Swipen & klikkenKelli van der Waals

Complotdenken als businessmodel: influencers verdienen flink over de rug van een samenleving die uiteenvalt

Het vreemdste aan de afschuwwekkende bestorming van het Capitool vorige week was dat tussen het afschuwwekkends een frivool sfeertje leek te heersen. Er werden selfies gemaakt met politieagenten en bestormers lieten zich guitig fotograferen met geplunderde souvenirs, zoals het spreekgestoelte uit het Huis van Afgevaardigden.

Terwijl journalisten en senatoren zich in doodsangst verstopten, met gasmaskers op, leunde iemand vrolijk achterover op Nancy Pelosi’s stoel. Hij had zijn voeten op haar ­bureau gelegd, als een brutale leerling die in de lerarenkamer had ingebroken. Er was een verkleedpartij, die werd gewonnen door de Viking. De volgende dag werd hij op sociale media als Lego-setje tot meme gemaakt. Je zou haast vergeten dat er vijf mensen zijn overleden als gevolg van de bestorming.

De dartele ongehoorzaamheid triggerde de herinnering aan de tweede fase-staking in 1999. Middelbare scholieren togen toen vanuit heel Nederland naar Den Haag om te protesteren tegen het voorgenomen nieuwe onderwijssysteem. Er werden misschien wat eieren kapot gegooid tegen de muren van het Binnenhof, maar in mijn geheugen (ik was erbij) was het vooral een gezellige demonstratie van ongenoegen. Een soort jeugdfestival, waar de kinderen speelden dat ze stout ­waren.

De bestorming van het Capitool had als doel om de bekrachtiging van de verkiezing van Joe Biden als president te verhinderen, maar het ging duidelijk óók om de performance. De daders livestreamden hun daden. Via Facebook (dat de video’s verwijderde) en via het alternatieve livestreamplatform DLive. Veel van hen hadden daar zo’n verificatievinkje (inmiddels is een aantal opruiers verwijderd), wat betekent dat ze bekend waren en veel volgers hadden.

BakedAlaska livestreamde vanuit het Capitool, terwijl kijkers geld doneerden

Een van hen is Tim Gionet, bekend als BakedAlaska. Kort geleden werd Gionet nog van YouTube verwijderd vanwege filmpjes waarin hij met winkelbedienden ruziet over mondkapjes. Vorige week livestreamde hij via DLive vanuit het Capitool, terwijl zijn kijkers geld doneerden en hem in de chat vertelden wat hij moest doen (‘Gooi het raam in!’). Naar schatting verdiende hij er duizenden dollars aan.

Ook de Viking – dat half ontblote, volgetatoeëerde Lego-poppetje met de gehoornde bontmuts – heeft van rechts complotdenken zijn merk en zijn business gemaakt. De voormalige zanger, acteur en voice-over vermarkt zichzelf als ‘sjamaan van QAnon’, en heeft talent voor aandacht trekken. Net als Gionet werd hij op 6 januari wereldberoemd.

Deze figuren zullen vast geloven in wat ze uitdragen, in de performance waarvoor hun publiek ze betaalt. Maar het zijn ook, en misschien wel in eerste plaats, ordinaire influencers. Net als instagramsterren en vloggende youtubers verdienen ze aan aandacht. Maar in plaats van een begeerlijke ­levensstijl vol reisjes, mode en haute cuisine, dwepen zij met extreemrechtse ideeën.

Het is een bizarre gedachte: influencen over de rug van een land dat uiteenvalt en sociale ontwrichting als je persoonlijke ­verdienmodel. Maar dat is natuurlijk ook wat de president van ditzelfde land de afgelopen vier jaar heeft gedaan.

Kelli van der Waals bespreekt opvallende trends en discussies in online media. Eerdere columns vind je hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden