Cannes eert iconen van de seventies

Scène uit 'Il Conformista' (1970) van Bernardo Bertolucci.

Het 64ste Filmfestival van Cannes brengt deze week een unieke groep filmmakers samen die gezicht gaf aan een van de opwindendste episodes in de moderne cinema: de jaren zeventig.

Uit alle hoeken en gaten komen ze dit jaar naar Cannes: Woody Allen, Robert De Niro, Faye Dunaway, Bernardo Bertolucci, Jean-Paul Belmondo, Terrence Malick, Jerry Schatzberg, Malcolm McDowell en Roger Corman. Het zijn de oude sterren van het Nieuwe Hollywood, van de Nouvelle Vague, en wat niet meer, die een speciale ontvangst krijgen op het festival.

Als Kubrick en Fassbinder nog hadden geleefd, zouden ze vast ook aanwezig zijn geweest bij de hommages aan hun werk. Zowel Kubricks 'A Clock work Orange' (1971) als Fassbinders 'Despair' (1978) zijn gerestaureerd en worden in Cannes opnieuw gelanceerd.

Kubricks Britse hoofdrolspeler Malcolm McDowell (67), die begin jaren zeventig de controversiële rol speelde van de jeugdige crimineel die op muziek van Beethoven aan het moorden en verkrachten sloeg, en in een gevangenis aan een huiveringwekkende therapie werd onderworpen, zal ter gelegenheid van de restauratie de cinema masterclass geven.

Iets minder bekend, maar volgens het festival nodig toe aan herontdekking is het gerestaureerde 'Puzzle of a Downfall Child' (1970) van Jerry Schatzberg die naam maakte als fotograaf van Bob Dylan en die ook als filmmaker hoge ogen gooide. 'Puzzle of a Downfall Child' is het weldadig fragmentarische portret van een voormalig supermodel in New York dat terugblikt op haar oppervlakkige leven. Schatzberg legde zijn prachtige, 29-jarige hoofdrolspeelster Faye Dunaway niet alleen vast op film maar ook op foto's. Een van die portretten, gemaakt in wat wel de Gouden Jaren van het Nieuwe Hollywood heten, figureert dit jaar op het festivalaffiche. Faye Dunaway op elke straathoek in Cannes. We hadden het slechter kunnen treffen.

Nu staat Cannes natuurlijk elk jaar bol van de wereldpremières, van het nieuwste op het gebied van de wereldcinema, maar sinds de New Yorkse regisseur Martin Scorsese vier jaar geleden zijn World Cinema Foundation in Cannes lanceerde - een grootschalig project tot behoud van het internationale filmculturele erfgoed - lijkt het festival er een geheugen bij te hebben.

Niet toevallig is Robert De Niro dit jaar voorzitter van de negenkoppige jury die beslist wie de Gouden Palm krijgt, en wie zich de beste actrice (Tilda Swinton?) of de beste acteur (Sean Penn?) mag noemen. De Niro groeide aan de zijde van Scorsese uit tot een van de belangrijkste gezichten van de Amerikaanse cinema in de jaren zeventig. En nadat hij als leading young man had plaatsgemaakt voor een nieuwe generatie, in zijn geval Leonardo DiCaprio, bewees hij de cinema opnieuw een dienst, door na de aanslagen van 11 september een filmfestival op te richten in Lower Manhattan. Tribeca, dat dit jaar zijn tiende verjaardag viert, is inmiddels een bekend podium voor de wereldcinema.

De Niro's doorbraak kwam in 1973, in Scorsese's 'Mean Streets', een fascinerende, losjes gestructureerde gangsterfilm, gesitueerd in de New Yorkse wijk Little Italy waar Scorsese zelf opgroeide. Kenmerkend was dat er niet voor de camera werd geacteerd, maar dat de camera zijn best moest doen om De Niro en tegenspeler Harvey Keitel bij te houden. De twee waren ook geen boeven uit overtuiging. Ze hingen wat rond, gingen naar de film, en belandden in een gevecht dat even snel weer over was. Die gevechten waren ook niet echt spectaculair, eerder klungelig, realistisch.

Een jaar later dook De Niro op in het tweede deel van Coppola's 'Godfather'-trilogie, en in 1976 gingen alle remmen los met het optreden van de psychopatische Vietnamveteraan in Scorsese's 'Taxi Driver', een film die in Cannes werd bekroond met de hoofdprijs, de Gouden Palm, en die nu, vanwege zijn 35ste verjaardag, opnieuw in omloop wordt gebracht.

De Niro had met de New Yorkse taxichauffeur Travis Bickle een iconische antiheld geschapen waarin de verloren idealen van de sixties samenvloeiden. Het jeugdige hoertje dat de slapeloze taxichauffeur op zijn nachtelijke ritten wilde redden, werd gespeeld door een 14-jarige Jodie Foster die deze week ook naar Cannes komt met een nieuwe film. In 'The Beaver', Fosters derde regie die buiten competitie wordt vertoond, speelt Mel Gibson een man die alleen nog communiceert via zijn handpop, een bever.

Ook Woody Allen beleefde zijn grote doorbraak in de jaren zeventig, met twee films die vaak in één adem worden genoemd: 'Annie Hall' en 'Manhattan'. Er was een hele nieuwe generatie opgestaan die met borstelige bakkebaarden, voortgestuwd door de opstandige jaren zestig, aan het experimenteren was gegaan, en geen zin had om netjes mee te draaien in het studiosysteem van Hollywood. Dat wil zeggen: de slimste regisseurs maakten wel films in het Hollywoodsysteem maar niet volgens de Hollywoodregels.

Die slimmeriken heetten bijvoorbeeld Martin Scorsese, Francis Ford Coppola, Steven Spielberg, George Lucas, Robert Altman, Arthur Penn, Dennis Hopper, Roman Polanski en Terrence Malick. De laatste staat dit jaar in competitie in Cannes met het lang verwachte 'The Tree of Life', een fifties-familiedrama met Brad Pitt en Sean Penn als vader en zoon. Malick is een van die regisseurs uit de jaren zeventig die iets van een ander Amerika lieten zien, dat van de moordende geliefden in 'Badlands' (1973), en dat van de tragische driehoeksrelatie in 'Days of Heaven' (1978).

Het is opmerkelijk hoeveel talentvolle filmmakers er eind jaren zestig, begin jaren zeventig actief waren. In Frankrijk gaf Jean-Paul Belmondo gezicht aan de films van de Nouvelle Vague. Belmondo, 78 jaar, zal volgende week in Cannes een hommage krijgen, en aanwezig zijn bij de première van een documentaire over zijn leven en werk. Vanavond ontvangt Bernardo Bertolucci (71) uit handen van juryvoorzitter Robert De Niro (in 1976 te zien in Bertolucci's 'Novecento') een ere-Gouden Palm. Bertolucci's 'Il Conformista' (1970) zal daarbij opnieuw worden gelanceerd.

Maar ook in Amerika barstte het van de intelligente, geëngageerde, politiek uitgesproken filmmakers die reflecteerden op Vietnam en Watergate, de burgerrechtenbeweging en de opkomst van het feminisme. Het waren de hoogtijdagen van New Hollywood. De periode loopt van grofweg 1967 tot 1976, van 'Bonnie and Clyde' (met Faye Dunaway) tot 'Taxi Driver' (met Robert De Niro), twee representanten van een explosieve, radicale en hoogst creatieve Amerikaanse cinema die een groot publiek bereikte. Terwijl er allesbehalve comfortabele boodschappen werden uitgedragen. Helden veranderden in anti-helden. Happy ends maakten plaats voor open eindes. Acties hoefden niet meer per se psychologisch of moreel verantwoord te zijn.

Door de nadruk te leggen op die nieuwe, vrije cinema van de jaren zeventig, mede belichaamd door Jack Nicholson die deze zomer een groot retrospectief krijgt in het Filmmuseum in Amsterdam, lijkt het Filmfestival van Cannes de vinger heel subtiel op de zere plek te leggen. We leven nu in even interessante tijden, maar de Amerikaanse film waar in Cannes het meest naar uitgekeken wordt is niet 'Pirates of the Caribbean 4' (al gun je Johnny Depp de zoektocht naar de bron van de eeuwige jeugd van harte) maar 'The Tree of Life' van seventies-maestro Terrence Malick. Wie zijn de nieuwe Robert Redfords, Warren Beatty's, Harvey Keitels, Al Pacino's, Gene Hackmans, Dustin Hoffmans, Robert Duvalls en Jane Fonda's?

Het 64ste Filmfestival van Cannes begint vanavond met de wereldpremière van Woody Allens 'Midnight in Paris'.

Openingsfilm: 'Midnight in Paris'
De romantische komedie met Carla Bruni in een gastrol zal tegelijkertijd in 400 bioscopen in Frankrijk worden uitgebracht, waarbij de openingsceremonie in alle aangesloten bioscopen live te volgen is. Het Filmfestival van Cannes, dat ook een komedie over de opkomst van Nicolas Sarkozy in petto heeft ('La Conquete') en nieuwe films van de gevangengenomen Iraanse regisseurs Jafar Panahi en Mohammad Rasoulof zal vertonen, duurt tot 22 mei.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden