Clarice Gargard.

Boekrecensie Drakendochter

Clarice Gargard zoekt antwoord op de vraag: ‘Wat deed je tijdens de oorlog, Daddy?’

Clarice Gargard. Beeld Mark Kohn

Clarice Gargard onderzoekt de relatie tot haar vader, die werkte voor de Liberiaanse dictator Charles Taylor

Lange tijd gold Sayyuo J. M. Gargard als rechterhand van de beruchte Liberiaanse krijgsheer en dictator Charles Taylor. Maar in zijn privéleven was hij ook een liefhebbende vader van tien kinderen. Dochter Clarice (1988) was de jongste. Toen in 1992 de Tweede Liberiaanse Burgeroorlog uitbrak, werd zij met haar oudste zus door haar vader naar Nederland gebracht. Kort voordien waren haar ouders gescheiden. Hun moeder nam de wijk naar de Verenigde Staten, met achterlating van al haar kinderen.

Er gingen jaren voorbij zonder dat Gargard haar ouders nog zag. Haar reacties op dat gemis wisselden sterk. Jegens haar moeder voelde ze aanvankelijk vooral woede. Maar haar vader, de machtige directeur van Liberia Telecom, wiens oogappel ze was, bleef ze door dik en dun bewonderen. Ze zag in hem haar eerste liefde, ‘zo intelligent, zo bevlogen, zo betrokken, zo geleerd’.

Pas veel later begon Gargard zichzelf vragen te stellen, vooral toen Taylor in 2013 tot 50 jaar gevangenisstraf werd veroordeeld. De charismatische leidersfiguur van wie ze als kind koekjes aannam, werd veroordeeld voor verminking, verkrachting en kannibalisme, en genoot de twijfelachtige reputatie van ‘Heer der Kindsoldaten’. Hoe bestond het dat haar vredelievende Daddy bij zo’n man betrokken was geweest? Wat vond hij van Taylor en diens oorlogsmisdaden? Clarice kon niet anders dan de confrontatie met haar vader aangaan, ook al was dat vloeken in de kerk voor een Afrikaans kind. Volgens haar mogen die immers niet aan hun ouders twijfelen.

Met een filmploeg reisde Gargard naar Liberia. Maar op de nijpende kwestie “Wat deed je tijdens de oorlog, Daddy?” weigerde haar vader in te gaan. Hooguit kreeg ze op haar vraag of Taylor een slechte man was te horen: “Ze waren allemaal slecht.” Toen ze wilde weten hoe haar vader voor zo iemand had willen werken, zei hij: “Elke overheid, of het nou een goede of slechte is, heeft communicatie nodig. Ik ben een technocraat. Ik oefen mijn vak uit.”

De Liberiaanse oud- president Charles Taylor omringd door bodyguards in Monrovia, 2003. Beeld AFP

De onlangs met een Gouden Kalf bekroonde documentaire ‘De waarheid over mijn vader’ werd het beeldend vormgegeven en indringende verslag van een pijnlijke zoektocht die uiteindelijk bitter weinig over Gargard senior opleverde. Na deze mislukte missie keerde Clarice wanhopig naar Nederland terug. Wanneer haar vader belde, weigerde ze hem te woord te staan. “Ik liet de woede, de pijn en het verdriet sudderen. Soms stortten ze over me heen als de regen in de moessontijd.” Ze besloot om nogmaals op onderzoek uit te gaan. In ongeveer vier jaar tijd schreef ze ‘Drakendochter’, nog altijd zonder dat haar ongrijpbare vader actief meewerkte. Maar inmiddels begreep ze dat ze de geschiedenis in moest duiken, wilde ze meer over hem te weten komen, over de familiegeschiedenis, de geschiedenis van een oorlog met een kwart miljoen doden en duizenden ontheemden, en de nog veel langere geschiedenis van de staat Liberia.

Gargard constateert dat ‘in een oorlog doodgewone mensen tot gruweldaden komen die ze normaliter niet zouden plegen’, en dat vanuit het Afrikaanse perspectief goed en kwaad onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Tot haar verdriet ziet ze dat er van Liberia weinig meer over is dan ‘een hol en leeg spookhuis’. Ten slotte gaat ze over op haar ervaringen als migrant in het kille en ongastvrije Nederland en besteedt ze aandacht aan de ondanks alle welwillendheid toch altijd nog bevooroordeelde en racistische kijk waarmee men in Nederland en andere westerse landen naar Afrika en Afrikanen kijkt. Het is vooral dit gedeelte van ‘Drakendochter’ dat aan het denken zet.

Clarice Gargard heeft een boek geschreven dat duidelijk is ingegeven door de noodzaak om westerlingen bewust te maken van allerlei blinde vlekken. Hoewel haar betoog hier en daar hinderlijk in herhaling valt, chaotisch overkomt en niet vrij is van sentimentele beeldspraak in de trant van ‘de azuren golven fluisterden mijn naam terwijl de zon het water kuste’, zet het toch aan tot denken, over goed en kwaad, over kolonialisme in verleden en heden, over racistische en discriminerende stereotypering, over de vraag hoe wij eigenlijk tegenover nieuwkomers staan, en nog veel meer.

En de schrijfster zelf? Die heeft nog steeds niet alle antwoorden. Maar, zo zegt ze aan het eind van haar verhaal, ‘ik voel wel meer rust’. 

Oordeel: soms chaotisch en sentimenteel, maar stemt tot nadenken.

Clarice Gargard
Drakendochter
De Arbeiderspers; 286 blz. € 19,99

Lees ook:

Clarice Gargard: Het gaat vaak over wie ik ben, zelden over wat ik zeg

Clarice Gargard (Philadelphia, VS, 1988) is journalist en programmamaker. Haar door Shamira Raphaela geregisseerde documentaire ‘De waarheid over mijn vader’ won dit jaar een Gouden Kalf.  Arjan Visser interviewt haar voor ‘De tien geboden’.

Dagvaardingen om discriminatie op Facebook bij Sinterklaasintocht

Het Openbaar Ministerie (OM) gaat 23 dagvaardingen versturen aan mensen die zich vorig jaar bij de Sinterklaasintocht in Amstelveen schuldig zouden hebben gemaakt aan dreigementen, opruiing of discriminatie via Facebook.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden