Review

Cocky van Bokhoven: 'wat een saaie man'

Cocky van Bokhoven, 'Johannes Vermeer' Uitg. De Geus, Breda, 95 blz., ¿ 19,90.

HANNEKE WIJGH

Aanstaande zaterdag wordt in het Creativiteitscentrum in Druten haar novelle 'Johannes Vermeer' ten doop gehouden, uitgekomen bij De Geus. Op zondag 3 maart is op de radio haar hoorspel over de Delftse schilder te beluisteren. Novelle en hoorspel zijn de vrucht van een jaar lang onderzoek. Nieuwsgierigheid is wat haar drijft. “Ik laat het bad vol lopen met informatie en ga er dan in liggen. Alleen zo zuig ik alle feiten op.”

Al eerder dook ze in de levens van Xantippe, de vrouw van Socrates, de schilderes Frida Kahlo en het Meisje van Yde, het veenlijk uit Drenthe. Ook die onderzoeken leidden tot hoorspelen en boeken. Zo kwam ze ook op Vermeer. Ze werd door de TROS gevraagd om een hoorspel over hem te schrijven, ter gelegenheid van de grote Vermeer-tentoonstelling in Den Haag. Omdat ze nog materiaal overhad, gebruikte ze een andere verhaallijn voor haar novelle over de Sfinx van Delft, zoals Vermeer ook wordt genoemd. Ze baseerde haar studie op het in 1989 verschenen onderzoek 'Vermeer and His Milieu: A Web of Social History'. Een boek dat volgens Van Bokhoven alle andere boeken overbodig maakt: “Daar staat alles in, de bronnen en de feiten.” Daarnaast las ze veel over de Gouden Eeuw, die nagenoeg samenviel met de tijd dat Vermeer leefde.

Haar novelle beschrijft één dag uit het leven van Vermeer: 10 december 1675. Een cruciale dag, want vijf dagen later is hij dood en begraven, 43 jaar oud. Van Bokhoven kruipt in de huid van de schilder, een tamelijk ingewikkeld en moeilijk procédé, omdat er zo weinig over de goede man bekend is. Hijzelf komt in geen van de annalen voor. Wel zijn vader, die voor doodslag werd opgepakt. Zijn schoonmoeder Thins liep ook regelmatig naar de notaris, maar van Vermeer persoonlijk is niets bewaard gebleven, geen brief, geen dagboek, geen notariële akte. “Die moeder Thins is historisch gezien veel interessanter. Een pittige dame. Wat die niet allemaal klaarspeelde! Ongelooflijk. Ze leefde gescheiden van haar man, ondanks dat ze katholiek was. Ze beheerde landgoederen, handelde in effecten, een all-round zakenvrouw. Haar dochter Trijntje, getrouwd met Vermeer, kon minder goed met geld omgaan. Maar wat wil je ook, met zo'n bijdehante moeder!”

Bij het in de huid kruipen van Vermeer ging Cocky van Bokhoven uit van de feiten. “Ik heb een hoop gepsychologiseerd, maar niets verzonnen. Alles wat ik hem laat denken of zeggen, is af te leiden uit de feiten, dus plausibel. Toen ik het afhad, heb ik mijn novelle aan Ben Broos en Jrg Wadum laten lezen, de conservator en de restaurateur van het Mauritshuis in Den Haag. Zij hebben het verhaal getoetst op de feiten. Wel waren zij het niet eens met mijn interpretatie dat Vermeer steeds minder allegorisch is gaan schilderen. Maar ze waren wel blij dat ik een einde maakte aan de al te gemakkelijke conclusie dat Vermeer zijn vrouw en dochter als model gebruikt zou hebben. Ook de bewering dat Vermeer met de camera oscura werkte voor de dieptewerking is puur geklets!”

Van Bokhoven, in het dagelijks leven regisseuse en tevens docente op de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht, heeft in het jaar dat ze zich intensief met Vermeer bezig hield wel bewondering overgehouden voor de manier waarop hij naar de dingen keek. “In zijn tijd moest kunst nog allegorisch zijn, het moest iets uitbeelden: een deugd of een andere moraliteit. Er bestonden wel boeken, maar die waren duur of zeldzaam. Schilderijen stonden niet op zichzelf, maar vertelden een verhaal: een praatje bij een plaatje. Ik denk dat Vermeer steeds minder trek had in die boodschap. Hij wilde de dingen tot hun essentie terugbrengen, zoals de Schepper ze had bedoeld. In mijn novelle laat ik Vermeer zeggen: 'Als ik een bierkan zag, dacht ik: oh, bierkan, en keek niet verder. Was hij groot, klein, breekbaar of niet, leeg, vol? Daar keek ik niet naar als ik dat niet per se wilde weten. het woordje 'bierkan' was voldoende'.”

Of ze naar de opening van de tentoonstelling gaat in Den Haag weet Cocky van Bokhoven nog niet. “Ik heb nog geen uitnodiging ontvangen. Maar de tentoonstelling ga ik zeker zien! Hoewel saai is Vermeer me wel heel vertrouwd geworden.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden