Opinie

Dans als oppepper

Choreograaf Paul Lightfoot weidt uit over de ’pijn van het creëren’ en zijn sociale hart.

Paul Lightfoot is flink wat kilo’s kwijt. Het heeft er zichtbaar ingehakt dat er slechts drie weken beschikbaar waren voor repetities van ’Sooner or Later’, de Holland Festival-productie die tot eind volgende week in de Zuiveringshal van de Amsterdamse Westergasfabriek is te zien. Levenspartner Sol, de ’andere helft’ van het doorgaans onafscheidelijke choreografenduo LightfootLeón, staat elders een andere krant te woord. „Zo weinig tijd, zoveel te doen”, motiveert Paul Lightfoot (Kingsley Engeland, 1966) hun gescheiden publicitaire optreden. En alsof het ook voor Lightfoot onwennig is, ligt zijn mobiele telefoon binnen handbereik: voor als Sol belt. Wat dan ook gebeurt tijdens het gesprek.

Het is de eerste keer dat de choreografen buiten de veilige muren van het theater treden. „Dat is eng, maar het biedt ook zoveel nieuwe mogelijkheden. Zo zou het in de Victoriaans aandoende, lange, rechthoekige Zuiveringshal idioot zijn om voor een ’normale’ theatersetting te kiezen: alleen ’maar’ een speelvlak met een tribune ervoor. We hebben de ruimte daarom letterlijk in tweeën gebroken, we creëren twee afzonderlijke werelden die met elkaar in verbinding worden gebracht.”

’Sooner or Later’ gaat verder waar de productie ’Shoot the Moon’ (bekroond met de Zwaan voor beste dansproductie 2005-2006) ophield. „Elke productie borduurt verder op de voorgaande. ’Shoot the Moon’ was een heel persoonlijke en emotionele voorstelling. We werden ons tijdens dat maakproces bewust van het feit dat tijd een allesbepalende factor in het leven is. Als ik naar onze tienjarige dochter Saura kijk, zie ik mezelf: wie ik ben, hoe ik mij leven leid. Ik zie dan ook hoe mijn vaders en grootvaders leven weerslag heeft op haar bestaan. In ’Sooner or Later’ brengen we de connectie tussen die twee werelden van heden en verleden in één tijdslijn tot leven.”

Paul Lightfoot en Sol León hebben de afgelopen achttien jaar ruim dertig balletten gecreëerd voor de drie gezelschappen van het Nederlands Dans Theater (NDT), waar ze in 2002 tot huischoreografen zijn benoemd. Hun signatuur is in de Nederlandse danswereld opvallend eigen en altijd zeer herkenbaar: theatraal zonder over the top te gaan en emotioneel geladen zonder sentimenteel te zijn. Evenals bij leermeester Hans van Manen, staan menselijke relaties centraal en worden in het werk ’grote’ onderwerpen bij de hoorns gevat: dood, eenzaamheid, verlangen en verlies. Lightfoot: „Gaandeweg zijn de producties steeds verhalender geworden en door het gebruik van film, personages, decor en kostuums ook steeds theatraler. Onze dans is geen kwestie meer van ’benen en voeten alleen’: de producties zijn ons steeds dichter op de huid gaan zitten.”

Mede daardoor waren de afgelopen vijf jaar zeer vruchtbaar voor LightfootLeón. In succesvolle NDT-tournees werd hun werk, naast dat van die andere NDT-coryfee, Jirí Kylián, ook internationaal in de spotlights gezet. Een Benois de la Danse in 2004, een Herald Archangel van het Edinburgh Festival in 2006. Van Duitsland tot Australië staan dansgezelschappen te springen om werk van LightfootLeón op het repertoire te nemen. Lightfoot: „We hebben successen geboekt, ja. Maar je wordt ouder, mensen in je omgeving worden ziek en gaan dood, en dan kan de creatieve vertaling van waar je ’staat’ in het leven, opeens heel stressvol zijn en best deprimerend zijn. Raar is dat toch, het principe dat kunstenaars hun mooiste werk maken als ze nou niet bepaald in een florissante periode van hun leven verkeren. (lacht:) Door alle stress voel ik me nu knap miserabel, dus laten we hopen dat ’Sooner or Later’ prachtig wordt! (serieus:) In drukke tijden als deze, kan ik met bewondering kijken naar een dansmaker als Jirí Kylián: hoe het mogelijk is dat hij al die jaren maar vrolijk door is blijven gaan.”

Naast de ’pijn van het creëren’ stak tot voor kort ook geregeld twijfel over het dansvak an sich de kop op. „Dan vond ik het allemaal zo verschrikkelijk stom wat we deden. Mensen een leuk avondje uit bieden, wat doet dat er nou toe op wereldniveau? Ook als mensen me na afloop van een voorstelling kwamen bedanken omdat ze geraakt waren door wat ze hadden gezien, kon ik alleen maar denken: en tóch is het banaal wat we doen.”

Een bezoek aan Bangladesh bracht Lightfoot echter een nieuw – positief – inzicht in zijn vak. „Sol en ik waren ooit uitgenodigd een bezoek aan een kindertehuis in Dhaka te brengen. Tijdens een Aziatische tournee in 2006 kwam het ervan. Mijn hele leven, mijn hele wereld werd door dat bezoek in een klap ondersteboven gegooid. Dhaka is politiek, sociaal en economisch het afvoerputje van de wereld, maar ik heb daar nog nooit zoveel mensen met een oprechte glimlach op hun gezicht gezien. We kregen een nogal formele ontvangst met een praatje en een welkomstmuziekje. Een aantal kinderen begon spontaan te dansen en toen zei Sol tegen me: ’Kom op, we dansen mee!’ Aanvankelijk was ik een beetje gegeneerd, maar de kinderen vonden het prachtig en we hebben die middag uiteindelijk vier uur dansend met ze doorgebracht. Ik ervoer intens dat die kinderen, die maatschappelijk totaal kansloos zijn, door dans expressie kunnen geven aan wie ze zijn.”

Het choreografenduo gaat deze zomer terug naar Dhaka om voorbereidingen te treffen voor een langer verblijf, gepland voor 2008. Ze nemen vier dansers mee, en misschien komt er ook wel een kleine presentatie van. Lightfoot: „Dans heeft wel degelijk betekenis. Die wetenschap heeft ons werk verdiept.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden