Boekrecensie

De B van Huis en de C van Werpstok; Bette Westera legt uit hoe ons alfabet is ontstaan

cover Beeld A is van os

Bette Westera legt uit hoe ons alfabet is ontstaan. Dat ging heel anders dan we denken.

Wie denkt dat de letter A van Aap is, heeft het mis. Dat wil zeggen: oorspronkelijk is het de letter van de Os. En zo is de B eigenlijk van Huis en de C van Werpstok. Hoe dat zit, legt Bette Westera kraakhelder uit in een hoogst origineel boek over het ontstaan van ons alfabet, strak en inventief vormgegeven door typografisch ontwerpbureau Autobahn.

Vóór 3000 v. Chr. gebruikten mensen nog geen letters of tekens. Ze tekenden wel, maar die manier van communiceren had beperkingen. Een vis kun je immers op veel manieren tekenen en hoe beeld je woorden als ‘herinnering’ of ‘verlangen’ uit? Daarom ontstonden er afspraken over tekens die als woord of klank gelezen konden worden.

Knalblauwe ossenhoren

Westera neemt je mee in de tijdmachine naar de Sinaïwoestijn vlakbij het oude Egypte, waar een man een teken in een rotswand krast. Dan stuurt ze je naar 1906, als een Britse archeoloog dit teken ontdekt. Zo vertelt ze hoe vanuit de hiërogliefen het eerste alfabet is ontstaan, dat we Proto-Sinaïtisch noemen.

De eerste letter uit dat alfabet zag eruit als een ossenkop. Maar hoe werd die ossenkop onze A? Dat maakt Autobahn knap inzichtelijk door het teken op te delen in twee kleuren: de ossenhorens knalblauw, de kop fluorescerend oranje (de flitsende steunkleuren van het hele boek). Vervolgens tonen ze de evolutie van de letter, via het Fenicisch en het Grieks naar het Latijn. Aan de kleuren zie je dat de horens van de os uiteindelijk de poten van onze A zijn geworden. Draai de A maar eens om, dan zie je de ossenkop terug.

Voor lettervreters

Zo worden alle negentien letters van dat eerste alfabet (26 werden het er pas in de Middeleeuwen) visueel behandeld, royaal op een dub- bele bladzijde, en ontdek je onder meer dat de échte letter van Aap de Q is. Het streepje is niet zijn staart, maar een overgebleven poot.

Tot slot stipt Westera - wel wat summier - het bestaan van andere alfabetten aan en merkt ze op dat we met het vele gebruik van emoji’s weer een beetje teruggrijpen op de tijd voordat ons schrift ontstond.

‘A is van Os’ leent zich uitstekend voor geschiedenis- of taallessen in de bovenbouw van de basisschool, maar is ook voor lettervreters thuis verrassend leerzaam.

Autobahn & Bette Westera
A is van Os
Gottmer; 79 blz. € 19,99.
Vanaf 10 jaar.

Lees ook:

Alleen tegen de wereld

Wat is de kracht van een literaire tekening? Criticus Carel Peeters duidt leven en werk van twintig tekenaars.

Nederland op z’n malst: derechttoe rechtaanroman van Henk Rijks 

Henk Rijks schetst een Nederland vol nouveau-riches, perverselingen en zweefteven

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden