Daniel Day-Lewis toont zijn magie in beeldschone Oscarfavoriet

De jonge verlegen actrice Vicky Krieps en de 'grootste acteur aller tijden' Daniel Day-Lewis in Phantom Thread. Beeld Belinda Van De Graaf

In 'Phantom Thread', een van de grote favorieten voor de Oscars komend weekeinde, duiken sterregisseur Paul Thomas Anderson en scheidend steracteur Daniel Day-Lewis in een zeer actueel thema: de machtsverhouding tussen mannen en vrouwen.

Phantom Thread is de nieuwe, beeldschone film van Paul Thomas Anderson, gesitueerd in een Londens mode-atelier in de jaren vijftig. Een film met veel ruisende zijde, maar ook een heerlijk Hitchcock-plotje waarin een man en een vrouw om elkaar heen draaien en giftige paddenstoelen een niet onbelangrijke rol spelen. Met zes Oscarnominaties voor onder meer beste film, regie en hoofdrolspeler is het lyrische melodrama dit weekeinde een van de favorieten bij de Oscaruitreiking.

Lees verder onder de trailer van 'Phantom Thread' 

Anderson (47) behoort tot het selecte gezelschap arthouse regisseurs dat grote publieksfilms maakt in Hollywood. Tot zijn successen behoren 'Boogie Nights', 'Magnolia', 'There Will Be Blood' en 'The Master'. 

'Phantom Thread' is de eerste film die hij buiten Californië maakte. Plaats van handeling is een statig huis in het centrum van Londen, dat dienst doet als woning en atelier van couturier Reynolds Woodcock. Die locatie heeft alles te maken met de hoofdrolspeler, de uit Londen afkomstige Daniel Day-Lewis (60), die er na vele omzwervingen wel oren naar had om terug te keren naar waar het allemaal begon.

Oscar-ranglijst

Day-Lewis werd in 1957 geboren in een vooraanstaande kunstenaarsfamilie in het Londense Greenwich. Zijn vader was hofdichter Cecil Day-Lewis, zijn moeder actrice Jill Balcon, dochter van Sir Michael Balcon die aan het hoofd stond van de beroemde Ealing filmstudio's. 

Day-Lewis was veertien toen zijn eerste film verscheen. Na indrukwekkende optredens in 'My Beautiful Laundrette' (als de homoseksuele, geblondeerde Johnny) en 'A Room With A View' (stijve bovenlip met snor en lorgnet) brak hij internationaal door met de Kundera-verfilming 'The Unbearable Lightness of Being'. 

Lees verder onder de trailer van 'My Beautiful Laundrette'.

Daarna was hij niet meer te houden. Hij won Academy Awards voor 'My Left Foot', 'There Will Be Blood' en Steven Spielbergs 'Lincoln' en voert inmiddels de Oscar-ranglijst aan van meest bekroonde acteurs.

Ziel van een personage

Zijn aankondiging vorig jaar, na de opnamen van Phantom Thread, dat dit zijn laatste rol is, en dat hij stopt met acteren, sloeg in de filmwereld in als een bom. Day-Lewis wilde er verder niets over kwijt; alleen dat hij na de opnamen overweldigd was door verdriet, en dat hij iets anders wilde gaan doen. 

Het is speculeren, maar het zou te maken kunnen hebben met de manier waarop hij in een rol duikt, waarop hij de ziel van een personage raakt. Dat is op zijn zachtst gezegd nogal intens. Zijn inlevingstechnieken zijn legendarisch, vergelijkbaar met die van Marlon Brando en Robert De Niro. 

"Ik kan je ook niet vertellen wat precies zijn overwegingen waren om te stoppen", zegt Anderson desgevraagd. Wel vertelt de regisseur iets wat van belang kan zijn: "Soms is het beste deel van een film maken om het werk te dóén, en het slechtste deel als het werk voorbij is."

Slager en messenwerper

Ter voorbereiding op 'The Boxer' tatoeëerde Day-Lewis ooit zijn eigen hand en voor zijn rol als Bill the Butcher in Martin Scorsese's 'Gangs of New York' ging hij een tijd lang in de leer bij een slager en een messenwerper. Voor zijn eerste Oscarsucces 'My Left Foot', waarin hij een verlamde Ierse schrijver speelde, zat hij maanden in een rolstoel. 

Lees verder onder het fragment  uit 'My left foot' (1989) waarin Day-Lewis een verlamde schrijver speelt. 

En voor Phantom Thread, waarin hij een vermaarde couturier speelt die jurken maakt voor rijke, beroemde mensen, ging hij in de leer bij professionele kostuumontwerpers. Om in de rol te komen maakte hij tot in het kleinste detail een jurk na van de Spaanse modeontwerper Cristóbal Balenciaga. Zijn kapotte vingers in de film zijn van de vele naaldenprikken.

"Daniel werkt niet continu, hij trekt zich soms voor langere tijd terug, maar als hij iets doet, dan is het een magische gebeurtenis", zegt Anderson die voor een bijzondere vertoning van Phantom Thread, live begeleid door het Rotterdams Philharmonisch Orkest, even in de Rotterdam was. "Iedereen smult van de verhalen over de manier waarop hij zich voorbereidt. Maar is dat niet wat hij moet doen? Is dat niet zijn werk? Eigenlijk zou het de norm moeten zijn. Het zou pijnlijk zijn om hem in de film te zien naaien als hij dat helemaal niet kan."

Volgens Anderson tilt Day-Lewis het metier naar een hoger niveau, maar is hij niet de enige acteur met wie hij die ervaring heeft. Anderson noemt de twee acteurs met wie hij The Master maakte: Joaquin Phoenix en wijlen Philip Seymour Hoffman. "Bij hen zag ik een vergelijkbare manier van werken, gebaseerd op inleving."

Wonderkinderen

Uniek is wel hoe nauw betrokken Day-Lewis was bij het totstandkomen van het script, dat over een man gaat die geobsedeerd is door zijn vak en in alles perfectie nastreeft. 

De film weerspiegelt daarmee het karakter van de acteur én de regisseur, die allebei bekend staan om hun aandacht voor details en die allebei als wonderkinderen de filmwereld in werden geslingerd. Anderson schreef, regisseerde en produceerde Phantom Thread niet alleen, hij stond ook zelf achter de camera, iets wat bij een grote Hollywoodfilm zeldzaam is.

Lees verder onder de afbeelding

Regisseur Paul Thomas Anderson Beeld Getty Images for SBIFF

Phantom Thread toont een wereld van zijde, kant, porselein, zilver, marmer en hout, van échte stoffen en échte materialen. Alles staat in het teken van de verleiding. 

Het gaat om de manier waarop Reynolds Woodcock de taille van zijn nieuwe model opmeet, hoe hij haar een jurk aanmeet, er gaat een erotiserend effect van uit. "Ja, precies, dat was het idee. Het meten en kleden is zo intiem dat het als een substituut voor seks werkt. Ik vind het op de een of andere manier zelfs sexier dan een echte seksscène. Niemand hoefde uit de kleren, de acteurs hoefden elkaar niet te bespringen, en toch voel je de erotiek."

Obsessie

Phantom Thread is een film over de obsessie van de kunstenaar met zijn werk, over hoe leven en werk samenvallen, vandaar ook dat er in het huis wordt gewoond én gewerkt. Centraal staat een veeleisende, zelfzuchtige man. Het is soms een regelrechte hork waarvoor Day-Lewis met gevoel voor komedie een perfecte naam bedacht: Woodcock. Of dat ook een verwijzing is naar Hitchcock? Anderson lacht: "Het gaat in ieder geval in beide gevallen om cocks."

In de film duikt een jonge muze op die meer in haar mars heeft dan verwacht, die listig door zijn pantser breekt. De film die uiteindelijk over een grote liefde gaat, haalt het geijkte verhaal van de meester en de muze met het grootste plezier onderuit. 

De machtsbalans in de relatie verschuift in het voordeel van de jonge vrouw, Alma, waardoor de relatief onbekende Luxemburgse actrice Vicky Krieps opeens in het volle licht staat. Het is een omkering van rollen die de film een onverwacht actuele en feministische lading geeft. Juist over de machtsdynamiek tussen mannen en vrouwen wordt de laatste maanden verhit gedebatteerd.

Langdurige relatie

"Het is een krankzinnig toeval", zegt Anderson, "want we zijn twee jaar geleden al begonnen met de film. Ik kwam met ideeën, Daniel reageerde daarop, en zo is langzaam het script ontstaan. Uit een samenwerking. Een van de ideeën was hoe mannen en vrouwen op elkaar inwerken, met name in een langdurige relatie. Het idee was om te kijken hoe de machtsbalans kan verschuiven. Dat kan in een relatie heel langzaam gaan, of opeens, op een onbewaakt moment, tijdens het ontbijt. Dat was altijd wat we in gedachten hadden, en nu de film er twee jaar later is, valt hij middenin de discussie, maar dat is dus puur toeval."

Zo kan het gebeuren dat alle ogen gericht zijn op Daniel Day-Lewis, het Britse acteerkanon, maar dat Vicky Krieps stiekem de show steelt. "Ik kwam haar toevallig op het spoor toen ik een film aan het kijken was op iTunes. Het was een kleine Duitse film, 'Das Zimmermädchen Lynn', en ze was zo markant dat ik haar gevraagd heb voor de rol."

Lees verder onder de trailer van 'Das Zimmermädchen Lynn' met Vicky Krieps.

Anderson blijkt van alle markten thuis. Hij paart de grootste acteur aller tijden aan een jonge, verlegen actrice die hij op iTunes vindt en geniet ervan dat zijn film, buiten de gewone bioscoop, in het Eye Filminstituut in Amsterdam op het reusachtige 70mm formaat wordt vertoond. 

"Dat is het leuke van deze tijd. We hebben alles. Het hoeft niet het een of het ander te zijn. Het mooiste voor mij is om een film op het grootste bioscoopscherm te zien, 'super big and super loud'. Maar ik kijk ook televisie en ik kijk ook films op iTunes. Vroeger ging ik met mijn vrienden naar de videotheek en als we dan thuis voor de buis zaten met een stapel video's fantaseerden we dat al die films ooit op afroep beschikbaar zouden zijn. In die tijd leven we nu."

90ste Oscaruitreiking

In de categorie beste film neemt 'Phantom Thread' het bij de 90ste Oscaruitreiking op tegen acht andere kandidaten. Populair in de peilingen zijn Guillermo del Toro's magische liefdesfilm 'The Shape of Water' (13 nominaties) en het nogal overgewaardeerde 'Three Billboards Outside Ebbing, Missouri' (7 nominaties). Beide films zijn gesitueerd in de Amerikaanse arbeidersklasse en voeren een pittige vrouw op in de hoofdrol, die iets recht te zetten heeft, respectievelijk vertolkt door Sally Hawkins en Frances McDormand.

Ook genomineerd voor beste film is 'Darkest Hour', vooral geroemd om Churchill-vertolker Gary Oldman, evenals Daniel Day-Lewis geboren in Londen en een generatiegenoot. De twee spektakelfilms 'Dunkirk' en 'Blade Runner 2049' zullen naar verwachting de technische Oscars gaan verdelen. 

En dan zijn er nog drie formidabele arthouse films, 'Call Me By Your Name' van de Italiaan Luca Guadagnino en twee debuten: 'Get Out' van Jordan Peele en 'Lady Bird' van Greta Gerwig, de jongste en de enige vrouw in het gezelschap, aangezien Patty Jenkins' succesvolle superheldin 'Wonder Woman' tot verbazing van velen compleet werd genegeerd.

Seksueel wangedrag

Casey Affleck, vorig jaar bekroond voor zijn optreden in 'Manchester by the Sea', zal niet de Oscar voor beste actrice uitreiken. Het is traditie dat de Oscarwinnaar van de voorgaande editie dat doet, maar Affleck die door verschillende vrouwelijke collega's is beschuldigd van seksueel wangedrag, heeft zijn komst afgezegd.

Ook Afflecks collega James Franco, scenarist, regisseur en hoofdrolspeler van 'The Disaster Artist', is door meerdere vrouwen beschuldigd van seksuele intimidatie. Reden voor het Amerikaanse tijdschrift Vanity Fair om hem uit de speciale, jaarlijkse Hollywooduitgave te verwijderen. Franco was al door het blad geïnterviewd en gefotografeerd, maar werd op het laatste moment digitaal weggepoetst van de cover.

Vrouw in touw

Primeur dit jaar is een Oscargenomineerde vrouw voor beste camerawerk: Rachel Morrison voor Netflixfilm 'Mudbound'. Ze neemt het onder meer op tegen de Nederlandse cameraman Hoyte van Hoytema, in de race voor 'Dunkirk'. Een studie van Women's Media Center, in 2005 opgericht door onder anderen Jane Fonda, heeft uitgewezen dat het aandeel Oscargenomineerde vrouwen minimaal is gestegen, van 20 naar 23 procent.

De 90ste Oscaruitreiking vindt plaats in de nacht van zondag 4 op maandag 5 maart. In Nederland live te volgen op Net5.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden