null Beeld
Beeld

RecensieGeschiedenis

De allerlaatste kogel van de oorlog was voor Popke

Knap boek van Toni Boumans over de rol van een Friese familie in het verzet.

Na de zoveelste arrestatie leek zelfs de Sicherheitsdienst wat onder de indruk. In een van de laatste maanden van de Duitse bezetting zou een SD’er hebben gezegd dat die mannen van Bakker een Privatkrieg tegen de nationaalsocialisten uitvochten. Ga maar na: vijf leden van de Friese familie waren wegens verzetsactiviteiten opgepakt.

Als lid van een van de eerste ondergrondse groepen en op verdenking van spionage belandde Dirk Bakker in Kamp Amersfoort. De één jaar jongere Sjoerd was in 1943 vanwege zijn rol in de illegaliteit gefusilleerd. Hun oudste broer Popke en neef Bert Bakker werden vastgezet in de Amsterdamse Weteringschans. Beiden maakten de uitgave van verzetsblad Vrij Nederland mogelijk. En dan was er oom Paul, drukker van onder andere het illegale Trouw, die begin 1945 voor het vuurpeloton stond.

Tobben met seksuele geaardheid

Toni Boumans schreef een uitstekend boek over de Bakkers: ‘Je mag wel bang zijn, maar niet laf’, woorden waarmee Popke zijn jongere broer Albert moed inpraatte. Ook hij zat bij het verzet. En net als Dirk, Sjoerd en hun jongste broertje Lammert tobde ook Albert met zijn seksuele geaardheid. De titel van het boek krijgt daarmee een extra lading. Met name Sjoerd streed tegen de heersende opvatting in Nederland dat homoseksuelen van nature laf, zwak, ‘mietjes’ waren.

Hij vond een medestander in schilder en schrijver Willem Arondéus, eveneens homo en samen met beeldhouwer Gerrit van der Veen aanvoerder van de Persoonsbewijzencentrale. Deze verzetsgroep vervalste identiteitspapieren voor onderduikers en legde in Amsterdam het bevolkingsregister in de as, zodat het voor de bezetter moeilijker werd om valse persoonsbewijzen op echtheid te controleren. Couturier Sjoerd had perfect nagemaakte politie-uniformen genaaid waarin zijn maten zich toegang tot het gebouw verschaften en het in brand staken.

Een ander, groter verhaal

Boumans schreef eerder Een schitterend vergeten leven over dirigente Frieda Belinfante, die ook voor de Persoonsbewijzencentrale werkte. Daarnaast maakte Boumans over haar en over Arondéus documentaires. De journalist was van plan zich ditmaal op het leven van Sjoerd te richten, totdat ze zich verdiepte in zijn verwanten: “Achter het verhaal van Sjoerd Bakker kwam een ánder, een groter verhaal vandaan toen ik zijn familieleden ontmoette”.

Het was het relaas van een Fries geslacht met een streng gereformeerd geloof. Een familie waarbij opa Popke Bakker sr. begon als zoon van een herbergier en eindigde als eigenaar van een zakenimperium. Een familie die in het gezin van seniors zoon Miente vier homoseksuele broers telde die niet ‘in zonde wilden leven’, zoals dat destijds heette. Een familie met een groot rechtvaardigheids­gevoel, dat tot uiting kwam in het verzet tegen de Duitsers.

Veelvuldig citeert Boumans uit het grote aantal bewaard gebleven brieven die de broers aan hun vader Miente en aan hun vijf zussen schreven. Ook zijn veel getuigenissen uit hun verzetsverleden overgeleverd. ‘Je mag wel bang zijn, maar niet laf’ houdt daarmee het midden tussen een familiegeschiedenis van drie generaties Bakker en een groepsportret van de verzetskringen waarin de familieleden zich bewogen. Boumans vlecht de verhaallijnen geraffineerd aan elkaar.

De prijs die de Bakkers voor hun Privatkrieg betaalden was hoog. Dirk kwam gebroken uit het concentratiekamp, Sjoerd was geëxecuteerd, en kort na de Duitse capitulatie vond ook Popke de dood. Eens had hij tegen een nicht gezegd: “Weet je wat ik erg vind? De allerlaatste kogel. Een oorlog houdt op, maar één mens krijgt die laatste kogel.”

Op 7 mei 1945 vierde Popke de bevrijding op de Dam. Plotseling begon een groep gewapende Duitsers op de menigte te schieten. Popke Bakker kreeg de laatste kogel.

null Beeld

Toni Boumans
‘Je mag wel bang zijn, maar niet laf.’ De enerverende en noodlottige geschiedenis van de familie Bakker
Balans; 352 blz. € 23,99

Lees ook:
Erik Aders boek over zijn broer Bas Jan en hun gefusilleerde vader is meer dan een familiegeschiedenis

Erik Ader gaat op zoek naar zijn ongekende vader, de oorlogsheld, en zijn verdwenen broer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden