Recensie

'De agressie tegen schrijfsters neemt toe'

Beeld rv

Een vrouwelijke journalist vroeg mij laatst: ‘Wie bent u dat u dit boek schrijft als man?’ Mijn antwoord luidde: ‘Iemand moet het doen.’

Literatuur betekent onbekende werelden verkennen. Daarom heb ik altijd graag boeken van vrouwen gelezen. Die krijgen vaak niet de aandacht die ze verdienen. Ik probeer dat te doorbreken door het oeuvre van Maria Stahlie, Wanda Reisel en Margriet de Moor maar ook jongere schrijvers als Nina Polak en Bregje Hofstede in essays het volle licht te geven.

Balletschool

Misschien komt die gedrevenheid wel voort uit mijn jeugd: ik ben als tiener opgegroeid op de balletschool van mijn moeder. Die was altijd gevuld met meisjes en jonge vrouwen. Ik werd nooit deelnemer, bleef altijd buitenstaander. Terwijl ik hun wereld wel wilde kennen. De basis voor dit boek is gelegd met twee stukken die ik schreef over Doeschka Meijsing, een bij haar overlijden en een bij het verschijnen van haar dagboeken. Ze is altijd wel een heldin van me geweest.

Luchtgitaarromantiek

Dat ik dit zeg, is eigenlijk al uitzonderlijk. Normaal hoor je mannen nooit praten over vrouwen die ze beschouwen als hun held of voorbeeld. De sfeer is er meestal een van jongens onder elkaar, van luchtgitaarromantiek. Daarom heb ik het in ‘Het sterke geslacht’ ook over het bejubelen van ‘Alles wat is’, het laatste en in Nederland meest succesvolle boek van James Salter. En ook over Philip Roth, die aan het eind van zijn werkzame leven zijn oordeel kwijt was, maar wiens boeken mede door mediagenieke bewonderaars als Joost Zwagerman en Michael Zeeman toch als topwerken van de oude meester werden onthaald.

Verzinsel

Zoiets als de vrouwelijke stem in de literatuur (associatief, weinig interpunctie, meer nadruk op gevoelens) blijkt bij nader onderzoek gewoon een verzinsel, ooit bedacht door een man. Literatuurwetenschapper Ton Anbeek bestond het om de generatie van Tessa de Loo, Vonne van der Meer en Renate Dorrestein aan te duiden als ‘de Meisjes van Tachtig’. Niemand zou het toch in zijn hoofd halen om Oek de Jong, Frans Kellendonk en A.F.Th. van der Heijden weg te zetten als ‘de Jongetjes van Zeventig’?

Agressie

Zeker sinds de eeuwwisseling zie ik de agressie toenemen, waarmee de strijd tegen de vrouwelijke auteur wordt gevoerd. Eigenlijk een achterhoedegevecht. Dat heeft ook te maken met een nieuwe generatie met auteurs als Hanna Bervoets, Niña Wijers, Maartje Wortel en Lize Spit, die zich niet laten wegdrukken, geen last hebben van valse bescheidenheid. Een deel van de mannen wil kost wat kost de status quo handhaven en probeert het lezerspubliek te conditioneren. Een paar weken geleden schreef criticus Jeroen Vullings nog een stuk in Vrij Nederland over de teloorgang van de grote stilisten. Alle voorbeelden van auteurs, die het volgens hem wel in de vingers hadden, waren mannen. De onderliggende boodschap is: vrouwen kunnen eigenlijk geen grote literatuur voortbrengen.

Urgentie

In de tijd dat ik aan ‘Het sterke geslacht’ werkte, is de urgentie van dit probleem alleen maar toegenomen. Kijk naar Corina Koolens proefschrift ‘Reading beyond the Female’, en alle discussie die daardoor is losgekomen. Haar onderzoek bevestigt mijn bevindingen: vrouwelijke schrijvers worden structureel en onterecht slechter gewaardeerd dan hun mannelijke collega’s, door lezers, critici en jury’s.

Herman Stevens
Het sterke geslacht. Over vrouwen in onze literatuur Herman Stevens
Prometheus; 224 blz. € 19,99

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Lees hier meer recensies. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden