null Beeld Lise Watkins
Beeld Lise Watkins

InterviewClaire Vaye Watkins

Claire Vaye Watkins ging terug naar Death Valley. ‘Ik ben een tweede generatie woestijnrat’

Claire Vaye Watkins duikt in haar derde boek, dat nog persoonlijker is dan haar eerdere werk, in het verleden van haar ouders: vader prominent lid van de Manson Family, moeder met een hang naar foute kerels.

Vrouwkje Tuinman

In Ik hou van je maar ik kies het duister vertelt Claire Vaye Watkins hoe een gelijknamige schrijfster en jonge moeder na een korte trip voor een lezing niet meer terugkeert bij haar gezin. Ze verruilt een min of meer geregeld en comfortabel leven in New York voor de plek waar ze opgroeide: de ­Mojavewoestijn. In de omgeving van haar rommelige jeugd verdiept ze zich in haar al lang overleden ouders. Vader was een prominent lid van de Manson Family, moeder had alsmaar gedoe met foute kerels en nam haar kinderen mee uit inbreken. Watkins onderzoekt waarom ze waren wie ze waren – en ze zelf is wie ze is.

De echte Claire Vaye Watkins is, als ik haar spreek, met haar dochter van zeven kerstvakantie aan het vieren bij familie in Arizona. Het is een wonderlijke tijd geweest voor haar. Ik hou van je maar ik kies het duister is een internationaal succes, maar dan wel op de covidmanier. Watkins vult haar dagen, als ze niet online lesgeeft, met online interviews. “Eerlijk gezegd splijt het mijn hersenen om zo te moeten communiceren. Ik maak veel fouten, mis afspraken. De informatie komt met een enorm volume en een enorme intensiteit binnen, meer dan ik kan verwerken. Ik heb extra neuronen nodig om mijn zoombrain te genezen.”

Voelt je schrijverschap op dit moment wel echt?

“Dat wel. De mensen om mij heen lezen het boek, praten erover. Ik heb bij deze roman lang gedacht dat ik hem alleen voor mijn eigen omgeving schreef. De onderwerpen zijn heel privé, gaan echt tot het bot van ons familieleven. Ik vroeg ook toestemming aan mijn zus om over ons gezin te schrijven. Zij antwoordde: maar dat heb je toch allang gedaan? Waarom vraag je dat ineens bij je derde boek? Tja. Voor mij gaat Ik hou van je maar ik kies het duister veel directer over ons dan eerder werk.

“Gisteren sloeg mijn nichtje van dertien een exemplaar open, toevallig op een pagina waar twee zussen, met de namen van haar moeder en mij, een nogal intense confrontatie hebben. Wauw, zei ze, waar gaat dit over? Vervolgens raakten we aan het praten. Dat is bijzonder.

“In onze familie bestaat geen censuur, iedereen is op een of andere manier kunstenaar. En gaandeweg het schrijven heb ik er ook plezier in gekregen dingen zo op te schrijven dat specifieke personen er lol aan kunnen beleven. Maar toen was ik al zeker vijf jaar bezig. Ik werk niet snel, en dat heb ik aanvaard. Als ik daar tegenin zou gaan zou het schrijven nog langer duren. Wat bovendien juist zo speciaal is aan romans, is het enorme verschil tussen de tijd die nodig is ze te schrijven, en om ze te lezen. Als auteur kun je een idee eindeloos ronddraaien, en de lezer ziet het in een keer. En allebei die belevingen zijn waar.”

Voor mij was het accepteren van je eigen, persoonlijke omgang met tijd een belangrijk thema in het boek.

“Daar heb je denk ik gelijk in. Een van de problemen die mijn hoofdpersoon heeft, is zich verhouden tot een soort standaardscript van hoe je moet leven. Je krijgt een relatie, begint een gezin, en dat is een trein die volgens een dienstregeling rijdt. Mijn Claire stapt daar af, en geeft de tijd zoals die in haar hoofd loopt meer ruimte. Daar hoort onder meer bij dat dingen die zich vele jaren terug afspeelden, voor haar direct naast het hier en nu staan.”

De zoektocht naar vrijheid wordt vaak met een nomadische levensstijl geassocieerd. Bijzonder aan Ik hou van je maar ik kies het duister vind ik dat je je hoofdpersoon juist opnieuw laat wortelen. Net zoals je zelf weer in Death Valley bent gaan wonen.

“Ik ga ook geregeld naar de kust hoor, als ik een keer goed wil eten, of iets anders decadents wil, zoals schaduw. De woestijn is, ook als je er bent opgegroeid, een ruige plek om te zijn, die een impuls losmaakt dat je steeds weg- en terugwilt. Dat is ook van nature zo. Grote delen van deze regio zijn niet bewoonbaar voor een langere tijd, mensen moesten nomadisch leven om achter hun voedsel aan te reizen.

“Toen het continent werd gekoloniseerd, zijn allerlei kunstmatige constanten gecreëerd. Land werd gratis weggegeven met als eis dat je het ook verbouwde, water werd verlegd. Daarbij zijn fouten gemaakt en is land letterlijk en figuurlijk vergiftigd. De wijsheid die de mensen hadden die hier sinds het begin der tijden woonden, werd genegeerd.

“In mijn jeugd begreep ik al die dingen niet, maar voelde ik wel dat er iets niet klopte. Als je in een stacaravan woont onderin een vallei waar het 50 graden is, weet je zelfs als kind dat er iets intrinsiek fout is. Velen van ons hebben wel eens het gevoel dat bepaalde steden, vooral voorsteden, onecht aanvoelen. Ik had de behoefte om te onderzoeken wat hier is gebeurd. Met mijn familiegeschiedenis verweef ik de geschiedenis van het woestijnlandschap. Dan merk je dat die totaal verbonden zijn.”

Wie is Claire Vaye Watkins?

Claire Vaye Watkins (1984) werd geboren in de woestijnvallei van Bishop, Californië en groeide op in de woestijn van Nevada. Met haar bundel Battleborn won ze onder meer de ­Story Prize.

In 2015 volgde de dystopische roman Goud roem citrus, die zich afspeelt op een continent waar geen natuurlijke bronnen van water meer zijn. In beide verwerkte ze autobiografische elementen, waaronder de geschiedenis van haar vader, jarenlang de rechterhand van sekteleider Charles Manson.

Recent verscheen Ik hou van je maar ik kies het duister. Watkins doceert aan de University of California Irvine. Met ex-man Derek Palacio richtte ze een school op waar ze gratis lessen creatief schrijven aanbiedt aan jongeren.

Waarom zijn jouw ouders naar de woestijn getrokken?

“Mijn vader kwam uit een evangelisch christelijke familie. Mijn moeder groeide op in Las Vegas, aan de kant van de harde werkers, de dienstensector. Allebei zochten ze naar een manier om ‘authentieker’ te worden. In de Verenigde Staten wordt van oudsher een sterke mythe van individualisme gevoed, waarin mensen door de staat worden benaderd als pioniers, als dappere strijders. In werkelijkheid zijn diezelfde mensen een instrument, een klein onderdeeltje van het opbouwen van een beschaving. Mijn ouders zochten een manier om zich daaraan te onttrekken.

“Het is minder iconoclastisch dat ik dezelfde beweging heb gemaakt, omdat ik een tweedegeneratiewoestijnrat ben. Het is zelfs best conservatief: ik ga nu leven zoals mijn ouders deden. De een doet dat door in een suburb te gaan wonen, de ander door terug de woestijn in te gaan.”

Watkins’ vader overleed toen ze zes was, haar moeder werd ook niet oud. Bovendien was de thuissituatie dermate instabiel – ‘De AA kwam het dichtst bij een kerk, wat ons gezin betreft’ – dat ze haar ouders maar zeer ten dele heeft leerde kennen. Dat gebeurde eigenlijk pas postuum. Watkins’ las haar vaders autobiografische bestseller My Life with Charles Manson vele malen, en kreeg een aantal jaren geleden een stapel brieven van haar moeder als tienermeisje in handen. Allebei die schriftelijke ‘stemmen’ spelen een grote rol in Ik hou van je maar ik kies het duister.

Mojave Trails, Californië. Beeld Getty Images
Mojave Trails, Californië.Beeld Getty Images

“Als tiener zocht ik in mijn vaders boek naar dingen die het niet bood. Wie was hij? Omdat het boek vrij sensationeel is, en gaat over zijn getuigenissen aangaande de moorden die de sekte pleegde, kreeg ik daar slechts glimpen van. Maar omdat hij zo bekend is, bereikten me wel steeds andere bronnen. Mensen vonden een opname van zijn stem – hij was musicus, en heeft later ook veel interviews over de Manson Family gegeven – en gaven die aan mij. Gaandeweg kreeg hij meer vorm.

“Bij mijn moeder ging het heel anders. Haar nicht gaf me een aantal jaar terug die brieven, en ik begon ze over te typen zodat mijn zussen ze konden lezen. Dat proces nam mijn leven letterlijk over. Omdat ik snel last heb van gewrichtspijn gebruikte ik spraaksoftware. Die werkte vrij langzaam, dus ik had alsmaar denkpauze. Elke hardop gedeclameerde zin van mijn moeder werd een soort toverspreuk.

“Het was een vrij Jungiaans proces: voortdurend dacht ik: oh, dáárom was jij zo, en: oh, daarom ben ík zo. In geen van de brieven is ze een moeder. Het begint op haar tiende, en ze beschrijft op een alledaags niveau hoe het is om op te groeien met armoede en geweld, en daar dag na dag levend uit te komen. Romantiek, gedoe met jongens, wordt haar ontsnappingsroute. Onze opvoeding, hoe wankel ook, was een soort antwoord op haar verleden.”

Je geeft les aan jonge schrijvers. Hoe zie je de literaire stem van je ouders?

“Bij mijn moeder dacht ik aanvankelijk: ik zal een personage op haar gaan baseren, en dan neem ik een paar van haar beste regels mee. Uiteindelijk heb ik de brieven in bewerkte vorm veel meer ruimte gegeven. Ik herkende in haar schrijven dingen die mensen benoemen als ze het over míjn eigen stijl hebben. De rauwheid, de eerlijkheid. Zelf vind ik er niets raars aan, het is gewoon hoe mijn familie praat.

“Mijn vader wilde graag zijn eigen verhaal vertellen maar mensen waren meer geïnteresseerd in het Manson-spektakel. In zijn boek herken ik het gevoel dat je weet dat er méér is, dat mensen de spirituele kant van het leven te veel wegdrukken.

“Zelf heeft hij zijn weg gevonden. Hij zou niet naar een dorpje van honderd man groot zijn getrokken als hij echte roem en erkenning had gewild. Uiteindelijk is de inhoud voor hem gekomen door zijn stenenwinkel, met de tijd letterlijk om hem heen. Als je in een rotsdal staat, ben je in het nu, maar tegelijkertijd in de miljoenen jaren dat het er al is.

“Deze week was ik in een boekwinkel in Los Angeles. Ze hadden een kast met Californische geschiedenis. Daar stond Helter Skelter in, geschreven door de aanklager in de Manson-zaak, waarin mijn vader veel voorkomt. En ook zijn eigen boek. Hij was maar veertig jaar op deze planeet, en desondanks staat na jaren zijn naam nog in de geschiedenis. Dan zuig je toch echt wel het merg uit de botten van het leven.

“Mijn ouders begrepen allebei wat ik mijn studenten ook hoop te leren: schrijven gaat niet over gebeurtenissen op papier zetten, maar over bewustzijn laten ontstaan. Met taal kruip je in een psyche van iemand anders. Ik gebruik graag de metafoor van de mijn. Dat is een plek waar je steeds weer in en uit gaat, maar je gaat ook steeds verder omlaag. Zo werkt schrijven voor mij en daarom neemt het zoveel tijd.”

Bouw je, nu de hoofdpersoon met jouw naam in de boekhandels ligt, aan een nieuw verhaal?

“Ik dreig mijn uitgeverij en mijn vrienden al een tijdje dat ik een roman ga schrijven die over slechts één steen gaat. Maar vooralsnog schrijf ik niet, ik lees alleen, ik leer veel over lava, over versteend hout, over hoe wij ons als mens daartoe verhouden. En vanmiddag ga ik weer met mijn dochter de bergen in. Wij noemen dat mountain medicine. Die stenen weten niets van ons, wij zijn totaal niet belangrijk voor hen. Dat is heel troostend.”

Claire Vaye Watkins
Ik hou van je maar ik kies het duister
(I love you but I’ve chosen darkness)
Vert. Jeske van der Velden en Thijs van Nimwegen.
De Arbeiderspers; 283 blz. € 21,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden