Richtingenstrijd

De angst dat de christelijke boodschap van de EO verwatert

Een beeld uit een van de programma’s die het opgestapte ledenraadslid Marten Visser onacceptabel vindt: Sign of the times. In deze serie met vijf vrouwelijke activisten zegt de Zuid-Koreaanse hoogleraar oecumenische theologie Chung Hyun Kyung dat ‘God ook maar een naam is van het mysterie’. “Dat heeft niets te maken met de God van de Bijbel”, vindt Visser.

Het rommelt in de EO. Twee behoudende leden zijn uit de ledenraad gestapt omdat ze de koers van de christelijke omroep te vrijzinnig vinden. Ze zijn een minderheid, maar wel eentje waar de directie rekening mee houdt.

Dominee Marten Visser had al langer grote zorgen over de koers van de EO. Maar bij de vorige vergadering van de ledenraad – zeg maar het parlement – wist hij het zeker: “Ik hoor hier gewoon niet thuis.” Visser wil voor het beleid geen verantwoordelijkheid meer dragen. Hij stapte op. Ook een ander lid houdt het voor gezien, nog eens twee leden beraden zich op hun positie. Maar hoe dan ook wordt hun missie voortgezet. Op de bijeenkomst die Vissers laatste zou zijn, trad Pieter Brands toe. Ook hij zet zich ervoor in de EO weer op de christelijke koers te krijgen die de omroep voer voordat de vrijzinnige Ikon opging in de Evangelische Omroep.

Moeiteloos noemt de 47-jarige Visser een aantal programma’s op die hem geweldig tegen de borst stuiten. Een gesprek met predikant Carel ter Linden, net als hij dominee in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN), maar met een totaal andere, liberale, visie op het geloof. Of, ander voorbeeld: een interview met een Zuid-Koreaanse professor, die meent dat haar christelijke God dicht tegen oosterse godsdiensten aanzit. En dan heeft hij het nog niet over Lazarus, het online platform van de EO dat zich richt op randkerkelijken, met inhoudelijk een grote diversiteit aan christelijke smaken.

Representatie van kerken

“Het is niet erg dat de EO laat zien dat er zulke geluiden zijn”, vindt Visser, zelf directeur van zendingsorganisatie GlobalRize en gastpredikant in een behoudende en evangelisch getinte PKN-gemeenten. “Maar die moeten wel worden voorzien van context. En er moet in zo’n programma altijd mensen aan het woord komen met de Bijbelse boodschap. Gebeurt dat niet, dan vliegt de EO uit de bocht.”

Een programma over de synode van Dordrecht, waar vierhonderd jaar geleden de juiste calvinistische leer werd vastgesteld en tegenstanders verbannen. Van de gereformeerde theologie wordt volgens Visser een ‘belachelijke karikatuur’ gemaakt. Hij noemt het ‘theologisch vandalisme’.

En dat ziet hij te vaak. Twee jaar geleden werd Visser lid van de ledenraad. Dit platform van 67 leden is het hoogste orgaan van de omroepvereniging. Het ziet toe op de missie van de omroep, zoals die wordt ingevuld door de Raad van Bestuur met als voorzitter Arjan Lock, onder auspiciën van de Raad van Toezicht. Lock heeft de dagelijkse leiding van de omroep en bespreekt het beleid drie keer per jaar met de ledenraad.

Visser ging in de ledenraad zitten namens een groep verontruste mensen verenigd in EO Duidelijk. Binnen de omroep waren er altijd al discussies. Of gospelmuziek door de beugel kon, of The Passion niet wat al te veel spektakel is. Nu richten de zorgen zich minder op de vorm, maar meer op de inhoud van de programma’s. Dat heeft, zegt Visser, veel te maken met de komst van de IKON. Die interkerkelijke omroep met een progressief en vrijzinnig karakter ging in 2016 op in de EO, net als de Joodse Omroep en de Zendtijd voor Kerken, die het orthodoxe geluid op televisie en radio bracht. De EO had er sinds hun komst een taak bij: zij moest de protestantse kerken representeren.

Vrijmoedige homoseksuelen

“Ik ben er groot voorstander van dat de EO dat doet”, zegt Visser. “Ik ben ervan overtuigd dat dat kan op een manier die trouw is aan de Bijbel en aan de grondslag van de EO, dat de Bijbel wordt geaccepteerd als het woord van God, waar we naar moeten luisteren.” In veel programma’s ziet hij dat terug – concreet prijst hij de gesprekken die EO-presentator Andries Knevel heeft met christelijke wetenschappers. Maar te vaak wordt naar het oordeel van Visser onder de vlag van de EO de vrijzinnige boodschap uitgedragen zoals de Ikon dat vroeger deed.

Een beeld uit Het vermoeden. Hofpredikant Carel ter Linden vertelt dat in een aflevering van Het vermoeden onder andere dat hij niet gelooft in een leven na dit leven. “Flauwekul”, zegt Visser.

In de ledenraad vond Visser voor zijn klachten weinig gehoor. Vorig jaar besprak dit platform van leden de noodzaak dat programma’s sporen met de grondslag, en dat vaste medewerkers in principe de grondslag onderschrijven. Maar bij de door Visser gevraagde stemming bleek meer dan 80 procent te vinden dat de EO handelt conform grondslag en statuten en dat de meerderheid de huidige koers steunt. Dat viel hem zwaar.

In augustus stond op de agenda van de ledenraad de documentaire ‘De kast, de kerk & het koninkrijk’, over de geschiedenis van kerk en homoseksualiteit. Anders dan voorheen werd homoseksualiteit niet geproblematiseerd, maar uitten homoseksuelen vrijmoedig kritiek op kerken die hen hadden afgewezen. Visser noemt het programma een ‘wangedrocht’ en schreef een bezorgde brief aan de ledenraad. “Maar de sfeer was dat de meerderheid het niet nodig vond om daar verder over te praten.” Visser trok zijn conclusies en stapte op, samen met dominee Kees van Velzen, oud-medewerker van de EO.

Kerkelijke binding divers

Tegelijkertijd betrad geestverwant Pieter Brands (39) de arena. Hij staat vierkant achter de twee vertrokken ledenraadsleden. “Ik vind het jammer dat ze zijn opgestapt, maar als het een gewetensconflict wordt, dan snap ik het wel. Mensen hebben Jezus nodig, dat moet centraal staan in de programma’s van de EO en dat komt veel te weinig terug.”

Het kersverse ledenraadslid weet dat hij in de minderheid is in de ledenraad. Hij schat dat een stuk of tien mensen op zijn EO Duidelijk-lijn zit. En daar rekent hij dan ook nog de twee leden toe die vorige keer hebben gezegd dat ze zich beraden en mogelijk bij de volgende vergadering in december zullen stoppen.

En toch is Brands, lid van de christelijke gereformeerde kerk in Urk, nu officieel lid van de ledenraad. Begint hij aan een achterhoedegevecht? “Nee, ik zit er nu in, omdat ik geloof dat er in de achterban meer mensen zitten die denken zoals wij.”

Die huidige achterban van rond de 320.000 leden is qua kerkelijke binding divers. De omroep is in 1965 opgericht vanuit evangelische, behoudende kringen. De aanhang zit momenteel in alle voornamelijk protestantse kerken, en daarbinnen is de grootste groep lid van de PKN – onbekend is of zij horen tot de orthodoxe of vrijzinnige vleugel, of tot de grote middengroep.

Ledenraadpleging

Om te weten te komen hoe de leden denken over de koers van de EO, wil Brands nu in de ledenraad steun zien te krijgen voor een ledenpeiling. “Dat lijkt me voor beide partijen het beste”, zegt hij. “Nu gaan we van clash naar clash. Met een raadpleging van de leden weet de directie of ze vol gas verder kan, en andersom weten wij bezwaarden dan ook of we steun hebben of dat leden ons te ouderwets vinden. ”

Een beeld uit Het vermoeden. LHBT-predikant Wielie Elhorst vraagt aandacht voor relaties buiten die tussen man en vrouw, en noemt daarin ook driehoeksrelaties. “Redelijk schokkend”, zegt Visser. “Dit staat zo ver af van wat er in de kerk wordt geleerd.”

“Het is voor het eerst dat ik hiervan hoor”, reageert directeur-bestuurder Lock, de man op wie veel van de kritiek is gericht. Hij wijst erop dat de ledenraad de leden vertegenwoordigt. Een aparte ledenraadpleging verdraagt zich daar volgens hem slecht mee: “Als je je eigen rol als representant van de leden serieus neemt, voer je in de ledenraad het gesprek en is zo’n peiling niet nodig.”

Lock vindt het jammer dat Visser en Van Velzen zijn opgestapt. Maar hij zegt ook: “Ik hou heel erg van gesprek en discussie, maar als je binnenkomt met de agenda dat je opstapt als het niet gaat op jouw manier, dan houdt het op.” Ook al kan hij rekenen op brede steun in de ledenraad, ‘net als in een democratie’ houdt het bestuur wel rekening met de minderheid. Lock: “Ook of juíst de orthodoxen moeten zich thuis voelen bij de EO, daarom is een groot deel van de programmering op deze doelgroep gericht.” Hij noemt in dit verband ‘Nederland Zingt’, en de ‘mooie bijbelstudie’ die de omroep elke ochtend in een app aanbiedt.

Christelijke concurrentie

Tegelijkertijd wil hij op geen enkele manier afbreuk doen aan de taak die de EO erbij heeft gekregen: de omroep moet de volle breedte van het protestantisme representeren, van oud-gereformeerde gemeenten in Nederland tot de remonstranten. “De breedte koester ik en ik geniet ervan”, zegt Lock. 

Hij bestrijdt dat dat gevolgen heeft gehad voor de programma’s: “In de kern is de programmering niet veranderd. Wij brengen nog steeds de boodschap van Jezus Christus.” Dat kan bij de EO nu ook op een niet-orthodoxe manier; anders dan Visser en Brands menen, hoeft een vrijzinnig verhaal volgens Lock niet voorzien te worden van orthodoxe stellingnames. “De afspraak is dat we alle protestantse kerken een plek geven. Dat doe je niet door vooraf te zeggen: dit doen we wel in een programma, en dat niet. Het behoudende geluid hoort erbij, maar zij moeten ook accepteren dat er andere geluiden zijn. De EO gebruikt verschillende taalvelden om het evangelie van Jezus op verschillende manieren te laten klinken.”

Ledenraadslid Brands vreest dat de EO daarmee een tweede NCRV wordt. “Ik ben bang dat het die kant opgaat”, zegt hij. “Jezus Christus is de enige weg tot behoud. Die boodschap geeft de EO bestaansrecht, en die komt in het gedrang door de vrijzinnige programma’s. Dat neemt het draagvlak voor de EO weg.”

Directeur Lock vindt het niet zinvol een vergelijking te maken met de christelijke concurrentie, maar zegt wel dat bij de EO ‘alleen mensen werken die Jezus Christus op een eigentijdse manier voor het voetlicht willen brengen’. “Wij brengen verhalen over God en het leven van Jezus Christus, dat komt in al onze uitingen tot uitdrukking. Dat laat aan duidelijkheid niet te wensen over.” En, zegt hij fijntjes, alleen intern wordt dat betwijfeld; voor de buitenwereld is het zo helder als glas.

Lees ook:

Homoseksualiteit is geen probleem: dat kan tegenwoordig bij de EO

De oprichters van de Evangelische Omroep waren felle bestrijders van homoseksualiteit. Onlangs zond de omroep een documentaire uit waarin homoseksualiteit niet als probleem wordt gezien. Hoe bijzonder is dat?

EO opgelucht: NPO draait bezuiniging op levensbeschouwing terug

De Nederlandse Publieke Omroep komt terug op zijn bezuiniging op levensbeschouwing. De Evangelische Omroep heeft de NPO weten te overtuigen dat programma’s over zingeving van maatschappelijk belang zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden