Het beroemde acteurskoppel Laurence Olivier en Vivien Leigh in 1937. De fotograaf is onbekend.

Tentoonstelling

De Amsterdamse Hermitage moet het zonder Russische kunst stellen: ‘Dit is een voorproefje van de toekomst’

Het beroemde acteurskoppel Laurence Olivier en Vivien Leigh in 1937. De fotograaf is onbekend.Beeld National Portrait Gallery London

Door de oorlog in Oekraïne moet de Hermitage het doen zonder kunst uit Rusland. Daarom heeft het museum nu portretten vol passie uit Engeland gehaald.

Harmen van Dijk

Als iets de aarzelende museumbezoeker in beweging kan krijgen, dan toch wel de liefde. De Amsterdamse Hermitage pakt uit met meer dan honderd portretten van geliefden, afkomstig uit de National Portrait Gallery in Londen. Het gaat over brandende passie en verboden liefdes, maar ook over levenslange verbintenissen die rustig hun gangetje gaan. Van de maîtresse van de 17de-eeuwse Engelse koning Charles de Tweede tot John en Yoko.

De Hermitage sluit met de tentoonstelling Love Stories een zware tijd af en laat een enorme veerkracht zien. Net iets zwaarder dan andere musea zuchtte de Hermitage onder de lockdowns in coronatijd, omdat het zonder subsidies moet zien te overleven en zwaar leunt op de inkomsten aan de kassa. Toen het publiek eindelijk weer mocht komen, volgde een nog hardere klap: Rusland viel Oekraïne binnen en alle banden met Rusland werden verbroken – de samenwerking met de Hermitage in Sint-Petersburg kwam abrupt tot een einde.

Sinds 2004 putte de Amsterdamse Hermitage uit de schatkamer van dit Russische staatsmuseum. Samen met de conservatoren daar stelde het Nederlandse team tentoonstellingen samen over de meest uiteenlopende onderwerpen: Franse impressionisten, juwelen en kostuums van de tsaren, ridders en jonkvrouwen, avant-gardekunst. Het waren populaire tentoonstellingen en de depots in Sint-Petersburg liggen tjokvol, de samenwerking had nog jaren kunnen doorgaan.

Maar die weg is afgesloten, wellicht voorgoed. Dus is het museum, dat zelf geen collectie heeft, andere partners gaan zoeken, zegt directeur Annabelle Birnie. “Deze tentoonstelling is een voorproefje van de toekomst.” Love Stories kwam als een geschenk uit de hemel. De National Portrait Gallery in Londen is wegens verbouwing gesloten en stuurde daarom een expositie met vele topstukken op reis. Eigenlijk alleen naar de Verenigde Staten, maar daar viel een gat van vier maanden in het schema, waar de Hermitage nu dankbaar gebruik van maakt.

Tegelijkertijd is de Hermitage op zoek gegaan naar andere musea die willen samenwerken. En dat verloopt goed, zegt Birnie. Met welke musea de Hermitage gaat samenwerken wil ze nog niet zeggen, het is blijkbaar een kwetsbaar proces. Maar de volgende tentoonstelling is al bijna rond en voor de komende jaren begint de agenda zich te vullen, zegt ze trots. Het is een knappe prestatie, als je bedenkt dat het ontwikkelen van een tentoonstelling vaak jaren duurt. “Het doel is om opnieuw langdurig te gaan samenwerken met buitenlandse musea”, zegt Birnie. “We zijn gespecialiseerd in internationale samenwerkingen, daar gaat ons hart naar uit.”

Het team dat tot nu toe tentoonstellingen maakte met de collega’s in Rusland, moest snel schakelen. “Terwijl het een emotionele periode was. Veel mensen zijn door de jaren heen bevriend geraakt, het was niet alleen een relatie tussen twee instituten, maar ook tussen mensen”, zegt Birnie. Maar ze wil niet te veel nadruk leggen op het verdriet in het museum. “In het verhaal van een verschrikkelijke oorlog zijn wij natuurlijk maar een klein onderdeel. Ons past terughoudendheid.”

Houdt de Hermitage zijn naam nu de band met de ‘moeder-Hermitage’ in Sint-Petersburg is verbroken? “Het is de meest gestelde vraag”, zegt Birnie. Maar ze wil er nog niets over zeggen. “De naam paste bij de vorige samenwerking. Als we meer zicht hebben op de nieuwe samenwerkingen moeten we gaan kijken of de naam nog past bij de nieuwe identiteit.” Dat zal komend voorjaar zijn, denkt ze.

Drie foto’s, drie liefdesgeschiedenissen

Aan de hand van portretten uit de Londense National Portrait Gallery worden tientallen liefdesgeschiedenissen verteld in de Hermitage. Het zijn dus voornamelijk Britse verhalen, maar het Amsterdamse museum heeft ook een aantal oer-Hollandse liefdeskoppels toegevoegd. Zo zien we naast portretten van Elizabeth Taylor en Richard Burton en Harry en Meghan ook Connie Palmen en Ischa Meijer en Johan en Danny Cruijff. Trouw koos drie opvallende liefdesverhalen uit de tentoonstelling.

Peter Pears en Benjamin Britten, door Kenneth Green (1943). Beeld National Portrait Gallery London
Peter Pears en Benjamin Britten, door Kenneth Green (1943).Beeld National Portrait Gallery London

Collega’s of geliefden?

Voor de buitenwereld was dit een portret van muzikale partners, maar een paar ingewijden wisten wel beter. Componist Benjamin Britten en tenor Peter Pears hadden 37 jaar lang een verborgen liefdesrelatie. In 1939, toen ze verliefd werden, was homoseksualiteit in Groot-Brittannië strafbaar. Veel mannen werden opgepakt en veroordeeld.

Benjamin en Peter konden hun werk als dekmantel gebruiken. Benjamin componeerde diverse muziekstukken waarin Peter de zangpartij voor zijn rekening nam. Dit portret uit 1943 laat zien dat ze niet bang waren uitgevallen. Want de manier waarop Kenneth Green ze schilderde doet sterk denken aan een klassiek huwelijksportret. Voor collega’s staan de twee mannen wel erg intiem bij elkaar.

Het stel bleef bij elkaar tot de dood van Britten in 1976. Slechts de laatste tien jaar van hun relatie waren ‘legaal’ onder de Britse wetgeving.

Venetia, Lady Digby, door Sir Anthony van Dyck (circa 1633-1634). Beeld National Portrait Gallery London
Venetia, Lady Digby, door Sir Anthony van Dyck (circa 1633-1634).Beeld National Portrait Gallery London

Uit de dood opgestaan

Venetia Stanley en de welgestelde Kenelm Digby werden als tieners verliefd in 17de-eeuws Engeland. De moeder van Kenelm hoopte op een betere huwelijkspartner voor haar zoon en stuurde hem naar het Franse hof. Daar raakte hij dusdanig verstrikt in intriges, dat hij zijn dood in scène zette en de benen nam naar Italië. Hij had Venetia in een brief laten weten dat hij nog in leven was, maar die bereikte haar niet.

Dus ging zij, verscheurd door verdriet, verder met haar leven. Nieuwe aanbidders dienden zich aan en er werd flink over haar geroddeld, ze kreeg een slechte reputatie. Toen Kenelm na een jaar weer opdook in Engeland was dat een enorme schok voor Venetia. Maar de liefde overwon, ze trouwden en kregen kinderen.

Tien jaar na hun huwelijk overleed Venetia plotseling in haar slaap. Een ontroostbare Kenelm vroeg de beste portretschilder van dat moment, Anthony van Dyck, een schilderij van Venetia te maken. Het is een voorstelling waarin met allerlei symboliek de deugdzaamheid van Venetia wordt benadrukt. Zo houdt ze een duif en een slang vast, symbolen voor respectievelijk onschuld en wijsheid. Een soort postuum eerherstel dus.

Mick en Bianca Jagger vlak na hun huwelijk in Saint-Tropez in 1971, door Patrick Lichfield.  Beeld Lichfield Archive via Getty Image
Mick en Bianca Jagger vlak na hun huwelijk in Saint-Tropez in 1971, door Patrick Lichfield.Beeld Lichfield Archive via Getty Image

De wilde jaren van Mick en Bianca Jagger

Bianca Pérez-Mora Macias vertrok in jaren zestig uit Nicaragua en ging studeren in Parijs. In 1970 liep ze op een feestje Mick Jagger tegen het lijf, een ontmoeting die ze omschreef als ‘bliksemschicht’. Mick was niet alleen berucht als frontman van de Rolling Stones, maar ook als vrouwenverslinder. Hij had vele relaties, onder anderen met Marianne Faithfull en Anita Pallenberg, de vriendin van Stones-collega Keith Richards. Toen hij en Bianca een relatie kregen, was actrice Marsha Hunt zwanger van hem.

Mick en Bianca trouwden negen maanden later in Saint-Tropez. De bruid – toen alweer vier maanden zwanger – liep naar het altaar aan de arm van Patrick Lichfield, de fotograaf die deze foto maakte. Hij was een achterneef van de Britse koningin, wat het geheel een ongekend glamourgehalte gaf.

Korte tijd waren Mick en Bianca het koningspaar van de rock-’n-roll. Mick liet echter al snel zijn oog vallen op andere vrouwen en Bianca legde het aan met acteur Ryan O’Neal. Nadat Mick was gevallen voor het Texaanse model Jerry Hall vroeg Bianca in 1978 de scheiding aan. Jerry en Mick zouden het 23 jaar met elkaar uithouden – ook van dat koppel is een intieme foto te zien in de Hermitage.

Love Stories - kunst, passie & tragedie is t/m 8 januari te zien in De Hermitage in Amsterdam.

Lees ook:

Museum de Hermitage verbreekt banden met Sint-Petersburg en wil doorstart zonder Russische invloeden

Museum de Hermitage verbreekt de banden met het moedermuseum in Sint-Petersburg. ‘We voelden de kritiek van de publieke opinie toenemen’, verklaart directrice Annabelle Birnie.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden