Camiel Jansen: 'MARS is een flirt met opera. Maar ik wil wegblijven van genre-aanduidingen. Nou vooruit, muziektheater dan, met de nadruk op muziek'.

InterviewGrachtenfestival

Camiel Jansen maakte een grote voorstelling over de Marslanding. ‘Wat gaan we daar in ’s hemelsnaam doen?’

Camiel Jansen: 'MARS is een flirt met opera. Maar ik wil wegblijven van genre-aanduidingen. Nou vooruit, muziektheater dan, met de nadruk op muziek'.Beeld Patrick Post

Het Grachtenfestival gaat naar Mars dankzij componist Camiel Jansen. Hij brengt een muzikale ode aan een historische gebeurtenis die nog gaat komen. Maar vinden we op Mars de hemel of de hel?

Dát we uiteindelijk op Mars zullen rondlopen, daarvan is componist en contrabassist Camiel Jansen overtuigd. Zijn voorstelling MARS: Odysseys and Oddities ziet hij dan ook als een muzikale ode aan een historische gebeurtenis die nog moet komen.

Maar een lofzang op die miljarden verslindende nieuwsgierigheid van de mens zal het evenwel niet worden, haast Jansen erbij te zeggen. “Waarom willen we er eigenlijk heen? Dat komt niet alleen door de nieuwsgierige mens, maar draait vooral om diens ego. Net als bij de kijk-ons-eens-race om wie het eerst op de maan zou lopen.”

De komende twee edities van het Grachtenfestival is Camiel Jansen uitgeroepen tot Nieuwe Maker. Wat zoveel wil zeggen dat hij carte blanche heeft om te maken wat hij wil. In zijn nieuwe voorstelling zit ruim een half uur aan doorgecomponeerde muziek, die uitgevoerd gaat worden door The Martians, een 15-koppig ensemble van blazers, percussie en piano, inclusief Jansen zelf op de contrabas.

“Dat ik zelf meespeel, was achteraf gezien misschien niet zo’n goed idee. Ik had meer afstand moeten nemen. Want zoiets groots heb ik nog niet eerder gemaakt. Voor mijn gevoel heb ik een kathedraal aan muziek opgetrokken, waar ik vijf maanden aan heb gewerkt.

‘No rocket science, only rocks and silence’

Voorheen maakte ik stukken op een bestaand verhaal, maar nu heeft schrijver Frank Siera een nieuwe Engelstalige tekst geschreven. Daarin zitten mooie verwijzingen naar David Bowie’s Space Oddity en naar Major Tom, maar ook naar Lucy in the Sky with Diamonds van The Beatles. De beroemde ‘small step’ van maanlander Neil Armstrong zit erin verstopt. En als de astronauten op Mars aankomen klinkt de tekst: ‘It’s no rocket science, it’s only rocks and silence’. In die paar geestige woorden ligt al de hele onzinnigheid van deze ruimtereis besloten.

“Overigens ben ik begonnen met schrijven zonder enige teksten, startend met de raketlancering. Ja, ik weet dat het meestal andersom gaat bij opera en muziektheater. Maar toen ik in oktober vorig jaar met componeren begon kwam ik in een writer’s block terecht.

Allerlei gedachten over de grootte van dit project schoten door mijn hoofd. Zo had ik nog nooit voor houtblazers geschreven, steeds alleen maar voor strijkers. Alles wat er uit mijn pen kwam, was flut. Dat vond niet alleen ik, maar mijn coaches Jacob ter Veldhuis en Romain Bischoff vonden ook dat ik me toen nog in een schetsfase bevond.

In maart ben ik twee weken naar het atelier van wijlen componist Simeon ten Holt gegaan. Een klein huisje in Bergen met alleen maar een piano, en een bed. En geen internet. Daar zat ik minimaal acht uur achter elkaar te werken. Ter Veldhuis en Bischoff lazen steeds met me mee. Ik heb toen in twee weken een kwartier aan muziek geschreven. Echt veel.

‘Kan hier een spoken word-tekst bij?’

“Daar in Bergen had ik dus een beetje de houding van ‘bekijk het maar’. Ik schrijf nu de muziek en Frank gaat maar lekker zitten puzzelen hoe hij de tekst daar inpast. Zo stuurde ik hem een lange solo voor basklarinet met de vraag: ‘Kan hier een spoken word-tekst bij? Succes!’ Maar zonder dollen, ik weet dat Frank dat kan. Hij zong mij steeds wat dingen voor en ik hoorde dat het goed was.

“Er zitten geen dialogen in MARS, maar er is wel een ontwikkeling. Het begint met verwondering en eindigt met veel meer vragen dan toen we begonnen. Het stuk is een flirt met opera, maar ik wil wegblijven van genre-aanduidingen. Nou vooruit, muziektheater dan, met de nadruk op muziek.

Er zit geen improvisatie in, expres niet. Ik wilde uit mijn jazzy comfortzone stappen, weg van waar men mij van kent. Ik maak bewust een ruk naar klassiek. En dan de klassieke muziek van mensen als Steve Reich, John Adams en Igor Stravinsky. Ik zou sowieso in de toekomst een echte opera willen maken. Omdat dat de ultieme test voor mezelf is. Ik zoek die uitdaging. Symfonisch repertoire wil ik ook schrijven, maar dan met mijn eigen handtekening.

Grachtenfestival

Jonge musici in alle soorten en maten: als vanouds spelen zij de hoofdrol op het Grachtenfestival dat vandaag begint en duurt tot en met 22 augustus. Ze zijn te horen tijdens tweehonderd concerten op negentig locaties in Amsterdam, ook ver buiten de grachtengordel. De anderhalve meter is leidend, dus toegangstesten zijn niet nodig.

Het thema dit jaar is ‘Luister! Muziek als protest’. Naast bekende locaties zijn er dit jaar ook een paar opvallende nieuwe, zoals Capital C aan de Weesperzijde, de Centrale Markt van Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat, en Lofi, een oude busremise aan de Basisweg.

Violist Shin Shihan won vorig jaar de GrachtenfestivalPrijs en is in deze editie artist in residence. Genomineerd voor de prijs van dit jaar zijn klarinettist Jelmer de Moed, pianiste Yang Yang Cai en cellist Alexander Warenberg. Zij spelen tijdens vier concerten in de Wintertuin van Hotel Krasnapolsky. Op 20 augustus wordt daar de winnaar bekendgemaakt.

Nieuw is de serie Vertelconcerten waarin musici vertellen over de bijzondere band die zij met een componist of een compositie hebben.

Premièrevoorstellingen zijn naast MARS van Camiel Jansen en The Martians, From the Sun’s Perspective van House of Makers (Compagnietheater), een voorstelling die doven en slechthorenden omarmt, en Labels aren’t Our Names van Nawras Altaky, de zanger en ud-speler die de Compositieopdracht 2021 heeft gekregen (Paradiso).

‘Piep-knor-muziek staat ver van mij’

“Wat die handtekening is? Ik vind dat muziek moet ‘klinken’. Niet per se welluidend, het mag best schuren, maar je zou het zelf moeten kunnen zingen. Piep-knor-muziek staat ver van mij. De muziek van MARS is ritmisch en diep. Er zit een lange boog over de compositie, waaronder langzaam bewegende melodieën opduiken.

“En er zit een tikkie chaos in. Gestructureerde chaos, daar hou ik van, wat neerkomt op een kakofonie aan ideeën. De muziek mag pijn doen, want dat doet het op Mars ook met z’n extreme hitte en extreme vrieskou. Ik hou zeker van takkeherrie, maar chaos heeft niet altijd met volume te maken. We spelen bovendien louter akoestisch. Geen elektrisch versterkte instrumenten dus.

“De drie zangers zijn astronauten, zij vertellen het verhaal in combinatie met visuele middelen. Vanwege de mogelijkheid om een verhaal te vertellen ben ik met zangers gaan werken. Hoe duidelijker de verhaallijn, hoe abstracter je kunt werken. Wat gaan we daar in ’s hemelsnaam doen? Voor we daar überhaupt kunnen leven zijn we miljarden euro’s verder. En zijn we dan in de hemel? Verre van. Misschien eerder de hel?

“De voorstelling duurt een uur en begint met een inleiding van sterrenkundige Lucas Ellerbroek. Die zal het hebben over de Perseverance Rover die in februari op Mars landde. En over de guurte op de planeet, de gewichtloosheid en over zonsondergang daar. Wist je dat die blauw is? Een blauwe zonsondergang op de rode planeet.”

MARS van Camiel Jansen en The Martians is te zien op 18 en 19 augustus, steeds om 19 en 21 uur in De Meervaart. Info: grachtenfestival.nl

Lees ook:

Pianist Daan Boertien: ‘Je moet je eigen fantasie zo extreem mogelijk gebruiken’

Pianist Daan Boertien staat graag op het podium maar niet per se in zijn eentje. Zijn hart ligt bij het begeleiden van zangers. Mede daarom is hij genomineerd voor de Grachtenfestivalprijs.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden