Opinie

Conny Janssen Danst voor liefhebbers en voor twijfelaars

Morgenavond, nog geen maand na de première van haar productie 'Instinct' voor haar eigen dansgroep Conny Janssen Danst, gaat Conny Janssens nieuwste ballet voor het Arnhemse gezelschap Introdans in wereldpremière: 'Baroque Pieces'. Een gesprek met de choreografe over het creatieve proces achter haar dansstukken.

Eva van Schaik

Conny Janssen Danst. Niet alleen over de naam die zij tien jaar geleden aan haar eigen dansgroep meegaf wenste zij geen twijfel te laten bestaan. Niets en niemand zou haar dansers van dansen weerhouden. Tien jaar hield Conny Janssen het vol om jaarlijks met steeds weer opnieuw geronselde dansers een eigen dansprogramma samen te stellen. Nuchter constateert ze: ,,Ik maak wat ik moet maken. Dat staat voorop, Maar ik moet ook zorgen dat een zo breed mogelijk publiek daarmee in aanraking komt.''

Zich weinig aantrekkend van de bemiddelende rol van danswerkplaatsen was ze zo eigengereid om rechtstreeks op theaterdirecties af te stappen. Haar credo klonk hen als muziek in de oren. Ook bij het Fonds voor de Podiumkunsten werden haar ad-hoc-subsidieverzoeken jaren achtereen ingewilligd. Het probleem dat ze haar dansers nooit langer dan vijf maanden kon betalen en niet over een eigen werkplaats beschikte, werd daardoor steeds nijpender. Steeds weer moest die trein gestopt en opnieuw gestart. Die tijden zijn voorbij, althans voor de komende vier jaar. Met een positief advies van de Raad voor Cultuur hoort Conny Janssen Danst tot de veertien dansgroepen in Nederland met een vierjarige structurele subsidie. Met 1,1 miljoen van het rijk en de gemeente Rotterdam staat het gezelschap voor een nieuwe doorstart en kan eindelijk een diepe wens in vervulling gaan: een eigen studio met kantoor, een zakelijk leider en zeven structureel gesubsidieerde arbeidsplaatsen, die de choreografe en artistiek leidster naar eigen inzicht over flex-dansers wil verdelen.

Hoe het verder moet met haar eigen freelancerschap laat zich nog afwachten, want de naam die Janssen als gast bij andere groepen maakte, wil ze niet meteen opgeven. Nog geen maand na de première 'Instinct', haar vijfde avondvullende productie voor haar eigen groep, brengt Introdans, het gezelschap te Arnhem, haar achtste Introdans-opdracht in première, het ballet 'Baroque Pieces'.

Aanvankelijk presenteerde de doortastende Rotterdamse haar eigen dansers met zogeheten triple bills, dus programma's waarin zij de vele gezichten van dans in drie afzonderlijke choreografieën liet zien. Na vijf jaar brak het moment aan dat ze de stap tot avondvullende danscreaties aandurfde. ,,Die behoefte aan een ander maakproces was een doorbraak. Het betekende dat ik meer geduld moest opbrengen, een langere spanningsboog moest aanleggen, me ook meer op het improvisatietalent van meedenkende dansers moest toeleggen. Ik wilde meer theatrale momenten inbouwen zonder mijn greep op dans zelf te verliezen. De trend om dansers teksten te laten zeggen of videobeelden in te schakelen wilde ik niet volgen. Dat werd al door zoveel anderen gedaan. Liever ging ik te rade bij mensen met een geoefend oor en oog in andere podiumkunsten. Carel Alphenaar werd mijn vaste dramaturgisch adviseur, Thomas Rupert mijn vormgever en Reinier Tweebeeke mijn lichtontwerper. Zij weten heel goed dat ik garant sta voor het te leveren dansdeel. Dat laat ik me zeker niet afnemen, maar ik wilde mijn motivaties scherpen door discussie met experts uit een andere discipline.''

De nieuwe werkwijze resulteerde in een serie van vijf uit elkaar voortkomende producties. Allen bieden ruim baan aan vrij associëren, zowel voor de dansers als hun toeschouwers. Janssen houdt ervan te laveren tussen organische meeslependheid en grillige felheid. Na 'Welk een eer om voor het vaderland te mogen sterven' kwam 'Vijzel', waarin het leven in een fabriek centraal stond. Besef van vergankelijkheid werd opgeroepen door de herfstmaand 'Oktober', opgevolgd door een reis door de verbeelding in 'Kus van een Vis'. Dat laatste bracht haar weer op het thema 'Instinct', dus naar oerdriften die onbewust tot doeltreffend handelen aansporen. ,,Ik ben een maker van het moment, laat me bewust door van alles om me heen beïnvloeden. Dit thema kwam in reactie op mijn laatste nogal hectische seizoen. Pas achteraf werd ik me ervan bewust dat er toen al een ander wordingsproces gaande was. Ik wilde iets aardser aanboren, een meer in de grond gerichte energie verkennen. Heb ik eenmaal zo'n thema, dan krijg ik ook beelden over een dierlijke benadering van beweging, zonder dier te zijn. Dat vraagt van de dansers een actief gevoel in hun buik, een bewustzijn van wat er achter hen gebeurt, alsof ze ogen in de rug hebben. Daarom werkte ik ook veel met blikken als aftasters van de ruimte en met duetten waarin mensen de allereerste gevoelens beleven die ze bij elkaar oproepen. In dit ongrijpbare gebied verglijden zoveel raakvlakken. Macht, sensualiteit, erotiek, angst. Mensen zijn bang voor instinct, noemen het daarom liever dierlijk. We gaan er ook steeds meer vanaf, maar het is een oergegeven dat zeer doeltreffend kan zijn. Instinct zet het verstand buitenspel, maar je omgang daarmee maakt tot wie je bent. Ik ben tamelijk behoedzaam, zocht naar krachtmetingen zonder in extremen te vervallen. Het gaat mij namelijk altijd om de kleine momenten.''

,,In de afgelopen tien jaar heb ik steeds weer een nieuwe invalshoek op de wisselwerking tussen mensen en dans gevonden. Dat is de grondslag van al mijn werk en dat blijft zo. Daarbij kies ik bewust voor elementen die voor iedereen herkenbaar zijn. Maar telkens pas ik mijn werkwijze wel aan mijn doelstellingen aan en ook aan de mensen met wie ik werk. Het creëren met een eigen vaste groep is daarom iets heel anders dan mijn werk bij andere groepen. Mijn nieuwste ballet voor Introdans heb ik al voor het zomerreces gemaakt, dus voordat ik aan 'Instinct' begon. Het duurt twintig minuten, voor een vrouw en drie mannen. De titel ontleende ik aan 'De zuchten van Rameau', een klavecimbel-compositie van Jacob ter Veldhuis. Als gastchoreografe moest ik er natuurlijk rekening mee houden dat je het programma met anderen deelt. Je zit in een voorgeschreven werkschema, met fascinerende maar jou nog onbekende dansers. Met die gegeven omstandigheden werk ik dan meer vanuit de taal van dans. Met mijn eigen groep neem ik juist als gegeven dieper op die taal in te willen gaan. Het is puur dans, zonder vooropgezet dramatisch thema.''

De komende jaren wil Conny Janssen inspelen op de toenemende behoefte van dansers om zich niet te lang aan een choreograaf of groep te binden. De formule van een grote productie per jaar blijft, maar daarnaast wil ze ook educatieve initiatieven op locatie ontplooien, een kleinere productie met vier dansers uitbrengen, ervaringsmogelijkheden aan jonge dansers bieden en samenwerking met andere Rotterdamse dansinstellingen aangaan, onder andere op het punt van gemeenschappelijke lessen. Een alliantie met Theater Zuidplein is al in de maak. Een Danscombinatie met Scapino en de Rotterdamse Dansgroep wordt begin 2001 doorgezet ondanks de afbouw van de laatste groep. In het kader van Rotterdams Culturele Hoofdstad en het Holland Dance Festival staat een project met studenten van de Rotterdamse Dansacademie en Rotterdamse breakdancers in de steigers. Voor de eerstvolgende grote productie wordt opnieuw samengewerkt met het acht man sterke cello-orkest van Elias Arizcuren (Conjuncto Iberico). Cellomuziek vormde immers van meet af aan een constante in haar werk en muziek wordt het nieuwe verkenningsgebied. ,,Mijn groep moet uit mensen bestaan die hun ankers in Rotterdam hebben, zonder dat ze daaraan een heel seizoen vastzitten. Dat kan, omdat ik nu op langere termijn met dansers kan plannen. Het danslandschap is steeds diffuser geworden. Dansers willen en moeten die vrijheid tot onderzoek voelen. Ook in dat opzicht maak ik dans voor de liefhebber en de twijfelaar die het nog niet kent.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden