InterviewPiano Biënnale

Daria van den Bercken lanceert een nieuw pianofestival voor jong én voor oud

Pianist Daria van den Bercken repeteert voor een biennalevoorstelling met dansers van Introdans in Musis Arnhem. Beeld Koen Verheijden
Pianist Daria van den Bercken repeteert voor een biennalevoorstelling met dansers van Introdans in Musis Arnhem.Beeld Koen Verheijden

Pianist Daria van den Bercken ziet zelden jongeren bij concerten. Om dat te veranderen, lanceert ze deze week de eerste editie van de Piano Biënnale, online natuurlijk.

“Een gouden tijd”, zo omschrijft Daria van den Bercken het begin van haar carrière als concertpianist. Het enige waar ze zich mee bezighield, was de muziek zo goed mogelijk uitvoeren. Marketing, muziek toegankelijker maken, nieuw publiek werven – het was niet aan de orde, want het publiek kwam toch wel.

De afgelopen tien jaar veranderde dat. Van den Bercken zag het publiek in de concertzalen vergrijzen, doordat jongere generaties weinig affiniteit hebben met klassieke muziek. “Dat is het resultaat van veertig jaar gebrekkig cultuuronderwijs”, zegt de pianist. Zelf had zij het geluk om als jong meisje een degelijke muzikale basis mee te krijgen van haar Nederlandse vader en Russische moeder.

Dat het leren kennen van grensverleggende kunst goed is voor de ontwikkeling van een kind, is volgens haar overduidelijk. “Alles wat je vóór je tiende meekrijgt aan klassieke muziek is een verrijking voor de rest van je leven”, zegt ze met vurige stem. “Ook als je daarna twintig jaar lang geen klassiek meer beluistert, kun je op latere leeftijd altijd terugvallen op die basis. De herinnering blijft bij je.”

Van den Bercken vond dat ze iets moest doen met haar bezorgdheid. “In principe ben ik gewoon pianist en speel ik het allerliefst, maar ik voel ook de verantwoordelijkheid om de frustraties die wij als musici onderling met elkaar bespreken naar buiten te brengen.”

Laat de kunsten bloeien

Daarom deed ze op 22 maart in Het Parool een oproep aan Mark Rutte: laat de kunsten weer tot bloei komen. “Een structurele blijk van liefde voor de kunst en cultuur vanuit Den Haag is in Nederland nodig. Implementeer die basis in het onderwijs en verwoord de kracht van kunst en cultuur sterker in het beleid voor de komende jaren. Zodat onze kinderen er ook van kunnen profiteren en zich ermee kunnen ontwikkelen op hun levenspad.”

De pianist kwam zelf ook in actie. In 2016 richtte ze de Keys to Music Foundation op, die jongeren via workshops en educatieve projecten in aanraking brengt met klassieke muziek. Vanuit die stichting lanceert ze nu de Piano Biënnale, een tweejaarlijks pianofestival in Arnhem en Nijmegen, waar toppianisten zoals Julien Brocal en Hannes Minnaar de samenwerking aangaan met andere kunstvormen.

“Het danspubliek dat je tegenkomt in de stadsschouwburg in Amsterdam is een stuk jonger dan het publiek in het Concertgebouw”, zegt ze. “Ik zie het als mijn missie om cultuurliefhebbers uit verschillende richtingen, zoals dans, literatuur en beeldende kunst, aan te trekken.”

Pianiste Daria van den Bercken repeteert voor een biennalevoorstelling met dansers van Introdans in Musis Arnhem. Beeld Koen Verheijden
Pianiste Daria van den Bercken repeteert voor een biennalevoorstelling met dansers van Introdans in Musis Arnhem.Beeld Koen Verheijden

De openingsavond van de eerste editie van de Piano Biënnale staat dan ook in het teken van Dansen en Trancen, een piano­recital met muziek van Joseph Haydn en ­Simeon ten Holt die gebaseerd is op eigentijdse dansritmes. De avond wordt afgesloten met NEXT!, een creatieve samenwerking tussen klassieke pianisten en het Arnhemse dansgezelschap Introdans, waarbij componisten van Carl Philipp Emanuel Bach tot de hedendaagse David Dramm zullen klinken.

Weg uit de Randstad

Van den Bercken, die in Bussum woont, wilde met de Piano Biënnale “per se weg uit de Randstad, waar veel van mijn vrienden festivals hebben opgezet. Iedereen is naarstig op zoek naar middelen om iets te organiseren en ik had geen zin om in dezelfde poel te moeten vissen.”

In Gelderland waren de klassieke muziekfestivals minder dicht gezaaid. Musis & Stadstheater Arnhem en Concertgebouw De Vereeniging in Nijmegen, ‘mijn lievelingszalen’, stelden zich beschikbaar als festivallocatie. Ook bleken veel plaatselijke instellingen, zoals de Radboud Universiteit en het Radboud UMC in Nijmegen, open te staan voor samenwerking. “Misschien kunnen we in de toekomst wel concerten in het ziekenhuis organiseren en workshops en muziekavonden aan de universiteit”, zegt Van den Bercken.

Dat het programma vanwege de coronamaatregelen geheel online moet plaatsvinden, is voor de pianist – die al drieënhalf jaar bezig is met voorbereidingen – geen reden de biënnale uit te stellen. “We hebben geïnvesteerd in een interactieve website die livestreams en zoomgesprekken tussen pianisten en publiek ondersteunt. Ook vind je er korte filmpjes waarin de musici zichzelf voorstellen en over de muziek vertellen, en een verdiepende podcast.”

Een voorproefje van de samenwerking met Radboud UMC is deze editie van de Piano Biënnale al te zien: alle gestreamde concerten worden gratis uitgezonden in het ziekenhuis, zodat patiënten en personeel van het festival kunnen genieten. “Is het niet prachtig als je ondanks – of beter gezegd: dankzij – corona iets creëert waarmee je mensen bereikt die anders niet naar een klassiek concert zouden komen?”

Magische draaimolen

Drie onderdelen van de Piano Biënnale zijn aan kinderen gewijd. In De magische draaimolen spelen Van den Bercken en de jonge Russische pianist Pavel Kolesnikov hun favoriete melodieën uit hun kindertijd, waardoor zij zelf musicus wilden worden. Tussendoor houdt schrijver Joke van Leeuwen ‘een speelse monoloog over het belang van de verbeelding’.

In een TED Talk die meer dan een miljoen keer bekeken is, vertelt Van den Bercken over haar fascinatie voor de onbevangen luisterhouding van jonge kinderen. “Of ik nou Bach, Beethoven of Stockhausen speel voor zeven- en achtjarigen, ze staan ervoor open om te luisteren en het lukt me hen te raken.”

Begin je een paar jaar later, dan hebben groepsdruk en vooroordeel hun tol geëist: bij elf- en twaalfjarigen stuit de pianiste met haar muziek vaak op een muur. Onze blootstelling aan klassiek moet dus zo vroeg mogelijk plaatsvinden, concludeert ze.

Het Sovjetregime in Rusland had dat goed begrepen, anders dan de huidige Nederlandse regering, vindt ze: “De grootste Sovjetcomponisten, zoals Prokofjev en Sjostakovitsj, werd gevraagd om muziek voor kinderen te schrijven. Dat resulteerde in toegankelijke, maar betoverende stukjes die hele generaties Russische kinderen hebben verleid om zich met klassieke muziek bezig te houden.”

Het zijn onder andere deze muzikale pareltjes die Van den Bercken en Kolesnikov in De magische draaimolen ten gehore zullen brengen, in de hoop een nieuwe generatie Nederlanders te besmetten met een levenslange liefde voor klassieke muziek.

Piano Biënnale: concerten, workshops en talkshows

De eerste editie van de Piano Biënnale vindt online plaats van 13 tot en met 16 mei. De concerten, workshops en ­talkshows worden gestreamd vanuit Musis & Stadstheater Arnhem en De Vereeniging in Nijmegen.

Behalve kinderconcerten en dans staan er traditionele ­concerten op het programma, zoals het Vijfde pianoconcert van Beethoven en pianomuziek van Schubert, Brahms en de Nederlandse componisten ­Peter-Jan Wagemans en Hans van Sweeden.

Toppianisten zoals Einav Yarden, Hannes Minnaar, Boris Giltburg en Tamara Stefanovich werken samen met Phion, ­Amsterdam Sinfonietta en de Nijmeegse Stichting voor Kamermuziek. Na elk concert spelen de musici backstage een toegift, waarbij het publiek via Zoom vragen kan stellen.

Zie pianobiennale.com.

Lees ook:

Spelen voor camera’s in plaats van trotse familie: ‘Ik doe gewoon mijn ogen dicht’

Virtuoos viool spelen, of blokfluit of marimba. Dat is nog steeds vereiste nummer één. Maar de finalisten van het coronaproof Prinses Christina Concours leerden dit jaar ook spelen voor de camera.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden