Review

CultuurSpeculatie, illegale flats: Italie

A. Bochloo e.a., Italie & Italie. Cultuurhistorische hoofdstukken it het naoorlogse Italie. Meulenhoff, Amsterdam. 202 blz. f 29,50.

GERBERT VAN LOENEN

Anna Vos legt uit hoe het komt dat de buitenwijken van Rome en Milaan er zo vol, zo lelijk maar ook zo levendig uitzien. Terwijl Italiaanse architecten zich steeds meer zijn gaan bezig houden met papieren architectuur - ontwerpen waarvan van tevoren vaststaat dat ze nooit worden verwezenlijkt - en met industriele vormgeving, zijn er decennia lang stadswijken volgebouwd zonder dat er ook maar een architect aan te pas kwam. Terwijl de architect Aldo Rossi mooie koffiepotten ontwierp, werd Rome omsingeld met illegaal gebouwde wijken. Vooral daar en in het zuiden van Italie is illegaal bouwen een doodnormale zaak, en dit verklaart veel van de wanstaltigheden. Krotbewoners die hun eigen villa's bouwden, speculanten die tijdens de boom rond 1960 torenflats bouwden: voor wie weten wil waarom de buitenwijken van Italiaanse steden er zo totaal anders uitzien dan de Nederlandse, is dit een groot aha-verhaal.

Meest opvallend zijn de ranke, hoge torenflats die je overal in Italie ziet. Tien of meer verdiepingen en toch niet zo massief als de langgerekte Nederlandse galerijflats: die dingen blijken intensivi te heten. Ze zijn evengoed vaak illegaal gebouwd, maar niet lelijk. De ranke toren blijkt gewoon een vergrote versie van de sjieke vrijstaande villino. Ook die laatste is overigens nog een appartementengebouw, met meer woningen: de vrijstaande kast is in de Italiaanse steden niet ingeburgerd.

In de jaren zeventig zijn veel Italiaanse steden opgezadeld met gigantische wooncomplexen in de sociale sector. Zo verrees er een soort nieuwe stadsmuur in Zuidwest-Rome, het Corviale-flatgebouw met een lengte van liefst een kilometer. Deze complexen moesten het georganiseerde antwoord zijn op de rommelige illegale woonwijken.

Architectuur vult een van de zeven hoofdstukken (plus inleiding) in het begin juni verschenen boek Italie & Italie. Zet acht totaal verschillende auteurs aan het werk, zorg voor een zwakke eindredactie en dan krijg je vanzelf een bundel met totaal verschillende hoofdstukken. Is het hoofdstuk over architectuur herkenbaar voor elke geinteresseerde leek die wel eens in een Italiaanse buitenwijk is beland, het verhaal van Cok van der Voort over de Italiaanse literatuur van de laatste twintig jaar is volkomen wartaal. Wat te denken van deze zin: "Ook de Naam van de roos kan met zijn klassieke vorm (de aristotelische eenheid van tijd, plaats en handeling en de canonische dagindeling) een neofiguratieve anti-roman worden genoemd of, om in de terminologie van Eco zelf te blijven, een gesloten open kunstwerk."

Weer geheel anders is de bijdrage van Ted Meijer over geloof, godsdient en kerk. Het is al heel wat dat in een bundel over Italie eens niet alleen over design en film wordt gesproken, maar ook over de r.-k. kerk die nu eenmaal een zwaar stempel drukt op dit land. Meijer is ervan overtuigd dat het kerkbezoek en de waardering voor de kerk in Italie de laatste vijftien jaar eerder zijn toedan afgenomen. De kerk is kennelijk springlevend in Italie. Genoeg aanleiding dus voor een hoofdstuk over God in Italie, maar het is wel een ietwat vreemd hoofdstuk geworden. Het kan haast niet missen of Ted Meijer is protestant: met zichtbare verwondering stapt hij door katholiek Italie. Alles wordt gretig beschreven, maar ook meteen beoordeeld. Zoals bij de constatering dat Italiaanse kinderen zo veel cadeaus krijgen na hun eerste communie (niet alleen dan trouwens): "Naar de smaak van de Nederlander worden in dit verband hoofd- en bijzaken toch wel verwisseld, maar de Italiaanse gemeenschap heeft daar minder moeite mee" , weet Meijer te melden.

Wie bij Italie denkt aan ijs, leuke pleintjes en reutelende Fiats moet een eenvoudiger boek kopen. Maar de gevorderde die minstens een Italiaanse twintigste-eeuwse denker kan noemen, weet waarom Mussolini op de Gran Sasso zat en waarom capuchino fout is gespeld, die kan uit deze bundel veel interessante informatie over Italie halen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden