BoekrecensieItaliaanse literatuur

De bejaarde hoofdpersonen van Claudio Magris zijn aanbeland in het onbekende terrein van de ouderdom

null Beeld

Claudio Magris schrijft kristalhelder over het mysterie van de tijd.

In het jaar dat hijzelf tachtig werd, publiceerde Claudio Magris (1939) een bundel met vijf verhalen over tijd en ouderdom. De vijf bejaarde hoofdpersonen, onder wie een op Magris lijkende ik-persoon, zijn aanbeland in dat ‘onbekende terrein’ van de ouderdom, zwevend in een tijd die buigbaar en onvoorspelbaar is geworden.

Een voormalig succesvol ondernemer confronteert de ouderdom door stiekem te gaan werken als portier in een appartementengebouw van het vastgoedbedrijf waarvan hijzelf eens de hoogste baas was. De kleine portiersloge is zijn ‘barricade tegen het oprukkende leven’. Is oud worden misschien je oude zelf loslaten, ‘zoals je je nette pak uittrekt en in de kast ophangt’? ‘Nu was de wereld een hond die hem niet meer kon bijten, maar met hem ging rennen en spelen.’

Een oude, Joodse schrijver staart tussen de gangen van een royaal diner naar het gestolde vet op een bord: “Dat was even tevoren een kostelijke saus geweest”. Weemoedige gedachten over vormen van verval worden overstemd door ergernis over een dwingende gastheer. “De donkere leegte die hij vanbinnen voelde”, vult de oude schrijver snel met gedachten aan de weinige dierbare spulletjes in zijn eenvoudige pensionkamer, waar de tijd zo heerlijk regelmatig en eentonig verdwijnt. Troost uit wat hij nog heeft, vloeit echter over in pijnlijke herinneringen aan wat hij verloor in die wrede ‘woelige stroomversnelling’ van de tijd: “de nieuwe oorlog, de vlucht, de gele ster, zijn ouders, vader in zijn bed gestorven en moeder ergens verdwenen, een wolkje as in de uitroeiing”.

Claudio Magris Beeld
Claudio Magris

De hoofdpersoon van het titelverhaal, gebaseerd op Magris zelf, is na afloop van een illuster congres de eregast bij een diner in Krems aan de Donau. Een van zijn bewonderaars vertelt hem daar heel verguld dat haar nicht Nori, die samen met hem naar het lyceum ging, nog vaak aan hem denkt en over hen beiden vertelt. Jazeker kende de gevierde schrijver dit betoverend mooie meisje – wie niet? Maar zíj kende hem zeker niet! Als hij een jaar later nogmaals zo’n verhaal over Nori hoort, moet hij haar bellen.

De wervelingen die dit telefoontje in zijn geest teweegbrengt, leiden tot de mooiste en meest diepzinnige beschouwingen over tijd van de hele bundel. Het vertrekpunt voelt als een eeuwigdurend kosmisch ogenblik: “Het lichte zomerbriesje dat door het raam kwam, dicht bij de telefoon, was een wind van eindeloze ruimten, waarin alles tegenwoordig en gelijktijdig is, het draaien van een planeet en het licht van een ster heel ver weg”.

Zwart gat

En ergens in de eindeloze stroom gedachten over tijd bevindt zich ook dat zwarte gat, die “sluisdeur in de rivier die het stromende water blokkeert”, toen de schrijver in 1996 zijn vrouw verloor: “een lieftallig meisje, niet meer en toch nog steeds een meisje, ook na de jaren waarin het kwaad haar gemarteld en verminkt heeft, maar zonder aantasting van haar onuitwisbare waardigheid, van de charme van wie ze is geweest en dus altijd blijft”.

Deze vijf verhalen – stuk voor stuk loepzuiver en prachtig vertaald – deden me vaak terugdenken aan het buitengewoon mooie boek van theoretisch natuurkundige Carlo Rovelli over ‘het mysterie van de tijd’. Schrijver en wetenschapper hebben uiteindelijk geen eenduidige antwoorden voor het ondoorgrondelijke geheim van de tijd, maar ze helpen ons wel degelijk op weg. Niet in de laatste plaats door hun schitterende en kristalheldere bewoordingen.

null Beeld

Claudio Magris
Gekromde tijd in Krems
Vert. Linda Pennings. De Bezige Bij; 96 blz. € 22,99

Lees ook:

Zo’n 35 jaar na de eerste editie van ‘Donau’ blijft het verlangen naar een verenigd Europa urgent.

Klassiekers krijgen een nieuw jasje. Dit keer: ‘Donau’ van Claudio Magris.

Lees ook:

Het geheim achter de populariteit van Italiaanse boeken in Nederland

Tien jaar geleden lazen we Veronesi en Ammaniti, nu Ferrante en Cognetti. Wat is het geheim van die Italianen toch?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden