Boekrecensie

‘De acht bergen’ is een prachtig boek over eenzaamheid, familierelaties en vriendschap

Italiaanse AlpenBeeld Thinkstock

Een gelauwerde roman over de archetypische tegenstelling tussen de rusteloze en de gewortelde.

In 1336 beklom de humanist Francesco Petrarca samen met zijn broer Gherardo de Mont Ventoux en keek met bewondering naar de Italiaanse Alpen. Het was de eerste keer dat het majestueuze berglandschap, de ruggegraat van het Italiaanse schiereiland, de hoofdrol kreeg in een literaire tekst. Tegelijkertijd gebruikte Petrarca zijn moeizame beklimming en het berglandschap als metaforen van de menselijke ziel, van de moeite die het kost om tot de essentie, de ultieme betekenis van ons leven te geraken.

Het schitterende berglandschap van Noord-Italië is ook het zwaartepunt van de verrassend klassieke roman ‘De acht bergen’, bekroond met de Premio Strega, waarin Paolo Cognetti het verhaal vertelt van een vader, zijn zoon en diens beste vriend.

Moeizame relatie 

Het boek draait om de moeizame relatie tussen Pietro en zijn vader, die verwikkeld lijkt in een eeuwigdurend conflict met de wereld, ongelukkig in zijn werk en het Milanese stadsleven. Verlichting en geluk vindt de vader alleen hoog in de bergen, in een zuiverende eenzaamheid met zijn enige kind. Als jongen probeert Pietro hem te doorgronden, maar uiteindelijk wil hij niet meer mee op zijn steeds hogere beklimmingen. Zijn vader laat het gebeuren en zo raken vader en zoon meer en meer van elkaar vervreemd. In de daaropvolgende jaren probeert geen van beiden de steeds groter wordende afstand te overbruggen, totdat Pietro in Turijn bericht krijgt dat zijn vader plotseling is gestorven, een hartaanval achter het stuur.

De dood is nooit het einde van de relatie met een ouder. Met zijn testament lokt Pietro’s vader hem weer naar het berglandschap van zijn jeugd. Hij heeft hem daar een perceel met een bouwval nagelaten en de bouwplannen toevertrouwd aan Bruno, Pietro’s beste jeugdvriend die is opgegroeid in de bergen en daar altijd is gebleven. Een langdurig onderbroken vriendschap wordt zo kostbaar nieuw en duurzaam leven ingeblazen.

Echtheid en zuiverheid

Door op de bergpaden te lopen in de voetstappen van zijn vader gaat Pietro zich alsnog met hem verbonden voelen. Ook hij herkent nu de verlichting van echtheid en zuiverheid, telkens wanneer hij de wereld omruilt voor de eenzaamheid van de bergen, of het nu de Noord-Italiaanse Alpen zijn of de toppen van Tibet en Nepal. Ten slotte ontdekt hij het geheime schuldgevoel dat zijn vader als een last met zich mee heeft gesleept, maar altijd heeft verzwegen: die ene berg waar je als mens niet naar terug kunt keren en die ook in Pietro’s leven zal opdoemen.

‘De acht bergen’ is een prachtig boek over eenzaamheid, familierelaties en vriendschap. Over de ultieme onkenbaarheid en onbereikbaarheid van de eigen ziel en die van de ander. Over de archetypische tegenstelling tussen reizigers en achterblijvers. Mensen als Bruno, die trouw blijven aan hun geboortegrond en de plaatsen van hun wordingsgeschiedenis, én mensen als Pietro, die juist wegvluchten, rusteloos over de aarde reizen, op zoek naar een andere en betere stek, maar zonder dat ze hun wortels ooit helemaal kunnen afschudden.

Grote verdienste 

Het is een grote verdienste dat Cognetti zijn verhaal vertelt zonder het sensationeel, sentimenteel of melodramatisch te maken. Het is ingetogen, authentiek en oprecht, zonder grote wendingen. De belangrijke veranderingen gebeuren gewoon of ze sluipen langzaam en geruisloos voort en dringen pas tot het bewustzijn door als ze voltrokken en onomkeerbaar zijn. Als een ondergrondse rivier die opeens aan de oppervlakte verschijnt.

Tekst gaat verder onder de afbeelding 

Paolo CognettiBeeld rv

In overeenstemming met de tijdloze en haast mythische dimensie blijven de echte geschiedenis, de actualiteiten in dit boek veelal op de achtergrond. Toch beroeren ze ook de hoofdpersonen van ‘De acht bergen’. Bruno en Pietro ondervinden de recente economische crisis die zich in Italië ongekend zwaar heeft gemanifesteerd en een hele generatie van jongeren achterliet in woede en teleurstelling.

Ook zien we het leeglopen en langzaam verdwijnen van de mooiste plekken van het Bel paese, de duizenden kleine dorpjes op onbeschrijflijk mooie maar ook vaak zeer afgelegen plekken. Door economisch of natuurlijk geweld worden ze van de kaart geveegd, tergend langzaam of in een paar minuten, met verwoestende lawines of een paar krachtige schokken van de aarde. In beide gevallen lijkt het proces onherroepelijk en onomkeerbaar. Ook voor dit sublieme maar zo kwetsbare deel van Italië en voor zijn bewoners vormt dit authentieke boek een waardig monument.

Paolo Cognetti
De acht bergen
De Bezige Bij; 224 blz. € 19,99

Beeld rv
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden