Review

Camille Paglia wordt stouter en stouter en schopt en spuugt dat het een lieve lust is

Camille Paglia: Vamps en Tramps - Nieuwe essays. Vertr. Gerda Baardman, Sofie Brinkman, Gerard Grasman, Jelle Noorman en Marijke Versluys. Prometheus, Amsterdam; ¿ 55.

JACQUELINE WESSELIUS

Zo bejubelt ze, net als in haar eerdere werk, de 'heidense personae van de atleet en de krijger' en het 'grote heidense archetype van de moeder' en noemt ze pornografie 'een heidens slagveld van schoonheid, vitaliteit en wreedheid, van de archaïsche levenskracht van de natuur'. De natuur, weer zo'n thema dat er uitentreuren bijgesleept wordt. De vrouw 'met al haar natuurlijke macht' is een wezen dat 'veel machtiger' is dan de man, die eigenlijk bang voor haar is. De enige 'werkelijke onderdrukker' van vrouwen is 'de natuur'.

In Paglia's visie zijn natuur en heidendom verwant, terwijl de tegenpool ervan gevormd wordt door de joods-christelijke cultuur, die ze vereenzelvigt met calvinistisch puritanisme en soms, als haar dat zo uitkomt, zelfs over één kam scheert met stalinisme en fascisme! Camille Paglia kijkt niet op een slordigheidje en voor een inflatie van woorden is ze allerminst bevreesd; zonder blikken of blozen schrijft ze: “De 20e eeuw heeft twee holocausten gekend - de ene door de politiek en de andere door de natuur.” Een 'natuur' die, met aids als bondgenoot, in Paglia's woorden een 'massale slachting onder de homoseksuele mannen' aanrichtte. Zo is, in een context die er niets mee te maken heeft, de shoah teruggebracht tot een politieke vorm van aids. Het Paglia-procédé ten voeten uit.

Paglias geliefkoosde thema's, haar woordkeus en haar gedram doen me onweerstaanbaar denken aan een 'nieuw-rechtse' ideoloog als Alain de Benoît enerzijds en aan Jean-Marie Le Pen anderzijds - al zou zou ze hysterisch worden als ze dit kon lezen: ze verwijst onophoudelijk naar haar 'linksheid', haar 'vrijheidsstrijd' en haar 'jaren zestig'. Maar net als De Benoît en zijn griezels van vrienden blijft Paglia maar zeuren over haar neo-paganisme, verheerlijkt ze Athene als de enig-echte bakermat van onze beschaving. Nog even en ze vertoont dezelfde fascinatie voor de eng-Wagneriaanse interpretatie van het Germaanse heidendom. En net als Le Pen heeft ze een standwerkersmentaliteit (waar beiden prat op gaan), kent haar demagogie amper grenzen (liever een pakkende formule dan een juiste nuance) en klaagt ze steen en been over de media die haar zouden boycotten - terwijl deze zowel Le Pen als Paglia juist vertroetelen: ze zijn altijd goed voor een schandaal, en dus voor hoge kijk- of verkoopcijfers.

Toch is Camille Paglia belist niet extreem-rechts, al verbaast het me niet dat ze dat etiket opgeplakt heeft gekregen. Maar haar pleidooi voor pornografie, de aantrekkingskracht die randfiguren als travestieten op haar uitoefenen, haar standpunt vóór abortus, en het simpele feit dat ze voor 'de Clintons' heeft gestemd, gaan daartegen in. Paglia is vooral extreem liberal, een van die glibberals (zoals hun tegenstanders zeggen) voor wie de vrijheid van meningsuiting het allerhoogste goed is, zonder te beseffen dat geld en macht daarbij een bepalende factor zijn en dat de vrijheid van de één ophoudt waar die van de ander begint.

Nee, extreem-rechts is Paglia niet, maar wél vaart ze mee op de golven van de verrechtsende samenleving - net als Bolkestein. Deze 'dissidente feministe' (haar eigen formulering) is een van degenen die 'hardop zeggen' wat ook luidkeels gebruld wordt door anderen, onder wie de extreme macho Rush Limbaugh die in zijn talkshow dagelijks hele groepen mensen (vrouwen, zwarten, en bij voorkeur zwarte vrouwen) door het slijk haalt. Uit naam van de vrijheid van meningsuiting. Ik zeg niet dat Paglia daaraan meedoet. Maar ze profiteert van die trend. Daaraan dankt ze wat ze haar 'enorme populariteit' noemt. Ook daarom is het zo bevreemdend dat ze zich voordoet als slachtoffer - van de 'politieke correctheid', van 'de' feministen, die ze tegelijkertijd verwijt dat zij 'vrouwen slachtofferen'.

Op dit punt aangekomen, zou Camille Paglia me vast gaan uitmaken voor een waardig vertegenwoordigster van het “ziekenboegfeminisme (. . .) met zijn santenkraam van zeurpieten, anorexia-patiënten, boulimialijders, depressievelingen, verkrachtingsslachtoffers en incestoverlevenden”, die “vergaarbak (. . .) waar kliekjes kleffe huilebalken hun beschimmelde neuroses in kwijt kunnen”.

Dat is leuk geformuleerd. Ik heb wel vaker gegrinnikt om zinsneden in haar boek, waarvan de sjeuïgheid in het Nederlands bewaard is gebleven (de vertalers hebben uitstekend werk gedaan). Maar behalve in sommige van haar boekbesprekingen is het intellectuele peil van deze 'essays' matig. Paglia verkondigt halve waarheden en 'simplistische' (haar formulering) analyses.

Natuurlijk heeft ze gelijk als ze tegen de schenen schopt van het 'linkse', maar nu vooral conformistische establishment in de VS. De excessen daarvan kennen we allang. Allicht wordt er op Amerikaanse campussen schromelijk overdreven in verband met date rape en seksuele intimidatie. En inderdaad staat Catharine MacKinnon - het voornaamste doelwit, lijkt het, van Paglia's tirades - in haar nietsontziende kruistocht tegen pornografie op één lijn met puriteinse kwezels. Maar de juriste MacKinnon (een 'heks') weet haar stellingen donders goed - beter dan Paglia - te beargumenteren (al hebben beide vrouwen gemeen dat ze, als ze er niet meer uitkomen, overgaan tot ordinaire scheldkanonades).

Bij haar tegenstandsters constateert Paglia een 'verziekte kretologie', maar zelf weet ze er ook raad mee. Ik doe maar een greep: “Seks voltrekt zich tegenwoordig in het stof en het lawaai van de keizerlijke arena”, die (aldus een citaat uit de film Ben Hur) “geen wetten” kent. “Seks is per definitie problematisch. (. . .) Verkrachting met moord is een primitieve diefstal van energie, het kannibalistisch indrinken van levenskracht.” “In tegenstelling tot het verstedelijkte noordoosten (van de VS - JW) zijn mannen in Texas nog mannen”.

Eén van haar met vuur bereden stokpaardjes is pornografie. Het is ook een van de talrijke zaken waarmee het niet zo simpel gesteld is als Paglia graag zou willen. Haar stelling is: iedere vorm van censuur is een bedreiging voor de kunst, want de grens tussen kunst en pornografie is vaag. Dat kunst erotisch kan zijn, zal niemand in twijfel trekken. Michelangelo heeft opwindende mannenlichamen gebeeldhouwd (maar is zijn werk daardoor 'heidens'?) en de David van Donatello is een lekker stuk, dat ben ik met Paglia eens. Maar is het 'een kinderpornografisch werk'? Kom nou, Camille! Weer zo'n voorbeeld van woord-inflatie dat alleen maar verwarring schept.

In veel gevallen hoorde Paglia alleen maar de klok luiden. Ze schrijft kletskoek over de door haar bewonderde markies De Sade en gaat te keer tegen Michel Foucault, wiens boeken ze zichtbaar nooit heeft gelezen. Net zo min, waarschijnlijk, als het handjevol feministische pseudo-wetenschappers dat Foucaults werk misbruikt en daarbij zowel hem als het feminisme als het vak vrouwenstudies in diskrediet brengt. Als Paglia dáár nu eens tegen van leer trok!

Goed beschouwd geldt Paglia's toorn - breed uitgemeten in artikelen waarin zij zich tot vervelens toe herhaalt, en aangevuld met o. a. dagboekfragmenten en ingezonden brieven - voornamelijk een heel klein kringetje van bekende feministen en homo-activisten. Zij zijn de boosdoeners die haar boycotten en beledigen. Arme kleine Camille. De grote meisjes en jongens willen niet met haar spelen. Dus wordt zij stouter en stouter, schopt en slaat en spuugt (soms letterlijk) dat het een lieve lust is en verbaast zich dat ze dan nóg niet mee mag doen. Tenslotte steekt ze haar tong uit en roept: “Ze gaan van mij verliezen. Mijn overwinning zal de komende tien jaar wel duidelijk worden, en de tien jaar daarna, en daarna. Als straf voor hun lastercampagnes jegens mij zullen ze moeten toezien hoe mijn werk zegeviert, ha!”

Even wel, waarschijnlijk, maar langdurig? Dat betwijfel ik toch.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden