spotify hanteert een paar duizend genreaanduidingen.

En dan komen we weer terug bij de lijstjes. Zo begon Spotify dit jaar de volledig door machines samengestelde discover weekly-playlist, puur om mensen muziek te laten ontdekken die ze nog niet kennen, maar wel goed vinden. Met de huidige techniek zou Spotify nog meer kunnen, als ze willen. Bijvoorbeeld uw telefoon op zondag automatisch een zachtaardig brunchmuziekje laten opzetten, omdat hij wéét dat je elke zondag tot een uur of twaalf met een kater in bed ligt. "We moeten uitkijken dat het niet creepy wordt, en dat is best een uitdaging", zegt De Bie.

Maar de machine kan nog niet zonder de mens. "We gebruiken algoritmes om te zien wat werkt, op basis daarvan beslissen onze curatoren. Het blijft superbelangrijk dat er een menselijk gevoel bij is", vindt Kreeftenberg. Ook dataman De Bie denkt dat een mens, een goede vriend, iemand die jou écht kent, nog altijd het beste kan inschatten welk liedje bij jou past. Dat cassettebandje dat u vroeger met zorg samenstelde voor uw geliefde wint het dus nog altijd van die machines. Nog wel.

Beeld Colourbox

De favorieten van onze recensenten: Saskia Bosch (pop)

1. Anna von Hauswolff - The Miraculous
2. Rhiannon Giddens - Tomorrow Is My Turn
3. Madonna - Rebel Heart
4. Omar Souleyman - Bahdeni Nami
5. Alabama Shakes - Sound & Color
6. Of Monsters And Men - Beneath The Skin
7. Florence And The Machine - How Big, How Blue, How Beautiful
8. Chemical Brothers - Born in the Echoes
9. Soapkills - The Best of Soapkills
10. Pauw - Macrocosm Microcosm

De eerste plaats is dit jaar gegund aan een singer-songwriter die met haar derde album de luisteraar steeds weer weet te prikkelen en te verrassen.

Je moet enige moeite doen om in de bijzondere wereld van de Zweedse Anna von Hauswolff door te dringen, maar dan word je wel beloond met een plaat waar je steeds weer nieuwe, bijzondere details in ontdekt.

De countryfolk van de Amerikaanse Rhiannon Giddens klinkt heel wat conventioneler, maar ze debuteerde dit jaar wel met een album om op te eten. Alleen al de cover van 'She's Got You' van countrylegende Patsy Cline maakt het album de moeite waard. Niemand kon zo aangrijpend lijden aan het leven als Cline en op haar coverversie bewijst Giddens zich als een waardig opvolgster.

Anna von Hauswolff - The Miraculous

De favorieten van Frederike Berntsen (klassiek)

1. Claudio Abbado - Schubert Negende symfonie
2. Teodor Currentzis - Stravinsky Le sacre du printemps
3. Mahan Esfahani - Time present and time past
4. Krystian Zimerman - Lutoslawski Pianoconcert
5. Huelgas Ensemble & Minguet Quartett - Wolfgang Rihm Et lux
6. Maria Milstein & Hanna Shybayeva - Sounds of war
7. Anna Vinnitskaja - Sjostakovitsj Pianoconcerten
8. Truls Mørk - Enescu Symfonie concertante
9. David Fray - Schubert Fantaisie
10. Elizabeth Joy Roe - Britten, Barber Pianoconcerten

"Grote muziek is onuitputtelijk", aldus dirigent Claudio Abbado. Dat was hij zelf ook, als inspirator van zijn spelers: ziehier Schuberts Negende symfonie door het Orchestra Mozart. Ook een inspirator, maar een geval apart, is Teodor Currentzis. Hij legde met zijn orkest uit Perm de oerkrachten bloot in Stravinsky's 'Sacre'. Op zíjn manier eigenzinnig is klavecinist Mahan Esfahani: Górecki en Bach samen op de plaat in uitvoeringen waar geen speld tussen te krijgen is. Voor Lutoslawski moet je bij Kristian Zimerman zijn. Zou het dan toch uitmaken, een musicus die muziek van een landgenoot uitvoert? Andere toppers dit jaar: Rihms Requiem, en muziek die tot stand is gekomen in tijden van oorlog, gespeeld door Maria Milstein & Hanna Shybayeva. Ook Anna Vinnitskaja, Truls Mørk en de pianisten David Fray en Elizabeth Joy Roe verdienen een vette pluim.

René Jacobs Mozart 'Die Entführung aus dem Serail'

De favorieten van Joris Belgers (pop)

1. Kendrick Lamar - To Pimp A Butterfly
2. Father John Misty - I Love You, Honeybear
3. Sufjan Stevens - Carrie & Lowell
4. Courtney Barnett - Sometimes I Sit and Think, And Sometimes I Just Sit
5. Viet Cong - Viet Cong
6. Ultimate Painting - Green Lanes
7. Deerhunter - Fading Frontier
8. Jamie XX - In Colour
9. Braids - Deep in the Iris
10. Grimes - Art Angels

Wat zijn popliefhebbers dit jaar verwend, vooral in de eerste paar maanden van 2015 volgden de pareltjes elkaar snel op. Het viel daarbij vooral op hoeveel ijzersterke hiphopplaten er verschenen. Met kop en schouders daar bovenuit: Kendrick Lamar, de rapper die met 'To Pimp A Butterfly' bewees hoe relevant een volledige langspeler kan zijn in het tijdperk van streaming, shuffle, playlists en losse hits. Naadloos vermengde Lamar muziek- en hiphopstijlen met een overkoepelende boodschap, die, ook niet onbelangrijk, precies in het juiste tijdperk werd gebracht. Zijn nummer 'Alright' groeide in de VS uit tot strijdlied van de black lives matter-beweging.

Folkzanger Sufjan Stevens had een hele plaat nodig om zijn moedertrauma te verwerken. Father John Misty gebruikte een heel album om zijn vrouw zijn liefde te betuigen - met al zijn tekortkomingen. Het bleek maar weer dat de beste popalbums zo veel meer zijn dan zo maar een verzameling liedjes.

Kendrick Lamar - To Pimp A Butterfly

De favorieten van Frank Straver (pop/rock)

1. Ought - Sun Coming Down
2. Bob Dylan - Shadows in the Night
3. The Wainwright Sisters - Songs in The Dark
4. Bewilder - Dear Island
5. Sufjan Stevens - Carrie & Lowell
6. Ryan Adams - 1989
7. Mark Knopfler - Tracker
8. Leon Bridges - Coming Home
9. Liesbeth List - Echo
10. Courtney Barnett - Sometimes I Sit and Think, and Sometimes I Just Sit

De muzikanten die ons in 2015 trakteerden op de mooiste albums vormen een bont gezelschap van jonge honden en oude rotten. De nieuwkomers van het Canadese Ought staan bovenaan met een intelligente rockplaat. Complexiteit en frisheid schudden elkaar daarop de hand. De legendarische Bob Dylan verraste op een plaat vol Sinatra-nummers. Wat zong hij zuiver, en zo verstaanbaar!

De truc die rocker Ryan Adams uitvoerde: Taylor Swift beeldschoon coveren. Liesbeth List deed dat met Shaffy. Sufjan Stevens en The Wainwright Sisters wonnen harten met zachtheid en melodie. Een innemend klassiek soulalbum kwam van Leon Bridges.

Het Nederlandse Bewilder imponeerde door te tonen hoe divers rock kan zijn. Knopfler bleef verdienstelijk bij zijn leest. Eigenwijze rock kwam van indiezangeres Courtney Barnett, de hekkensluiter, die om haar droge albumtitel eigenlijk het goud verdient.

Ought - Sun Coming Down

De favorieten van Mischa Andriessen (jazz)

1. Tigran Hamasyan - Luys i luso
2. Michael Wollny - Nachfarten
3. De Beren Gieren - One Mirrors Many
4. Identikit - Here Comes the Riot
5. Keith Jarrett - Creation
6. Johannes Enders - Zeitgeistmashine
7. Howard Peach - Idem
8. Yuri Honing - Desire
9. Jason Palmer - Wonderland
10. Robert Landfermann - Night Will Fall

De meest besproken jazzplaat was zonder twijfel 'The Epic' van de Amerikaanse saxofonist Kamasi Washington, en toch staat die plaat niet in dit lijstje. Net als Snarky Puppy is Washington een van de jonge artiesten die een nieuw publiek voor jazz weet te vinden en daarmee bevestigt dat jazz leeft. Dat is wel eens anders geweest. Het is bovendien een wenselijke ontwikkeling omdat de platen van toptalenten als Ibrahim Maalouf en Christian Scott toch een tikkeltje tegenvielen. Een ander fenomenaal talent bracht dit jaar twee prachtige cd's uit. Pianist Tigran Hamasyan overtuigde met 'Mockroot' maar overtrof alle verwachtingen met zijn debuut op ECM 'Luys i luso'. Een plaat vol klassieke Armeense koormuziek, geweldig integer en intens gespeeld. 'Luys i Luso' was dé plaat van een goed jazzjaar.

Tigran Hamasyan - Luys i luso

De favorieten van Peter van de Lint (klassiek)

1. Teodor Currentzis - Stravinsky 'Le sacre du printemps'
2. Nikolaus Harnoncourt - Schubert Symfonieën en Missen
3. Andris Nelsons - Sjostakovitsj Tiende symfonie
4. René Jacobs - Mozart 'Die Entführung aus dem Serail'
5. Antonio Pappano - Verdi 'Aida'
6. Dudok Kwartet - Ligeti, Haydn en Brahms
7. Christianne Stotijn - 'If the owl calls again'
8. Michel van der Aa - 'The Book of Sand'
9. Paul McCreesh - Händel 'L'Allegro, il Penseroso ed il Moderato'
10. Isabelle Faust - Schumann Vioolconcert

De ene dirigent houdt ermee op, de andere breekt door. Maar Currentzis' 'Le sacre du printemps' is gelukkig al net zo tegendraads als Harnoncourts Schubert. Stokjes doorgeven. Het jonge Nederlandse Dudok Kwartet dat ongehoord goed Ligeti speelt, of veteraan Pappano die Verdi's 'Aida' in Rome opnieuw elan geeft met Kaufmann en Harteros in de cast. Nieuwe wegen in het liedrecital met Christianne Stotijns originele 'Uil'-cd of Van der Aa's interactieve liedcyclus, niet op cd te beluisteren maar via een app te bekijken en te manipuleren. Jacobs die ouderwets scoort met een Mozart-opera en McCreesh die Händels origineelste werk een topuitvoering bezorgt. Nelsons eerste opname met zijn orkest in Boston zindert aan alle kanten en Faust is weergaloos in haar paradeconcert. Koren en kaf gescheiden, mooie oogst.

Teodor Currentzis - Stravinsky 'Le sacre du printemps'
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden