FilmrecensieCunningham

‘Cunningham’ is geen biografie, maar heerlijk hautaine documentaire

Cunninghams idee van dans staat in de documentaire centraal. Beeld
Cunninghams idee van dans staat in de documentaire centraal.

Cunningham
Regie: Alla Kovgan
★★★★☆

‘Cunningham’ is een exemplaar van een soort die anno 2020 bijna uitgestorven is: een heerlijk hautaine en pretentieuze documentaire die geen enkele moeite doet om een groot publiek te bereiken. En dat past perfect bij z’n onderwerp.

Dit is geen biografie over Merce Cunningham, de in 2009 op negentigjarige leeftijd overleden pionier van moderne dans. Dit is een documentaire over Cunninghams idee van dans. Dat idee is simpel en complex tegelijk. ‘Ik was nooit geïnteresseerd in dans die verwijst naar een stemming of een gevoel of uitdrukking geeft aan de muziek’, zegt Cunninghams voice-over in het begin van de film. ‘De dans is wat het is, het gaat om de visuele ervaring.’

Hij wilde geen avant-garde­choreograaf genoemd worden, al werd hij door velen wel zo genoemd. Hij was een danser. Of dat valse bescheidenheid was, kun je uit deze documentaire niet opmaken, want de film doet niet aan psychologie. Of achtergronden. Of betekenis. Pratende hoofden zijn er niet. Wel voice-overs en bewegende lichamen. Licht. Donker. Stilte. Maar ook muziek van Erik Satie en vooral van John Cage: de componist met wie Cunningham jarenlang werkte. En die zijn geliefde was, maar aan dat soort biografische details doet de film dus niet. Je ziet beelden van Cunninghams samenwerking met Andy Warhol en Robert Rauschenberg, maar het zijn niet meer dan flitsen. Voortdurend snijden lichamen door het beeld die de kijker eraan herinneren wat hier de essentie is.

Visuele ervaring

Je hoort Cunningham een paar keer zeggen dat hij vooral de persoonlijkheid en het potentieel van een danser tot uitdrukking wilde laten komen. Dat hij moeite had met doceren omdat hij de dansers niet zijn regels wilde opdringen. Tegelijk stond de Merce Cunningham Dance Company bekend als streng, omdat hij dansers met een stopwatch klokte: hoe verhoudt die methode zich tot de individuele ontplooiing?

Je kunt die vraag stellen, maar eigenlijk doet het er niet toe. Zoals Cunningham zegt: het gaat om de visuele ervaring. Die kan complex en irrationeel zijn en verbijsteren, in zijn woorden, zodat je als kijker vervolgens verlangt met beide benen in de realiteit te staan. Er wordt de laatste tijd aardig wat gedweept met kunst als verbindend element, maar bij Cunningham is kunst veel basaler. Het kan van alles zijn, als het je maar uit patronen trekt, uit evenwicht brengt. Dat kan ook door je een fractie van een seconde schoonheid te laten beleven. Het moment waarop alles klikt.

Het draait bij Cunningham om die basale ervaring en deze film heeft daar een uitstekende vorm voor gevonden. Anderhalf uur zijn idee van dans ervaren voelt als een duik in helder water.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden