Schrijverscolumn

‘De avond is ongemak’ is razend populair maar niet goed, vindt Gerbrand Bakker

Gerbrand Bakker Beeld Olivia Ettema

Ik wil het hebben over ‘De avond is ongemak’ van Marieke Lucas Rijneveld. Dat boek is uitgekomen in januari 2018. Het is dus meer dan een jaar oud. Er zijn er, zeker voor een debuut, enorm veel van verkocht en de recensenten buitelden over elkaar heen in het uitdelen van loftuitingen en sterren en ballen. 

Het boek heeft van Rijneveld een bekende Nederlander gemaakt, ze is regelmatig tafelmens bij ‘DWDD’, en dat doet ze erg goed, blijkbaar veel beter dan Jaap Robben, die ongeveer gelijk met haar één keer tafelheer was, maar die we nooit meer terug hebben gezien. Daar wil ik het nu niet over hebben, dat zijn randverschijnselen. Blijkbaar is Rijneveld veel ‘mediagenieker’ dan Robben.

Je zou verwachten dat een boek dat zó goed ontvangen is en zo veel aandacht gekregen heeft wel een literaire prijs zou kunnen winnen, of minstens een hele trits nominaties. Met haar poëziedebuut, de bundel ‘Kalfsvlies’, won ze de Cees Buddingh’-prijs. Nu is het idiote dat ze afgelopen jaar slechts één nominatie heeft gekregen: het boek stond op de longlist van de Jan Wolkersprijs. De shortlist haalde het niet. Het boek stond niet eens op de longlist van de Bookspot Literatuurprijs, voorheen de ECI Literatuurprijs, voorheen de AKO Literatuurprijs. Het boek heeft geen enkele debutantenprijs gewonnen. (Je zult het zien: net nu ik dit schrijf komt het nieuws door dat de roman op de longlist van de ANV Debutantenprijs staat.) 

In elk geval staat ‘De avond is ongemak’ wél op de longlist van de Libris Literatuurprijs. Er zijn dus nog kansen voor Rijneveld om eventueel een literaire prijs binnen te slepen. De shortlist van de Libris wordt aanstaande maandag bekendgemaakt. Er is dus nog een kans, maar ik vrees dat het de shortlist niet haalt. Ik voorspel niets, ik schrijf ‘vrees’.

Stortvloed aan metaforen

Hoe kan dat? Hoe werken jury’s? Wat is hier aan de hand? Hoe kan een groep van gemiddeld vijf mensen zo anders oordelen dan het gros van de recensenten? Ik denk dat ik het weet. Ten eerste denk ik dat er onder recensenten (zelf zullen ze het ten stelligste ontkennen) soms een onbewuste consensus ontstaat, waarmee ik bedoel te zeggen: als de eerste bespreking laaiend enthousiast is, is het soms lastig er een volstrekt andere mening op na te houden. 

Misschien is er zoiets gebeurd bij het verschijnen van ‘De avond is ongemak’. Wat zou betekenen dat de ontvangst van het boek een tikje vertekend is. Zo vind ik het boek - ja, nu komt het eruit - niet goed. Die stortvloed aan beelden en metaforen slaat alles dood, het kan me werkelijk geen zier schelen wat er met de personages gebeurt. ‘Ja, ja,’ is alles wat ik kan denken als ik het lees, ‘kom maar op, kan het nóg akeliger?’ Het kan inderdaad nóg akeliger. En dan ook nog eens dat gereformeerde, alwéér dat gereformeerde.

Het boek roept dus tegenstrijdige gevoelens en oordelen op. En dat is waarschijnlijk wat er gebeurt in een jury, welke jury dan ook. Er zullen er misschien twee zijn die er dezelfde mening als ik op na houden. Dat is genoeg. Eén dwarsligger kan al genoeg zijn. Dan krijg je een strijd. En ik weet uit eigen ondervinding hoe fel en vinnig die strijd kan zijn. De dwarsliggers houden hun poot stijf en als de voorstanders ook hun poot stijf houden, gaat een derde er met het been vandoor. Soms overleeft een boek een eerste strijd, komt het in elk geval nog op een shortlist terecht. De controverse rond dit boek lijkt te groot. We gaan het zien, nog twee nachtjes slapen.

Gerbrand Bakker schrijft met Franca Treur om beurten een wisselcolumn over lezen, schrijven en het literaire leven.

Lees ook:

Gerbrand Bakker houdt van de ‘omslagfase’

Het maken van een boek bestaat uit een aantal fasen, schrijft Gerbrand Bakker. De belangrijkste is natuurlijk de fase van het schrijven, door de schrijver. Als een schrijver niets schrijft, komt er ook geen boek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden