BoekrecensieAslast

Dautzenberg schrijft met ‘Aslast’ een Donald Duck, maar dan anders

A. H. J. Dautzenberg zoekt het experiment, en vindt Rob Schouten aan zijn zijde. Al moet het wel een aardigheidje blijven

Dautzenberg lezen, of liever gezegd verteren, is altijd een heel avontuur. Waarmee zal de literaire provocateur uit Tilburg ons ditmaal verrassen? Krijgen we een verzonnen weldaad van de schrijver (zoals in Samaritaan waarin hij beweerde een nier te hebben afgestaan) of komt hij ons kwellen met de poëtische weergave van pieptonen, zoals in de op zijn tinnitus gebaseerde dichtbundel Niet het krassen van de kraai? Nu het literaire experiment in Nederland heeft afgedaan, beschouw ik Dautzenberg als de verwaterde vertegenwoordiger ervan, geen fundamentalistische experimenteel maar een lichte, absurdistische representant, met trekjes van de charlatan die je dan wel moet zijn.

AHJ DautzenbergBeeld -

In Aslast speelt Dautzenberg met verve de minimalist. Het verhaal begint met een scène in de trein, waarbij de hoofdpersoon, P., slaap uit zijn ogen veegt, zijn schoenveters vastmaakt, op zijn stoel heen en weer schuift, de abstracte kunst op de wanden bekijkt, een dichtbundel begint te lezen. 

Na een pagina of tien is het gedaan met deze oersaaie, alledaagse scène, maar dan wordt hij letterlijk nog eens herhaald, en daarna nog een aantal keren, aanvankelijk in identieke bewoordingen maar langzaamaan begint er iets te schuiven, P. zit net iets anders op zijn stoel, gaat iets anders lezen, de stukken tekst over de buitenwereld met de passerende nevelslierten, bossen en meren, aanvankelijk vet gedrukt, beginnen letterlijk te vervagen, aan het eind leest de treinreiziger de Donald Duck in plaats van een dichtbundel, kortom het verhaal desintegreert waar je bij staat. 

Hij wil ons pesten met onze leesgewoontes

Van echt lezen is op het laatst eigenlijk geen sprake meer, het wordt een kwestie van ‘zoek de verschillen’. En hoewel Dautzenberg technieken uit het minimalisme gebruikt, die van de minuscule verschuivingen, voel je wel dat het hem niet om een soort zen-achtige verstilling is te doen, nee hij wil op vrolijke wijze tornen aan onze automatismen, hij wil ons een beetje pesten met onze leesgewoontes. En ik laat het toe want hij is de enige in onze literatuur die dat nog uitprobeert op een wijze die in de verte doet denken aan Queneau’s Stijloefeningen maar ook herinnert aan de vroege experimenten van de achttiende-eeuwse romancier Laurence Sterne, die in Tristram Shandy zwarte of lege pagina’s in zijn vertelling inlaste. 

Dautzenberg vertelt een verhaal van niks, maar dan zo, dat je er toch naar blijft kijken, zij het almaar glaziger. Je kunt je er trouwens nog best iets psychologisch bij voorstellen, want dat is waar zo’n volkomen leeg verhaal toe uitnodigt: interpretatie. Het verdwijnen van het landschap, de kleine transformaties van hoofdpersoon P., zijn langzame evolutie van poëzieliefhebber naar Donald Ducklezer, het lijkt allemaal bedoeld om de al te ernstige, pretentieuze literatuur de les te lezen.

Het slot van de eerste versie van P’s treincoupé-verhaal luidt: “Met de wijsvinger van zijn rechterhand volgt P. de versregels. Langzaam worden zijn oogleden zwaarder.” En na alle veranderingen en verschuivingen luidt het definitieve slot: “Met de wijsvinger van zijn rechterhand volgt P. de ballonteksten. Een kinderlach schalt door de lege wagon...” Het lijkt me een veelbetekenende ontwikkeling: van slaapverwekkend tafereel tot gulle kinderlach, Dautzenberg wil meer plezier in de letteren. Mij vindt hij aan zijn zijde, maar het moet wel een aardigheidje blijven.

A.H.J. Dautzenberg
Aslast
Pluim; 220 blz, 21,99

Lees ook:

Een verward personage verdient geen verwarrende roman

A.H.J. Dautzenberg lijkt te vinden dat een verwarde hoofdpersoon ook een verward verhaal verdient.

Lees ook: 

Het leven is een worsteling, ik heb er niet zo’n zin meer in A.H.J. Dautzenberg

A.H.J. Dautzenberg (Heerlen, 1967) is schrijver. Hij doneerde een nier en schreef er een boek over, werd lid van pedofielenvereniging Martijn en publiceerde vorig jaar een roman ‘Extra tijd’ over de dood van zijn vader.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden