Dat 'heerlijke volkje' maakt pure kunst

Kunst van mensen met een verstandelijke beperking is krachtig en direct. Het Amsterdamse Museum Ons' Lieve Heer op Solder toont vanaf vandaag de religieus getinte werken van cliënten van de Amerpoort. ,,Je hoeft ze niets te leren.''

Wat zou het leuk zijn, mijmerde de feestcommissie van Amerpoort Asvz, als kunst van onze cliënten in dit jubileumjaar nu eens in een echt museum kwam te hangen, liefst in een grote stad buiten de provincie Utrecht. Dat regelen we, zei vormgever Berry Slok, die sinds jaar en dag belangeloos al het kunstdrukwerk van de Amerpoort verzorgt. Hij boorde zijn contacten in de museumwereld aan en vond een gewillig oor bij Judikje Kiers, directeur van museum Ons' Lieve Heer op Solder.

,,Ik vond het een sympathieke gedachte, maar dat alleen was natuurlijk niet voldoende. We zijn een gerenommeerd museum, de kunst die we hier tentoonstellen dient museale kwaliteit te hebben. En is er eigenlijk wel iets wat ons bindt?''

Kiers' laatste vraag was snel beantwoord: de Amerpoort en haar museum delen een stevig rooms-katholieke achtergrond. ,,De Amerpoort is in 1955 in de Baarnse bossen gesticht door de 'Kleine Zusters van de Heilige Jozef' uit Limburg. Het heette toen rk 'inrichting voor zwakzinnigen' Nieuwenoord.''

De geschiedenis van Kiers' museum gaat nog wat verder terug. ,,Het is een 17de eeuws woonhuis met een rk schuilkerk op zolder. Toen de katholieken in de 19de eeuw hun geloof weer in het openbaar mochten belijden en ze in de hoofdstad terecht konden in een nieuwe kerk, stond Ons' Lieve Heer op Solder in 1887 op de nominatie gesloopt te worden. Een groep enthousiaste katholieke Amsterdammers heeft het pand toen gekocht en er een museum van gemaakt.''

En dan de kunst: is het werk van de Amerpoort-kunstenaars goed genoeg om, met de altijd toeristenrijke paasdagen voor de deur, in haar museum te exposeren? Kiers: ,,Toen ik zag wat er de afgelopen tijd in de Amerpoort-ateliers speciaal voor de jubileumtentoonstelling is gemaakt, was ik helemaal om. De meeste schilderijen en beschilderde objecten -vazen, kandelaars, kastjes, schalen en zelfs een kazuifel- hebben een religieus onderwerp, wat goed past in ons museum. We hebben niet veel werk met het paasthema, dus die kleurige hedendaagse kruisigingen van de Amerpoort-kunstenaars zijn in deze tijd een welkome aanvulling op onze eigen collectie 16de- en 17de-eeuwse kunst - ze gaan er als het ware een dialoog mee aan. Bovendien is het werk van hoge kwaliteit. Het is krachtig, kleurig, direct, puur en feestelijk; het plezier straalt ervan af. Ik heb al heel wat stukken gezien, die vergelijkbaar zijn met kunst van kunstenaars zonder beperkingen, werken die in een gewone galerie of museum voor moderne kunst niet zouden misstaan.''

De kwaliteit van de kunstwerken komt uiteraard allereerst op het conto van de kunstenaars zelf, hun creativiteit en expressietalent. Toch hebben ze ook externe impulsen nodig om steeds weer nieuwe invalshoeken te vinden.

Herman Verheul (50), zelf kunstenaar, is al vijfentwintig jaar die stimulerende kracht. De kunstprojecten die hij in de beginjaren van -toen nog- Nieuwenoord heeft opgezet, zijn inmiddels uitgegroeid tot een waar bedrijf, met een hele stoet vrijwilligers, kunstwerkplaatsen in Baarn en Amersfoort en een galerie. Daar, in Galerie Hof12 in Amersfoort, wordt straks ook het werk te koop aangeboden dat de komende maanden in Ons' Lieve Heer op Solder hangt.

,,Talent hebben ze zelf'', zegt Verheul. ,,Je hoeft ze in feite niets te leren. Maar het is wel goed voor hun artistieke ontwikkeling om ze uit te dagen hun grenzen te verleggen. Anders vervallen ze al gauw in een vast patroon van steeds weer diezelfde figuurtjes tekenen.''

Daarom verzint Verheul steeds nieuwe onderwerpen waarbij hij voorbeelden aandraagt uit (kunst)boeken, tijdschriften, kranten. ,,Het thema van de jubileumtentoonstelling, religie, was niet moeilijk voor ze. De meesten hebben wel wat met religie. Sommigen hebben zelfs de nonnen nog meegemaakt, de verplichte kerkgang en de processies over het terrein van Nieuwenoord.''

Sinds een paar jaar is Verheul ook een goede klant bij de 'retourboer'. Hij sleept er lampenkappen, kastjes, krantenbakken, strijkplanken, dienbladen en alle mogelijke andere objecten vandaan. In het Amersfoortse kunstatelier zijn dagelijks ongeveer veertien van de in totaal rond veertig Amerpoort-kunstenaars aan het werk. ,,Zij maken daar, met wat hulp, dan weer de mooiste kunstwerken van.''

Verheul heeft de afgelopen kwarteeuw vaker met de gedachte gespeeld eens naar een andere baan uit te kijken. ,,Maar ik kom hier niet weg. Het zo'n heerlijk volkje om mee te werken.''

Behalve schilderijen en tekeningen maakt dat 'heerlijke volkje' ook gedichten. Wij willen graag 'een foto van God' dicht Gislaine Collard in de gelijknamige bundel die, samen met de catalogus van de tentoonstelling wordt uitgegeven.

De tentoonstelling 'Met Ziel en Zaligheid' wordt vanmiddag officieel geopend door theologe Jacobine Geel en is vanaf morgen toegankelijk voor publiek.

'Met Ziel en Zaligheid. Nijvere nonnen en kleurrijke kunstenaars', 19/03-1/05, Museum Amstelkring, Ons' Lieve Heer op Solder, Oudezijds Voorburgwal 40, Amsterdam; ma t/m za 10-17u, zon- en feestdagen 13-17u, 30/4 gesloten.

www.museumamstelkring.nl.

Nav de tentoonstelling verschijnen bij uitgeverij Waanders twee bundeltjes, als set verkrijgbaar in de museumwinkel en de boekhandel: 'Met Ziel en Zaligheid. Schilderijen, tekeningen en objecten' (64 pg.) en 'Een foto van God. Gedichten' (48 pg.), Isbn 9040088187, setprijs euro19,95.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden