Muziekrecensies CD's op vrijdag

CD's op vrijdag: Sir Mark Elder, Lucas en Arthur Jussen, John Ghost, Marike Jager en Neal Francis

Lucas en Arthur Jussen bij het Holland Festival in 2017.

Met het London Philharmonic Orchestra weet Sir Mark Elder precies hoe hij de onbesuisde noten van Puccini het beste kan aanpakken. De broers Jussen vinden een perfecte balans in hun samenspel en laten een zeer volwassen versie van Bach horen. En Neal Francis toont zichzelf met zijn debuutalbum “Changes” als een waardig opvolger van J.J. Cale.

Onbesuisde noten van jonge hond Puccini

OPERA
Sir Mark Elder
Puccini ‘Le Willis’ (Opera Rara) 
★★★★☆

Deze maand had Sir Mark Elder in de bak bij De Nationale Opera zullen staan om daar de double bill ‘Pagliacci/Cavalleria rusticana’ te dirigeren. Vanwege een ernstige blessure moest Elder afzeggen, waarna Lorenzo Viotto, de toekomstige chef-dirigent van de opera, een kans kreeg om hier eerder dan verwacht zijn kunsten te vertonen. Morgen is de laatste voorstelling van die zeer geslaagde productie.

Dat Elder niet kon komen, was dubbel zuur voor hem, omdat hij zelf het project rondom de twee operaatjes had bedacht. Elder heeft een speciale antenne voor deze specifieke periode in de geschiedenis van de Italiaanse opera. In de ruwweg laatste twee decennia van de negentiende eeuw borrelde en gistte het in Italië van de vernieuwing.

Muziekuitgever Ricordi, praktisch alleenheerser tot dan toe, kreeg in Milaan plots grote concurrentie van uitgeverij Sonzogno. Die schreef in 1883 een competitie als aanmoediging voor jonge componisten om een eenakter te componeren. Er was een geldprijs en de zekerheid van een uitvoering. In de jury zaten onder andere componist Amilcare Ponchielli en dirigent/componist Franco Faccio.

De Sonzogno-competitie werd een terugkerend gebeuren met als belangrijkste en bekendste winnaar in 1889 ‘Cavalleria rusticana’ van Pietro Mascagni. Bij de allereerste wedstrijd zes jaar eerder deed een nog onbekende componist mee: de 25-jarige Giacomo Puccini. Zijn inzending was ‘Le Willis’. Dat jaar wonnen Luigi Mapelli met ‘Anna e Gualberto’ en Guglielmo Zuelli met ‘La fata del nord’. Van die twee is daarna weinig meer gehoord, Puccini groeide uit tot de succesvolste operacomponist van Italië.

Puccini kreeg voor ‘Le Willis’ niet eens een eervolle vermelding, maar de opera trok de aandacht van een impresario die er een voorstelling van produceerde in 1884. Die was zo succesvol dat Ricordi de componist bij Sonzogno wegkocht. En de rest is geschiedenis.

Mark Elder heeft zich als artistiek leider van Opera Rara nu gebogen over die allereerste versie van ‘Le Willis’, waarvan de kritische editie onlangs bij Ricordi uitkwam. Puccini maakte er vijf jaar later een tweede versie van die bekendstaat onder de titel ‘Le villi’. Opera Rara doet zijn naam weer eens eer aan door met deze titel te komen. We horen hier een ongepolijste, bruisende partituur van jonge hond Puccini die zich nauwelijks kan inhouden. Als een koe die in de lente eindelijk de wei in mag, beweegt de onervaren componist zich tussen de notenbalken.

Elder weet hoe hij met het koor van Opera Rara en het London Philharmonic Orchestra die onbesuisde noten moet aanpakken. Het is een opname om te koesteren, waarop de kleine twintig minuten muziek die Puccini extra voor de latere versie componeerde (onder andere Anna’s mooie Romanza) als extra tracks zijn toegevoegd. De grote Albanese sopraan Ermonela Jaho zingt fantastisch als Anna en haar Roberto is de verrassend goede Armeense tenor Arsen Soghmonyan. Het drama is voorbij voor je er erg in hebt, maar wat een heerlijke muziek. (Peter van der Lint)

Eensgezind Bach spelen

KLASSIEK
Lucas en Arthur Jussen
Bach (DG)

Anderhalf jaar geleden speelden de broers Jussen op hun recital in de serie Meesterpianisten als toegift een werk van Bach: ‘Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit’ in een bewerking van György Kurtág. Nu is er een cd met Bach-werken waarop dit stuk ook een plekje heeft gekregen. De broers hebben de tijd genomen voor ze zich aan een opname van Bach waagden. Maar het onderzoek heeft zich uitbetaald. Op de cd die er nu ligt, laten zij zeer volwassen spel horen. De cd is voor de helft gevuld met twee concerten, BWV 1060 en 1061, waarin de pianisten begeleid worden door Amsterdam Sinfonietta. De buitenste delen van deze concerten klinken sprankelend, alsof er springveren onder de vingers zitten. De middendelen zijn verstilde rustpunten. Aan de uitvoeringen is te horen dat de broers zich niet hebben laten intimideren door de eerbiedwaardige componist. Dat de twee spatgelijk en als uit één ziel spelen, is inmiddels geen verrassing meer. Het geeft een enorme meerwaarde, die vooral hoorbaar is in het tweede deel van de cd, waarop ze zonder begeleiding bewerkingen door Kurtág, Mary Howe en Myra Hess spelen. Ingetogen, sobere muziek waarbij je dieper moet graven om de schoonheden bloot te leggen. Dat doen ze eensgezind, met de juiste balans tussen de stemmen.  (Sandra Kooke)

Als een droom, lucide en onvoorspelbaar

JAZZ
John Ghost
Airships Are Organisms (SDBAN)
★★★★☆

‘Airships Are Organisms’ is een droomplaat. De muziek van het Belgische sextet John Ghost is even lucide als de droomstaat, en even onvoorspelbaar. Als luisteraar maak je daardoor heel wat mee, ineens kan een stuk een totaal andere wending krijgen, een plotselinge versnelling of juist een vertraging.

De band van gitarist Jo de Geest is meesterlijk in het neerzetten van minimalistische pulses die de indruk wekken dat de muziek bijna stilstaat, soms minuten achtereen, om dan toch weer een onverwachte weg in te slaan. Zoals een droom logisch is totdat je hem navertelt, is ook de muziek van John Ghost niet gek op het moment dat je haar hoort.

Pas wanneer je woorden voor deze geweldige luisterervaring zoekt, ontdek je dat deze plaat in wezen ongrijpbaar is. Bijvoorbeeld omdat de klank van de verschillende instrumenten vaak versmelt: toetsen, marimba, saxofoon en gitaar, dikwijls klinken ze als één instrument. Daar komen nog talloze invloeden bij. Van dance via jazzrock tot psychedelica. Gelukkig klinkt dat nooit gezocht. Juist die vanzelfsprekendheid is mooi. John Ghosts muziek is er gewoon, zo lang je haar ondergaat. (Mischa Andriessen)

Van prachtig subtiel tot allesvernietigend

POP
Marike Jager
Hey are you ok (Morning Coffee/V2)
★★★★☆

Goed, die iets hese stem herken je uit duizenden, maar verder zou je zeggen dat ‘Hey are you ok’ door een volstrekt ander persoon is gemaakt dan voorganger ‘The silent song’ uit 2014.

In zekere zin is dat ook zo. Destijds ging Marike Jager door een sombere periode. Het verdriet van een onvervulde kinderwens hing als een rouwsluier over haar verstilde plaat. Kort daarna werd ze alsnog moeder en zette ze haar muziekcarrière in de wacht.

Vijf jaar later lijkt ze vijftien jaar jonger geworden. Dat heeft ongetwijfeld met innerlijk geluk te maken, maar ook met het plezier dat een digitaal muziekprogramma haar schonk; in plaats van met een gitaar op schoot ontstond Hey are you ok spelenderwijs achter de com­puter. De combinatie van onervarenheid, creativiteit en drang naar avontuur levert een monster van een plaat op.

Jager gaat van onbeschaamd poppy tot zwaar psychedelisch, van opzwepend tot totaal ondansbaar, van prachtig subtiel tot allesvernietigend. Hey are you ok klinkt nog het meest alsof de hele popgeschiedenis uit elkaar is geknald en zonder handleiding opnieuw aan elkaar is genaaid. (Klaas Knooihuizen)

Extatisch debuut van afgekickte Neal Francis

POP
Neal Francis
Changes (Karma Chief)
★★★★☆

J.J. Cale, Leon Russell en Dr. John: ze zijn dit decennium alle drie overleden, maar er klopt mogelijk een opvolger op de deur. De naam is Neal Francis. Op debuutplaat ‘Changes’ combineert de dertigjarige muzikant op speelse wijze de vroege seventies rock-’n-roll en de rhythm-and-blues uit New Orleans en Chicago.

Francis, zelf afkomstig uit Chicago, verdween een tijdje van de radar nadat hij tussen 2012 en 2015 pianist was in The Heard. Hij verliet de instrumentele band noodgedwongen vanwege zijn heftige worsteling met drugs en alcohol. Pas na een epileptische aanval door de drank, met als gevolg een gebroken been en een ontwrichte arm, zag Francis het licht. Hij kickte af en de door de verslaving opgeworpen creatieve blokkade verdween.

Het resultaat is deze tekstueel open en eerlijke grooveplaat. Op ‘This Time’ zingt hij: ‘It ain’t gonna be like the last time, or the time before that. I’ll be a good man.’ Hoogtepunten zijn ‘These Are The Days’ en ‘She’s A Winner’, maar alles culmineert in titelsong ‘Changes’. De blazers die zijn mompelzang als van J.J. Cale en zijn boogiewoogie pianospel als van Russell en Dr. John begeleiden, klinken zo extatisch dat zijn opluchting, zijn blijdschap om gezond te leven, gewoon voelbaar zijn. (Frank Hettinga)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden