Cultureel sprookje voor alle leeftijden

Willemijn Verkaik als misschien wel de beste groene heks Elphaba ooit (links). Ook Chantal Janzen schittert als heks Glinda in 'Wicked'. © Roy Beusker

Het sprookjesachtige land van Oz is meer dan een eeuw oud. Het werd cultuurgoed door de film 'The Wizard of Oz' en krijgt nu een waardige voorgeschiedenis in de licht ongewone musical 'Wicked'.

'Wicked' is in een aantal opzichten een ongewone musical. Het koppelt het sprookjesachtige van het land van Oz en zijn soms merkwaardige en kleurrijke inwoners aan de oprechte emoties van jonge mensen die het leven ontdekken. Het combineert een verhaal met bijzondere muziek. En het is een musical waarin vrouwen de hoofdrol spelen.

Onwaarschijnlijke vriendschap
De musical uit 2003 is gebaseerd op de bestseller 'Wicked' van de Amerikaan Gregory Maguire uit 1995. In het boek, dat zich voornamelijk afspeelt vóór het beroemde verhaal van 'The Wizard of Oz', beschrijft Maguire de jonge jaren van de twee heksen - die later de Good Witch of the North en de Wicked Witch of the West worden. Hij gaf hen daarmee een naam en een gezicht.

Componist Stephen Schwartz las het boek en zag er meteen een musical in. Het verhaal over de twee tegenpolen die een onwaarschijnlijke vriendschap sluiten, inspireerde hem tot het schrijven van de muziek en liedteksten van 'Wicked'. De groene heks Elphaba, gespeeld door Willemijn Verkaik, is het buitenbeentje.

De mooie en stijlvolle Glinda (Chantal Janzen) is het populairste meisje van de universiteit en Fiyero - een rol van Jim Bakkum - is een zorgeloze jongen die makkelijk door het leven rolt. De vorming van hun drie-eenheid beslaat een groot deel van het verhaal.

Komisch, met serieuze onderlaag
De musical heeft behalve een komische kant ook een serieuze onderlaag, die zelfs politiek op te vatten is. David Stone, producent van 'Wicked', noemt de musical 'een cultureel sprookje'. "Iedereen kan er zijn eigen verhaal uit halen. De belevenissen van 'The Wizard of Oz' behoren bij ons zo tot het cultuurgoed, dat iedereen in Amerika snapt waar het over gaat. Maar zonder alle verwijzingen begrijp je het ook heel goed. Het verhaal over de ongewone vriendschap tussen twee jonge vrouwen is universeel. En voor wie het wil zien: 'Wicked' kun je ook opvatten als aanklacht tegen de regering- Bush jr. van destijds"

De vormgeving van de musical is meer dan uitbundig. Veel gekkigheden uit het land van Oz zijn minutieus verwerkt in de kleding als grappige details. Zo zijn geen twee ensemble-kostuums hetzelfde. En Fiyero heeft bijvoorbeeld een 'yellow brick road' op zijn jas en een in elkaar geborduurde O en Z als patroon.

Cultuurgoed
De bedenker van dat sprookjesachtige land van Oz, van de yellow brick road, de heksen en The Wizard is schrijver L. Frank Baum. In 1909 schreef hij 'The Wonderful Wizard of Oz', een redelijk succesvol kinderboek.

In 1939 verscheen de film 'The Wizard of Oz', met een jonge Judy Garland als Dorothy. Door een storm belandt zij met haar hondje Toto vanaf hun boerderij in Kansas in het land van Oz met zijn bijzondere inwoners. De rest is geschiedenis. In heel veel hedendaagse Amerikaanse cultuuruitingen als films en liedjes zitten elementen, citaten en uitdrukkingen uit deze film.

Producent David Stone legt uit waarom deze film cultuurgoed is geworden: "Baum heeft een sprookje voor alle leeftijden geschreven. Honderd jaar geleden was het boek al populair. Dat ging eigenlijk ook al over wat zich op dat moment afspeelde in de maatschappij. Maar de film heeft voor wereldfaam gezorgd.

Het was ook geweldig: in Kansas, waar Dorothy woont, was het zwart-wit en in de wereld van Oz was alles in felle, heldere kleuren. Dat was voor het eerst. Vanaf het begin van de Amerikaanse televisie is die film elk jaar wel minstens een keer uitgezonden. Het hele land keek ernaar, met de hele familie. Het is een traditie geworden. Nu gaat er geen dag voorbij of er wordt wel ergens gerefereerd aan The Wizard of Oz."

Ander perspectief
De film zit vol muziek en liedjes, die allemaal in de hoofden van veel Amerikanen zitten opgeslagen. Een uitdaging, vond componist Stephen Schwartz: "Ik kende de film zelf natuurlijk van buiten en ik wist dat de muziek bekend was. Ik heb daar een draai aan gegeven, er vanuit een ander perspectief naar gekeken. Voor de goede verstaander zitten hier en daar kleine muzikale citaatjes in 'Wicked'.

Verder heb ik gewoon geschreven wat ik bij het verhaal, de karakters en de sfeer vond passen. Voor het vriendinnenlied 'For Good' heb ik bijvoorbeeld mijn dochter uitgehoord over wat zij belangrijk vond in een vriendschap. Ik wilde de juiste emoties treffen in de songs."

Geheime wapen
Het geheime wapen van de Nederlandse versie van 'Wicked' is zonder twijfel Willemijn Verkaik als de groene heks Elphaba. In Nederland is ze misschien nog niet zo bekend, maar in musicalkringen zoemt haar naam al een tijd rond.

Verkaik speelde in Duitsland ruim drie jaar de rol van Elphaba in 'Wicked - die Hexen von Oz'. Ze werd door de site www.broadwayiswicked.com zelfs uitgeroepentot beste Elphaba ooit. Wie haar heeft horen zingen, is meteen verkocht. Ze kan zowel ingetogen en vertwijfeld zingen, als groots uithalen in bijvoorbeeld 'Defying Gravity', hét lied in 'Wicked'. Haar felle blauwe ogen en speltalent doen de rest.

Buitenstaander
Waarom krijgt ze maar geen genoeg van deze rol? "Elphaba is een meisje dat nooit geaccepteerd is, omdat ze groen is", vertelt Verkaik. "Ze moet het altijd maar zelf zien op te lossen in het leven. In eerste instantie zet ze zich overal tegen af, maar ze leert, net als haar tegenspeelster Glinda, inzien dat vooroordelen ook kunnen bedriegen. Ook al ben ik natuurlijk niet groen en heb ik nooit zo moeten vechten in het leven als zij, toch herken ik het gevoel van een beetje een buitenstaander zijn. Ik herken mezelf in haar.

Ik ben natuurlijk niet groen en ik heb misschien nooit zo moeten vechten in het leven als zij, maar het gevoel van een beetje een buitenstaander te zijn, herken ik wel. Ik denk dat dat voor veel mensen geldt. Hoe vaak denk je niet: er wordt vast achter mijn rug over mij gepraat. Of je probeert iets goeds te doen, dat verkeerd wordt uitgelegd. Dat overkomt Elphaba regelmatig. Ik begrijp dat.

Ik ben, na zo'n tijd deze rol te hebben gespeeld, een beetje met haar vergroeid. Bovendien zijn de songs van 'Wicked' fantastisch. Ik moet veel verschillende emoties in mijn rol leggen. De hele ontwikkeling die Elphaba in 'Wicked' doormaakt, daar ben ik zelfs na drie jaar spelen nog niet klaar mee."

De musical 'Wicked' is alleen te zien in het AFAS Circustheater in Den Haag, van woensdag- tot en met zondagavond.

Informatie: www.musicals.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden