Profiel D.A. Pennebaker

D.A. Pennebaker (1925-2019), pionier in de documentairewereld met voorzienende blik

Documentairemakery D. A. Pennebaker in het jaar 2000, met op de achtergrond zijn Bob Dylan-clip. Beeld AP

De donderdagnacht in Long Island, New York overleden Donn Alan Pennebaker (94) was een pionier van de ‘direct cinema’. Deze stijl van documentaire maken moest het leven vangen zoals het is. Voor zover dat kan natuurlijk, want het was Pennebaker zelf die ooit nuchter opmerkte dat ‘je niet een camera op iemand kunt richten en zien wat er in zijn hoofd omgaat’.

De pioniers van direct cinema bouwden hun eigen compacte camera’s met synchroon geluid. Daardoor was het niet langer nodig met een grote crew op stap te gaan, maar kon de filmmaker een intieme sfeer creëren met de geïnterviewde. Dan zou je denken dat Pennebaker bescheiden huis-tuin-en-keukendrama’s zou gaan maken, maar het omgekeerde is waar: Pennebaker zocht zijn verhalen meteen op het allerhoogste niveau.

Eerst als editor van de legendarische documentaire ‘Primary’, over de verkiezingscampagne van John F. Kennedy in 1960. Later samen met zijn creatieve partner en levensgezel Chris Hegedus bij documentaires als ‘Monterey Pop’ – een concertregistratie die iconische beelden opleverde van Jimi Hendrix en Janis Joplin – en ‘The War Room’, waarvoor de makers in 1992 ongelimiteerd toegang kregen tot de verkiezingscampagne van Bill Clinton.

Muziekvideo

Pennebaker wordt ook beschouwd als een van de geestelijk vaders van de moderne muziekvideo. In de openingsscène van Pennebakers film over Bob Dylan ‘Dont Look Back’ houdt Dylan het ene na het andere kartonnen bord met tekst op bij de muziek van het nummer ‘Subterranean Homesick Blues’. Die scène werd vervolgens gepromoveerd tot ‘promotionele film clip’ bij het nummer en vormde een van de mijlpalen op weg naar het enorme succes van de muziekvideo in de jaren tachtig.

Pennebaker was nog steeds bezig met film. Tegen het Amerikaanse blad Vulture zei hij in 2015 dat hij al vroeg in zijn carrière een tijd zag komen waarin mensen elkaar vooral kennen van de filmpjes die ze van zichzelf maken. Mobiele telefoons en internet bestonden nog helemaal niet (althans niet voor het publiek), maar hij voorzag de gepolijste selfies en zelfverheerlijkende instavideo’s en YouTube-posts die gingen komen. 

Lees ook:
Pennebaker en Hegedus: waardige voyeurs

De gelauwerde Amerikaanse documentarist D. A. Pennebaker stelde voor het tiende International Documentary Festival Amsterdam (1997) zijn favoriete top twaalf samen. Hij werd er op zijn beurt geëerd met een bescheiden retrospectief. Samen met zijn echtgenote Chris Hegedus maakte Pennebaker van schijnbaar onbeduidende gegevens spannende, meeslepende verhalen. En eigenlijk is het zo simpel, aldus de veteraan: “Je rúikt het als er een film in zit”.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden