Dansnestors Balanchine en Van Manen omstrengelen elkaar met temperament

Een gevleugelde uitspraak van Hans van Manen is dat George Balanchine ’altijd over zijn schouder meekijkt’. In het programma ’4 Temperamenten’ van Het Nationale Ballet (HNB) krijgt die invloed van de Russisch-Amerikaanse dansvernieuwer op ’onze’ dansgrootmeester uitstekend smoel.

Naast het eigen ’danstemperament’ van choreografen Dominique Dumais en Martin Schlüpfer zijn het de balletnestors die voor het grootste vuurwerk zorgen, hun werk cyclisch als begin en einde geprogrammeerd. In mooie artistieke omstrengeling.

Waarin is Van Manen Balanchine dan schatplichtig? Klontje klaar wordt dat in Balanchine’s meesterwerk ’The Four Temperaments’ (1946) dat op Hindemiths variaties voor strijkkwartet en piano langs de klassieke karakterologische vierdeling leidt. Fenomenale muzikaliteit, magistrale ruimtelijke beheersing, een dwingend choreografisch verloop: Van Manen spon daar altijd dansant garen bij. Anna Tsygankova soleert als ’cholerisch’ pittig exuberant, terwijl Cédric Ygnace als ’melancholisch’ met zijn charismatische bescheidenheid Het Muziektheater vult. Smet(je) is dat de heren in de thema’s matig partneren, wat met name de fraaie Balanchine-danseres Igone de Jongh bepaald geen kracht bijzet.

Balanchine revitaliseerde het klassiek-Russische balletidioom met Gershwin en Broadway. Dezelfde ’pezzzáázz’ – zoals musicalgoeroe Willem Nijholt dat zo fijntjes uitdrukt – van schwung en charme doet Van Manens ’Concertante’ (1994) ronken. Hierin is Michele Jimenez, op de première terecht onderscheiden met de Alexandra Radiusprijs, een opvallende dansverschijning, maar het is Igone de Jongh die met haar krachtige partner Alexander Zhembrovskyy revanche kan nemen.

Geen dwingend choreografisch verloop in Dominique Dumais’ ’Woolf’, wel goed gedanst in aansprekende toneelbeelden. De wereldpremière, geënt op ’The Waves’ van Virginia Woolf en gezet op een compositie van Jacob ter Veldhuis met samples uit Woolfs literaire werk, is expressief en emotioneel. In een fraai decor van Tatyana van Walsum volgen we zes personages in onderlinge constellatie. Ontmoeting, afscheid, dissociatie; de verbeelding van een mensenleven. De geprojecteerde golven achter de gedanste levensstromen blijven kabbelen, en dat geldt voor de hele choreografie.

Een wat somber, maar technisch mooi ballet is ’Lontano’ van Martin Schlüpfer. Twee unisono triosculpturen komen tot leven op muziek van Ligeti, breken op in solo’s en duetten en komen weer verstrengeld in drie-eenheid bij elkaar. Gedrongen schouders en lange nekken torsen zware hoofden; de mens is sterk, maar getekend – een statement van levenskracht. Als je het over temperamenten hebt, is niets zó belangrijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden