Dat werd hoog tijd: zes bronzen odes aan de Friese vrouw

Kunstenares Natasja Bennink werkt in haar atelier aan de buste van Tytsje Porte. Beeld Reyer Boxem

Welke vrouwen verdienen een standbeeld? Vraag het de Friezen en ze roepen: Doutzen Kroes. Vraag het hun nog eens en dan luidt het antwoord: mijn moeder. Zes odes aan de Friezin, van boerin tot supervrijwilliger, worden morgen onthuld.

Wat hebben de Slikwerker, de Elfstedenrijder en de Frisiaan met elkaar gemeen, behalve dat ze standbeelden zijn en in Friesland staan? Inderdaad, het zijn mannen. Net als het gros van de standbeelden in de provincie.

Hoog tijd voor een nieuw evenwicht, vonden programmamaker Marleen Godlieb en beeldend kunstenaar Natasja Bennink. Met zes nieuwe bronzen beelden brengen zij een ode aan de Friezin. Morgen worden die gepresenteerd in Heerenveen.

Via Omrop Fryslân en sociale media riepen de dames alle Friezen op: welke vrouw verdient een standbeeld? Ook gingen ze op pad om dezelfde vraag te stellen. Godlieb: “We merkten dat via sociale media voornamelijk vrouwen reageerden. We wilden ook zo graag de stem van de mannen horen.”

Voetbalwedstrijd

Behalve de markt, de volksbuurt en de vertrekhal van de veerboten naar de Waddeneilanden zochten ze plekken op waar doorgaans veel mannen komen: een voetbalwedstrijd, de Zeevaartschool. “En we spraken mannen van de weg- en waterbouw aan die in hun overall zaten te schaften. Doutzen!, riepen ze.”

Maar het Friese model is te bekend, kregen de bouwers te horen. Die heeft geen podium meer nodig. Toen kwam het echte antwoord. ‘Myn mem.’ Een opvallende, bij de mannen. Ook twee jongens van de Zeevaartschool nomineerden zonder aarzeling hun moeder. “Omdat ze zo veel voor me doet.”

Zo’n tweehonderd inzendingen kregen de bedenkers. Ze wilden een goede spreiding over de provincie en wat leeftijd betreft. Zelf hadden ze een paar archetypen in hun hoofd. Godlieb: “De vriendin, de vrijwilliger, de jeugd, de mem en beppe. En we wilden iemand die iets met natuur doet. We hebben zes moderne vrouwen uitgekozen die samen symbool staan voor de Friese vrouw. De stille kracht, zeg maar.”

Behalve de hoofden van de twee hiernaast geportretteerde vrouwen worden ook die van Mirte van der Veen (28), Gea Smits (46), Froukje Hofma (52) en Anke Bruin (57) in brons gegoten. Van der Veen, uit Surhuisterveen, werd genomineerd door haar alleenstaande vriendin, omdat ze haar altijd bijstaat bij de zorg voor haar zorgbehoevende kind. Smits uit Franeker wordt vereeuwigd omdat ze supervrijwilliger is, de Heerenveense Hofma is ondernemer en voorzitter van de Stichting Vrouwenvoetbal SC Heerenveen. Bruin is boswachter op Vlieland. 

Komend voorjaar worden de bronzen odes nog eens onthuld, in Leeuwarden dit keer. Godlieb maakt een documentaire over het project. Die wordt in de lente uitgezonden door Fryslân DOK. Het project vindt plaats in het kader van Leeuwarden (en Friesland) als Culturele Hoofdstad van Europa.

Fryske froulju, de oudste en de jongste

Tytsje Porte (72), door haar kinderen en kleinkinderen genomineerd als ultieme mem en beppe, was haar tijd ver vooruit toen ze als handwerkonderwijzeres ging werken. “Als vrouw van een boer deed je dat niet in die tijd. Maar ik werd gek van het thuiszitten met kleine kinderen. Later volgde ik een opleiding en tot mijn pensioen in 2006 ben ik in het onderwijs blijven werken.” Toen haar man ziek werd, nam ze de zorg voor de boerderij over, nu springen haar kleinkinderen soms bij. “Met mijn kleindochter ging ik als backpacker door Argentinië, en elk jaar nog ben ik met kleinkinderen op fietsvakantie geweest. Volgende week ga ik weer, met de jongste twee, van zes en negen. Kamperen, misschien in Duitsland, we zien wel waar we uitkomen.”

Jildou Valk (17) werd door haar ouders genomineerd omdat ze zich inzet voor meer meisjes in de techniek. Jildou studeert techniek, in haar leerjaar is ze een van drie meisjes op een totaal van honderd leerlingen. “In het jaar onder mij zit er maar eentje, en in het eerste jaar ook.’’ Dat moet anders, vindt Jildou, en daarom helpt ze actief om meiden enthousiast te maken. Zo staat ze op open dagen en geeft ze workshops bij Techmission, een organisatie die meisjes stimuleert voor techniek of bouw te kiezen. “Meisjes durven niet snel voor een opleiding te kiezen met alleen maar jongens en ze zijn niet opgevoed met het idee dat techniek iets voor hen is. Maar ze kunnen het prima.”

Lees ook: 

Nog even, en dan dwalen De Reuzen door Leeuwarden

Leeuwarden is al maanden in de ban van drie metershoge Franse reuzen. Na een voorbereiding van drie jaar gaan ze volgende week op pad in de binnenstad van Europa’s Culturele Hoofdstad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden