Review

Cruz & Ortiz gaan verder met Cuypers

Rijksbouwmeester Jo Coenen heeft gisteren het Spaanse architectenduo Antonio Cruz (1948) en Antonio Ortiz (1947) voorgedragen als hoofdarchitect voor het zogeheten Nieuwe Rijksmuseum. ,,Zij hebben een zeer elegante, geraffineerde en fijnzinnige invulling bedacht'', zo zei een enthousiaste Coenen. Ronald de Leeuw, directeur van het Rijksmuseum en lid van de voordrachtscommissie, prees het ontwerp en was blij met de interne steun die er voor het plan van Cruz & Ortiz is.

Cruz & Ortiz zijn gekozen uit een lijst van zeven architecten. Naast de Spanjaarden stonden de Oostenrijker Heinz Tesar, de Fransman Paul Chemetov, de Italiaan Francesco Venezia en de Nederlanders Cees Dam, Hubert-Jan Henket en Erik Knippers vermeld.

Het Nieuwe Rijksmuseum krijgt in de visie van Cruz & Ortiz een structuur met veel licht en ruimte. De Spanjaarden maken de oude binnenhoven weer open, die in de loop van de eeuw zijn volgebouwd. Deze hoven hebben een centrale plaats in hun visie. Ze worden ontsloten via de huidige onderdoorgang, die het nieuwe entreegebied wordt.

Saillant is dat Cruz & Ortiz de fietsers in de onderdoorgang de ruimte blijven geven (een punt van discussie door de sentimenten hierover onder de Amsterdamse bevolking). De passage wordt in drie segmenten opgedeeld: twee paden op gelijk niveau en in het midden trappen die naar het entreegebied op de onderlaag leiden. Een van de gelijkvloerse paden kan door fietsers worden gebruikt. De architecten denken wel dat het beter is om bij drukte in de zomer de fietsers door de tuin buitenom te leiden.

De voordrachtscommissie pleit zelfs om de fietsers helemaal niet toe te laten in de onderdoorgang, waarmee de discussie voorlopig op de agenda blijft en zeker in het definitieve programma van eisen (dat in september klaar moet zijn) zal worden meegenomen. De aftrap voor deze discussie werd op 6 februari gegeven tijdens het Rijksdebat, waarin niet alleen de verbouwing, maar ook de invulling van het museum onderwerp van gesprek was.

Geen discussie zal er zijn over de binnenhoven. Cruz & Ortiz benaderen deze als 'plein' van waaruit het museum via meedere routes kan worden verkend. Er komt een speciale route die rechtstreeks naar de erezaal en de Nachtwacht leidt. Belangrijke elementen in het Spaanse plan zijn verder een nieuw paviljoentje voor Aziatische kunst tussen het hoofdgebouw en de Zuidvleugel en expressieve daklichten die de binnenhoven zullen bekronen.

De voordrachtcommissie lijkt vanaf het begin op zoek te zijn geweest naar een ingetogen ontwerp. Van de zeven architecten die een visie hebben ingediend, vielen de Nederlanders al in de eerste ronde af. Zij traden naar de smaak van de commissie te uitbundig buiten de contouren van het bestaande gebouw. De leus 'Verder met Cuypers' was de richtlijn. Alle architecten tonen in hun visies veel respect voor het bestaande ontwerp, maar de Nederlanders voegden toch te veel een eigen signatuur toe.

Hubert-Jan Henket wilde de meest zichtbare ingreep. Ook hij maakte de binnenhoven open, maar bij hem kwam je daar niet via de onderdoorgang, maar via een passage die je bereikte met een trap vóór het museum. Deze trap zou worden gemarkeerd met nadrukkelijk aanwezige glazen luifels. Cees Dam plaatste architectonische elementen in de (ook door hem opengewerkte) hoven, terwijl hij aan de achterzijde een groot nieuw paviljoen wilde toevoegen. Erik Knippers ten slotte, de jongste mededinger, voorzag in een pronte straat in de onderdoorgang.

Ervaring om nieuwe elementen in te passen binnen een bestaande structuur was bij alle zeven architecten een belangrijk criterium. Cruz & Ortiz hebben hun sporen wat dat betreft verdiend met projecten in de oude binnenstad van Sevilla en de verbouwing van het Maritiem Museum in Cadiz (waar oude fortificaties in zijn geintegreerd).

De sereniteit van de architectuur van Cruz & Ortiz is verwant aan de subtiliteit in het werk van de Portugees Alvaro Sizo, die de nieuwbouw van het Stedelijk Museum ontwerpt. Gecombineerd met de introverte uitbreiding van het Van Gogh Museum, ontstaat een museum-as, waarin ingetogenheid in de nieuwbouw domineert.

Dat hiervoor buitenlandse architecten worden aangetrokken, zal nog voor veel discussie zorgen. Architecten als Koolhaas en het bureau MVRDV zaten wel bij een eerste verkennende groslijst, maar gezien de koers van de commissie ('Verder met Cuypers', maar feitelijk 'Dienstbaar aan Cuypers') zouden hun uitdagende conceptuele oplossingen op voorhand niet worden geaccepteerd.

Architect Cruz ziet toekomstige onderhandelingen over het programma van eisen zonder problemen tegemoet.

,,Dit kunnen wij allemaal in ons plan opvangen. Als er overleg nodig is, praten we mee. Bij de discussie over de fietsers zullen we echter op gepaste afstand blijven. Dat is een zaak van de Nederlanders. Wel denk ik dat het in de zomermaanden met veel toeristen in het museum voor problemen zou kunnen zorgen, vooral bij de entrees van de onderdoorgang. In die periode lijkt omleiden via de tuin slimmer'', aldus Cruz.

Vanaf september kunnen Cruz & Ortiz werken aan het definitieve plan (waarvoor de overheid een budget van 445 miljoen gulden heeft vrijgemaakt). Het definitieve ontwerp moet er eind 2001 liggen.

Vanaf 2003 start de bouw (waarbij de topstukken naar de Zuidvleugel verhuizen en de rest van de collectie op reis zal gaan). Het Nieuwe Rijksmuseum gaat dan in 2006-2007 gefaseerd weer open.

De plannen van de zeven architecten, inclusief de winnende visie van Cruz & Ortiz, zijn t/m 30 april te bezichtigen in Café Cuypers van het Rijksmuseum. Dagelijks 10-17 uur (donderdags gratis van 18-21 uur).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden