Recensie

CD's op vrijdag: De verloren opnames van Emil Gilels en de telepathische jazz van het Michael Wolly Trio

Deze week werd de muziekredactie blij van de verloren gewaande opnamen van Emil Gilels; de duizelingwekkende live-prestaties van het Michael Wolly Trio; en de nieuwe Courtney Barnett, die de antwoorden ook allemaal niet in pacht heeft. En die James Bay, tja, die mag er ook best zijn. 

De Amsterdamse erfenis van Gilels

KLASSIEK
Emil Gilels
The Lost Recordings (Fondamenta)
★★★★

Het redelijke jonge label Fondamenta graaft in de geluidsarchieven van omroepen naar 'lost recordings'. Opnamen die niet echt 'verloren' zijn, maar een sluimerend bestaan leiden. Dat speurwerk heeft, vooral bij de Nederlandse omroepen, al heel veel moois en interessants opgeleverd. Vooral van jazzlegenden. Ella Fitzgerald in het Concertgebouw (1961) bijvoorbeeld, of Dizzy Gillespie in het Singer in Laren (1973), Thelonious Monk in De Doelen (1967), het Dave Brubeck Quartet in het Kurhaus (1967), Oscar Peterson in het Concertgebouw (1961) en Sarah Vaughan in Laren (1975).

Met prachtige technieken knapt Fondamenta de live-opnamen op en brengt ze vervolgens voorbeeldig op de markt in de serie 'The Lost Recordings'. Geperst op een speciaal soort vinyl (wel erg prijzig), maar ook op cd. De documentatie bij de opnamen is prima en een en ander wordt duidelijk met liefde en aandacht uitgegeven.

Naast al die jazz-cd's heeft Fondamenta een klein fonds met eigen, nieuwe opnamen van klassieke muziek. En sinds kort is daar op klassiek gebied een geweldige historische cd-box aan toegevoegd. Het betreft live-opnamen van de Russische pianist Emil Gilels, gemaakt in het Concertgebouw in 1975, 1976, 1978, 1979 en 1980. De opnamen werden teruggevonden in de archieven van de NOS, de KRO en de Tros.

Pianist Emil Gilels Beeld TRBEELD

Natuurlijk is er al veel 'officieel' Deutsche Grammophon-materiaal van Gilels in grote, mooie verzamelboxen verkrijgbaar, maar deze vijf cd's voegen daar echt wat aan toe, omdat de live-Gilels bijna altijd spannender was dan de studio-Gilels. Bijvoorbeeld de toegift die hij in Amsterdam in 1980 speelde, het eerste deel uit Beethovens 'Pathétique'-sonate. Op geen enkele officiële studio-opname klinkt het tegelijkertijd zo onstuimig en zelfverzekerd als hier.

Emil Gilels (1916-1985) gold samen met Svjatoslav Richter als een van de grootste Sovjet-pianisten van zijn tijd. In 1938 deed hij mee aan het prestigieuze Internationale Ysaÿe Concours in Brussel, de voorloper van de Koningin Elisabethwedstrijd. De gerenommeerde jury bestaande uit Leopold Stokowski, Otto Klemperer, Walter Gieseking en Robert Casadesus gaf Gilels de eerste prijs, twee jaar nadat David Oistrakh daar het vioolconcours had gewonnen. Met die prijs op zak was zijn carrière internationaal een feit.

Hij trad vaak in Amsterdam op, en met veel plezier, schrijft zijn kleinzoon Kirill Gilels aandoenlijk in het cd-boekje. De laatste keer was in 1981. Na dat optreden kreeg Gilels een hartaanval, die volgens de kleinzoon misschien te maken had met de grote Concertgebouwtrap. Hij overleefde, maar in Amsterdam kwam hij nooit meer terug.

Een deel van zijn Amsterdamse erfenis is dus nu in prima geluidskwaliteit terug te horen. Veel glorieus Beethoven uiteraard, maar ook Brahms en Chopin, Ravel en Skrjabin, de sonate van Liszt (een hoogtepunt) en Prokofjevs 'Visions fugitives', hier met opvallende lichte toets gespeeld. Gilels in optima forma, nooit een misslag makend, meeslepend spelend, met nobele perfectie en groot overzicht. Gelukkig voor het nageslacht bewaard. (Peter van der Lint)

Barnett heeft de wijsheid nu eens niet in pacht

POP
Courtney Barnett
Tell me how you really feel (Milk!/V2)
★★★★☆

Hijs mij op een sokkel en ik zal je teleurstellen, zong Courtney Barnett op haar debuutalbum. Het mocht niet baten; met haar grofkorrelige, maar toegankelijke gitaarliedjes topte ze wereldwijd toonaangevende jaarlijstjes, niet in het minst vanwege haar teksten. Columns waren dat haast, schijnbaar niksige anekdotes over haar huizenjacht of een ontmoeting in de lift, die Barnett inzette om iets veel groters te vertellen.

Op haar nieuwe 'Tell Me How You Really Feel' tapt ze slechts sporadisch uit dat vaatje. De titel 'Help Your Self' ontleende ze bijvoorbeeld aan een bordje in een wegrestaurant; de dubbelzinnigheid is moeilijk te missen. Vaker bewandelt ze andere paden, probeert ze de grote emoties bij de naam te noemen. Daar komt voor sommige fans mogelijk de teleurstelling: het lukt haar niet. 'I Don't Know' zingt ze als antwoord op de albumtitel. Elders op het album: 'I got a lot on my mind/ but I don't know how to say it'. De paradox is dat die onwetendheid juist ontzettend veelzeggend is. Niets is eenduidig, dat is de boodschap. Uiteindelijk omarmt Barnett haar twijfel. Ze sluit af met een heerlijk subtiele belediging: 'I don't know a lot about you / but you seem to know a lot about me'. (Klaas Knooihuizen)

Michael Wollny neigt naar telepathie met zijn improvisaties

JAZZ
Michael Wollny Trio
Wartburg (ACT)
★★★★☆

Duistere tonen, traag en dreigend ingezet, waaruit een pakkende melodie omhoogkomt en de suggestie steeds sterker wordt dat het slepende ritme zal worden verlaten. De toenemende kracht waarmee de pianotoetsen worden aangeslagen, de aanzwellende gestreken tonen op de contrabas, de steeds harder klinkende toms en bekkens. Ineens, na zo lang de spanning te hebben vastgehouden, komt het bijna onverwacht: daar is de aangekondigde versnelling, even gaat het tempo zo omhoog dat de piano-akkoorden nauwelijks nog in de maat te wringen zijn - en dan plotseling en precies tegelijk, is het voorbij.

Stilte.

Stormachtig applaus. Al jaren oogst het trio van de Duitse pianist Michael Wollny bewondering voor de naar telepathie neigende improvisaties. Die winnen ieder jaar nog aan kracht, omdat Wollny, bassist Christian Weber en drummer Eric Schaefer deels binnen vaste kaders opereren: de liefde voor gothic en klassiek, en voor pop, maar deels ook steeds nieuwe elementen toevoegen. Hier is dat op vier nummers de gloedvolle inbreng van de jonge Franse sopraansaxofonist Émile Parisien. Die laat zich naadloos in Wollny's wereld inpassen. Soms zoet als een zomerhit en dan plotseling venijnig als een wespensteek. (Mischa Andriessen)

CD met twee sets zusjes is aardig, maar niet onontkoombaar

KLASSIEK
Mari & Momo Kodama, Sarah & Deborah Nemtanu
Martinu Dubbelconcerten

★★★☆

Voor de violistes Sarah en Deborah Nemtanu was het Concert voor twee violen en orkest van Martinu niet alleen een ontdekking, zo valt te lezen in het cd-boekje. Het voelde zelfs als een openbaring. Het werk biedt modernisme en folklore, in een gepassioneerde violistische taal. Meer dan hun niet al te karakteristieke spel, maakt die passie de uitvoering van de dames aantrekkelijk. Op hetzelfde schijfje - dat geheel aan Martinu is gewijd - zijn ook twee andere zussen te horen: Momo en Mari Kodama nemen plaats achter het klavier in het Concert voor twee piano's en orkest. Dit opus nodigt op zichzelf al uit tot reflectie, maar het is ook een feit dat de Kodama's een hogere vertelkunst bezitten dan de Nemtanu's. 

Net als in het dubbelvioolconcert is hier het Orchestre Philharmonique de Marseille te horen in de begeleidersrol, een orkest dat onder Lawrence Foster niet wars is van een klank uit de losse pols. De Fransen komen het mooist samen met altvioliste Magali Demesse, die het 'Rhapsody-Concerto' voorziet van ouderwets drama. Aardig, deze cd, maar niet onontkoombaar. (Frederike Berntsen

James Bay gooit het over een andere boeg en had dat beter niet kunnen doen

POP
James Bay
Electric Light
(Virgin EMI/Republic)

★★☆☆☆

Het debuutalbum 'Chaos and the Calm' was voor de Britse singer-songwriter James Bay een schot in de roos. De liedjes voorzagen in een smaakvolle mix van rock, soul en blues, en vonden hun weg naar een breed publiek. Of Bay die fans van het eerste uur met zijn tweede album weet te behouden, valt te bezien. De Brit zette zijn kenmerkende hoed af, knipte zijn haar en heeft ook muzikaal een nieuwe koers ingeslagen. Op 'Electric Light' kiest Bay voor een meer popgeoriënteerde aanpak en voegt hij een scheut elektronica en r&b toe aan zijn sound.

Niks mis mee, zo'n koerswijziging. Maar in dit geval pakt de drang naar vernieuwing weinig positief uit. Want Bay klinkt regelmatig nogal krampachtig. De productie is erg druk, mede omdat het lijkt of Bay elke ideetje per se in de songs wilde proppen.

'In My Head' is met een uiterst aanstekelijk refrein en relatief sobere productie meteen een van de sterkste nummers van de plaat. Maar een song als 'Us' laat horen wat er mis is met dit album. Een in potentie goed nummer raakt volledig ondergesneeuwd door overstuurde gitaren en een al te bombastisch koortje. (Saskia Bosch

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden