Review

'De Anton Pieck van het katholicisme'

Even bleef het stil aan het einde van de persvertoning van 'Godfried Bomans', een documentaire van de journalist Coen Verbraak over het leven van de schrijver, columnist en tv-ster. Dertig jaar geleden overleed hij plotseling - op 22 december om precies te zijn. Die stilte -uit bewondering- was terecht. Verbraak heeft een prachtig, evenwichtig portret gemaakt van Bomans, waarin ook diens zwakke kanten nadrukkelijk aan de orde komen zonder dat de man tekort wordt gedaan.

Het dertigste sterfjaar is een beetje een Bomans-jaar. De RVU-radio zond de afgelopen maanden de tiendelige serie 'Bomans & Bomans' uit. En onlangs werd bekend dat Gé Vaartjes een biografie gaat schrijven van Bomans. Met medewerking van de erven.

Die medewerking heeft Verbraak bij het maken van zijn documentaire node gemist. Weduwe Bomans wilde er absoluut niets mee te maken hebben. Haar dochter Eva was iets coöperatiever, maar in beeld wilde ze niet.

Dat Bomans vriendinnen had was al bekend, maar voor het eerst komt in deze documentaire een van die vriendinnen ook uitgebreid aan het woord. Des te meer valt het op dat de weduwe ontbreekt. Na dertig jaar nog steeds gekwetst, vanwege die vriendinnen? Of zit het dieper?

Dit laatste zou heel goed kunnen, want Verbraak laat scherp zien dat Bomans de mensen om hem heen als niet veel meer beschouwde dan een nuttig decor, waartegen hij des te mooier kon schitteren. Bomans was een enorme charmeur, maar de mensen interesseerden hem eigenlijk weinig. Als hij ergens een avondje was opgetreden, kon hij, terug in de auto, zo maar zeggen: ,,Ik heb weer eens op m'n hurken zitten praten''. 'Kil' noemt zijn vriendin die houding.

En toch krijg je geen hekel aan Bomans door deze documentaire. Dat zal wel komen door de tragiek van de man. Opgegroeid in een groot, maar kil katholiek gezin met een zeer autoritaire vader en een tamelijk afwezige moeder: dat soort zaken maakt mild. Bomans was zijn leven lang op zoek naar geborgenheid, naar moederliefde. ,,Een combinatie van een pasja en een passieve minnaar'', aldus zijn vriendin.

Bomans was gefascineerd door de negentiende-eeuwse literatuur, hij bewonderde Charles Dickens. Zelf begon hij in de jaren dertig te schrijven. Het leverde boeken op als 'Memoires of gedenkschriften van minister Pieter Bas' en 'Erik, of het klein insectenboek'. De schrijver Jeroen Brouwers vergelijkt Bomans als sprookjesschrijver met Andersen. Maar noch Brouwers noch Harry Mulisch noch literatuurcriticus Kees Fens zien hem als een groot schrijver. Fens: ,,Hij wilde nooit pijn doen. Als je zo bent dan ga je de verwoording van harde waarheden uit de weg. Daarom had zijn werk niet de bodem die het nodig had om langer te bestaan.''

Groot werd Bomans wel, maar dan als tv-ster. In de documentaire zijn nog vele staaltjes van zijn (humoristische maar later ook serieuze) tv-optredens te bewonderen. Heel leuk om terug te zien, maar de interviews tussendoor maken de documentaire interessant. En daaruit blijkt dat Bomans hopeloos de aansluiting miste met de revolutionaire veranderingen van zijn tijd. Als katholiek bleef hij maar stilstaan bij alle in onbruik geraakte rituelen (Brouwers noemt hem de 'Anton Pieck van het katholicisme'). Van de maatschappelijke woelingen in de jaren zestig begreep hij niets. En ontwikkelingen in de literatuur hield hij niet bij.

En zo vervreemdde hij langzaam van zijn vrienden die wel bij de tijd bleven. In plaats van mooie boeken te schrijven liet Bomans zich liever door de NCRV-tv van hot naar her slepen, de hele wereld over. En dat, terwijl hij niet van reizen hield. Maar Bomans kon geen nee zeggen. Ook niet tegen de Vara, toen deze omroep hem vroeg een week op het eiland Rottumerplaat te gaan zitten, in de zomer van 1971. Het werd voor Bomans een afschuwelijke, eenzame, angstige week. Volgens Brouwers is het sindsdien niet meer goed gekomen met hem. Een paar maanden later overleed hij plotseling, aan een hartaanval.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden