Review

Creatief met architectuur

Ze komen er aan de jonge architectuurtalenten, en als platform gebruiken ze daarvoor drie prijsvragen: de Prix de Rome, de Europan en de Archiprix. Het toeval wil dat dit jaar alledrie de prijzen zijn uitgereikt (de Archiprix is ieder jaar, de Europan iedere drie jaar en de Prix de Rome Architectuur iedere vijf jaar). Rotterdam profiteert daarvan: in het kader van 'Rotterdam 2001' zijn in de Van Nelle fabriek onder de titel 'Coming Soon!' de resultaten van de drie prijsvragen te zien.

MVRDV. Rem Koolhaas. NL Architects. Hun invloed is duidelijk en onvermijdelijk. Als je langs de vele panelen met inzendingen voor Archiprix en Europan loopt, bemerk je dat de weerbarstige conceptuele architectuur van de helden van de afgelopen jaren vaak tot voorbeeld dient. De esthetiek is recht-toe, rechtaan, minimaal gedetailleerd en volledig in dienst van het concept. In de avant-gardistische Nederlandse architectuur staat de structuur - het skelet met de logistieke ordening van het gebouw - voorop.

Zo ook bij Angie Abbink, de winnares van de prijsvraag Archiprix, de competitie tussen de beste studentenplannen van de architectuuropleidingen. Abbink probeert eens en voor altijd af te rekenen met het probleem van de individueel aanpasbare woning, een probleemstelling die al heel lang architecten fascineert. Rietveld kwam met het systeem van verplaatsbare en inschuifbare wanden in zijn Rietveld Schröderhuis. Abbink heeft nu het 'Maison Fleximum' bedacht. ,,In de veertien woningen waarin ik de afgelopen twaalf jaar woonde, moest ik me steeds aan de woning aanpassen. De woning dicteerde mijn manier van wonen.''

Abbink gaat mee in de trend van het zogeheten Wilde Wonen, waarin een meer op de wensen van het individu ontworpen huistype wordt ontwikkeld. Inmiddels is het Wilde Wonen-concept opgepikt door de projectontwikkelaars, die een soort bouwpakket ontwikkelen, waarbinnen uiteindelijk ook maar een beperkt aantal variaties mogelijk zijn. Abbink pakt het grootser aan met twee concepten: de ring-woning en de lift-woning. Bij de laatste kunnen hydraulische liggers verplaatst worden en vervolgens met vloerdelen ingevuld. Ook specifieke modules (een wc- of badkamerunit bijvoorbeeld) kunnen langs een ingenieus systeem van geleiders van plek veranderen.

Arthur Wortmann was mentor van Abbing op de Academie van Bouwkunst in Amsterdam: ,,De liftwoning is echt sensationeel. Alles is zo makkelijk te bedienen, dat je er bij een feestje bijvoorbeeld voor zou kunnen kiezen je woonkamer voor de duur van één avond hoger te maken. Dergelijke ingrepen, tijdelijk of van langere duur, doen alles in een huis veranderen. Denk alleen maar aan de leidingen. Die moeten flexibel zijn en afstanden kunnen overbruggen van de aansluitpunten in de wanden tot het gasfornuis of de douche die door het huis bewegen. De kracht van het plan is dat dit alles tot in de finesses is opgelost.''

Voor de Archiprix is een lumineus idee van de student de maat, bij de Prix de Rome worden specifieke opgaven gesteld. Vier talenten moesten aangeven hoe van het voormalige fabrieks terrein van de suikerfabriek CSM in Halfweg een groot evenementencomplex kan worden gemaakt. Gianni Cito kwam met het winnende ontwerp. Hij omwikkelde twee bestaande elementen (hoge ronde silo's) met hellingbanen die enerzijds langs evenementenplekken in het gebouw voeren, anderzijds als balkon dienen voor allerhande zaken die zich buiten afspelen. Het totale terrein is opgedeeld in ellipsvormige vakken (omzoomd met wallen die als geluidswering en tribune fungeren) voor outdoor-sporten en -optredens. Een prachtig esthetisch ontwerp, waarin het begrip circulatie heel letterlijk is uitgewerkt.

De Europan kent vijf winnaars, voor iedere locatie (Amsterdam-Noord, Apeldoorn, Groningen, Lelystad en Hoogvliet) één. Europan is van de drie competities uiteindelijk de meest begeerlijke, doordat daadwerkelijk wordt gepoogd het winnende ontwerp uit te voeren.

Het meest spectaculaire ontwerp kwam van Regis Verplaetse (België, 1970), Christopher Burton (Engeland, 1973) en Eddy Pires (Portugal, 1975) voor de locatie in Lelystad. Zij moesten woningen ontwikkelen langs de Vis arenddreef, een weg in een perifeer gebied tussen de polder en de rafelranden van de stad. Het trio Verplaetse, Burton en Pires kiest voor de meest radicale variant: alle woningen ónder de weg. Twee rijbanen vormen een sierlijke heuvel. Ze liggen iets van elkaar gescheiden om in de open ruimte ertussen patio's voor de woningen te kunnen leggen. Het is een sterk sculptureel gebaar, waarbij de grootste opgave is om problemen met geluidsoverlast en luchtkwaliteit goed op te lossen. Die mogelijkheden zijn er, zodat een prachtige symbiose kan ontstaan tussen twee fenomenen die de hedendaagse stedenbouw dicteren: wonen aan de rand van de stad en een goede ontsluiting voor het autoverkeer.

'Coming Soon!' in de Van Nelle fabriek is een bombardement van plannen. Een beetje moedeloos word je wel door de onafzienbare wanden met panelen. Letterlijk honderden ontwerpen, waar je je steeds weer in moet verdiepen, wat vrijwel onmogelijk is. Zeker omdat er voor het eerst ook een 'Archiprix Internationaal' aan de expositie is toegevoegd: een selectie uit afstudeerplannen uit de rest van de wereld. Dat ook hier Koolhaas en MVRDV regelmatig doorklinken, toont hoe internationaal de Nederlandse architectuur wordt gevolgd, vooral via tijdschriften.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden