Opinie

Dappere Kurt Weill-collage is te gepolijst

AMSTERDAM - Moedig is Krysztof Pastor zeker. De Poolse ex-danser van Het Nationale Ballet durfde voor dit gezelschap een avondvullende productie over leven en werk van de Duitse componist Kurt Weill te maken. Ruim twee uur laat hij achtentwintig dansers, het balletorkest en het theaterkoor met vier solisten de zielenweg afleggen die de zoon van een Joodse voorzanger van Berlijn via Parijs naar Broadway bracht. In 1950 overleed hij in New York, vijftig jaar oud.

Eva van Schaik

Met zijn krachttoer 'Kurt Weill' wil de choreograaf zowel de veelzijdigheid van Weills oeuvre recht doen als ook de sociaal politieke context daarvan. Hoe dit in beeld te brengen? Na een jaar studie koos Pastor voor de collage-techniek: in totaal 27 Weill-stukken, variërend van goeddeels nog onbekend jeugdwerk, symfoniedelen, een cello-sonate, fragmenten uit de Berliner Requiem tot de liederen uit 'Die Dreigroschenoper', 'Mahagonny', 'Happy end', 'Der Silbersee' en de musical-songs uit Weills Amerikaanse jaren, vormen de mijlpalen. Zij voeren Weill uit het conservatorium en muziekpodium de Berlijnse cabaretwereld in en laten hem over der Silbersee voor het nazisme vluchten. Ook in de Broadway-musicals blijft zijn Duitse sentiment behouden. Weill leefde in een vernietigende wereld, herkend door de Poolse danser-choreograaf, die ook vluchtte voor totalitarisme en weet wat assimilatie betekent.

Niet alleen in Weills muziek maar ook in de dans en toneelbeelden wordt ingenieus geknipt en geplakt. Belangrijk onderdeel van dit opera-achtige ballet is de ruimtelijke werking van dalende en oprijzende (projectie)schermen. Ook op een toneelbreed halfrond panoramascherm verschijnen dia- en filmbeelden als (kunst)historische sfeertekening van de zo dramatische eerste helft van de eeuw der extremen. Zo zijn er beelden van de revolutie die tot de Weimar-republiek leidde, van Charlie Chaplin als The Great Dictator, van honderden turnsters uit Leni Riefenstahls 'Olympia', maar ook van platgebombardeerd Berlijn, New Yorkse slumps, Andy Warhols Cola-flesjes, mensen tijdens rassenrellen.

De dansers van Pastor torsen letterlijk de loodzware last van de eeuw der extremen. In wat voor dans hebben zij hieraan nog iets toe te voegen? Pastor blijkt moeilijk te kunnen kiezen. Enerzijds hangt hij zwaar aan expressionistische dansvoorbeelden die niet alleen zijn leermeesters Rudi van Dantzig en Toer van Schayk maar ook Weills tijdgenoot Kurt Jooss hem oplegden. Soms lijkt het zelfs of flarden van hun creaties uit hun graf herrijzen.

Anderzijds blijkt Pastor als kind van de jaren zestig en zeventig ook sterk beïnvloed door het formalisme à la Balanchine en Van Manen. In zijn streven naar een synthese weet hij het eerste uur over Weills jaren in Europa maar geen dramatische spanning te geven en verzandt de beeldenstroom in rusteloos gedoe. Alleen Gael Lambiotte en Sofiane Sylve zien kans hierboven uit te rijzen. Als beelschone engel-atleet (dus het tegendeel van Weill zelf) treedt Lambiotte uit twee hem beknellende muren naar voren. Zijn gebed wordt verhoord door Sylve, naar aangenomen mag worden de vlammend rode Lotte Lenya. Het liefdespaar wordt opgesplitst in groepen, die knap ingewikkelde danspassen spinnen en breien. Weills twintiger jaren zie ik er niet in terug. Alle virtuositeit ten spijt, het blijft net te gepolijst, te letterlijk op de noot gevolgd, en in braafheid voorbijgaand aan de bikkelharde muzikale maatschappijkritiek. Pas na de pauze vat opeens een dramatische vonk in dit totaaltheater vlam, ingeleid door Chaplins fenomenale solo als Hitler, dansend op zijn bureau met de wereldballon. Voor Weills gedwongen vlucht naar New York bouwt Pastor meer ruimte en rust in. Dan komen de prachtige stemmen van Frank Dolphin Wong en Judith Kamerman tot hun recht en laat hij ook de dans en beelden in evenwicht komen. Met twee fenomenale duetten, voor Steven Etienne/Cedric Ignace en Raphael Coumes-Marquet/ Rubinald Rofino Pronk, en in de aangrijpende nummers 'Recordare' en 'Wie lange noch?' toont Pastor zijn kunnen. Zoals Weill serieuze aan lichte muziek koppelde, zo lijkt hij een brug te slaan tussen eigentijds abstract en verhalend ballet. Zijn ballet-engelen zigzaggen als postillons d'amour daartussen. Een echte synthese wil het niet worden, maar Pastors lef om ballet op de noodzakelijke terugkeer van kritisch engagement en historisch bewustzijn te wijzen is zeker meer dan vijf voorstellingen waard.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden