Review

Briljant spel met Bob Dylan

Regie: Todd Haynes. Met Cate Blanchett, Heath Ledger, Richard Gere.

’Ik ben d’r niet’, melden vier nep-Dylans op het filmaffiche. Op de A4’tjes die worden afgescheurd staat ook helemaal niets meer. Na Bob Dylans eigen ’Kronieken’, Martin Scorseses ’No Direction Home’, en eigenlijk ook Jos De Putters hommage ’How Many Roads’ zullen er nog maar weinigen zijn die over Dylan de waarheid in pacht durven te hebben, maar Todd Haynes komt toch aardig in de buurt. Hij spreidt het enigma voor je uit en sleept je erin mee, zoals het een briljant filmmaker past.

Haynes laat niet één, maar zes variaties op Bob Dylan opdraven die allemaal – net als Dylan zelf eigenlijk – geen Bob Dylan heten maar genoemd zijn naar imago’s, zoals ’Arthur Rimbaud’ en ’Billy the Kid’. Ze krijgen in de film ieder hun eigen filmtaal.

Zo is de jongste Dylan twaalf en zwart, met bolle wangen. Hij heet Woody Guthrie, naar Dylans idool, en reist per trein door het nostalgisch goudkleurige zuiden van de Verenigde Staten. Op zijn gitaar speelt hij treurige traditionals tot ergens in een keuken een zwarte huismoeder hem vermaant dat hij eens zou moeten ophouden met dat geweeklaag over goederentreinen en dat hij over zijn eigen tijd zou moeten zingen.

Naast deze zwarte Dylan is er Dylan de dichter, Dylan, de protestzanger, de verliefde Dylan, de zich in Woodstock verstoppende oudere Dylan, en de op tournee in Engeland belaagde profeet-tegen-wil-en-dank-Dylan. Haynes laat deze beroemdste en – hoewel gespeeld door een vrouw – ook meest gelijkende Dylan door een zwart-wit Londen dwalen in een setting die gemodelleerd werd naar Fellini’s ’Otto e Mezzo’.

Iedereen wil wat van de weigerachtige Dylan, die ruzie krijgt met de al te dwingende BBC-journalist, de fragiele Edie Sedgewick (Michelle Williams) bruskeert, en samen met beat poet Allen Ginsberg naar een boven hen uittorenend Jezus-beeld in het park joelt: ’How do you fééhéél?’. Eigenlijk heeft hij al dat gevraag ook aan zichzelf te danken, die Dylan, denk je dan, bij zo’n regel.

Heeft de film in het begin nog Dylans muziek nodig om echt tot leven te komen, het rake pop-art Londen vormt ook voor de andere achronologisch terugkerende Dylans een keerpunt. Vanaf de nerveuze Dylan van Cate Blanchett zit je erin en is het meedeinen met soms prachtig evocatieve beelden uit een leven dat hoe veelbesproken ook, zichzelf nog steeds niet helemaal prijsgeeft en dus ook nog steeds niet gaat vervelen.

Dan beginnen ook die nadrukkelijk vervormde stemmen van Heath Ledger en Christian Bale toch naar die soms even welbewust vervormde stem van Dylan zelf te verwijzen. Ontroerend is de visite van de jongste Dylan aan het gesticht waar Woody Guthrie is opgeborgen. Mooi is de montage rond ’I want you’ waarin de nu dode Heath Ledger levenslustig met Charlotte Gainsbourg door het beeld dartelt. Mooi is het dwingende optreden van Christian Bale als de bekeerde Dylan.

Iedere biografie is ook een zelfportret van de biograaf en de postmodernistische meesterhand van Todd Haynes schuilt in alles; zeker ook in het portret van Dylans vrouwen. Die werden door de zanger zelf vastgezet in vaak wat gemeen gezongen, hunkerende liefdesliedjes, maar Haynes weet ze op het doek zeer wel uit die projecties te bevrijden.

Zo ligt in de episode rond de verliefde Dylan (Ledger) het perspectief bij Charlotte Gainsbourg die de Franse kunstenares Claire speelt (een mix van Sarah Dylan en Suze Rotolo) die conform de tijdgeest haar met zichzelf gepreoccupeerde echtgenoot op een gegeven moment goed zat is.

De druk van Vietnam schemert door alles heen en zet Haynes’ film op scherp. Minder meeslepend is de gas terug nemende ’Carnivale’-vertelling waarin ’Billy the Kid’ (ontleend aan Dylans rol in Sam Peckinpah’s ’Pat Garrett & Billy the Kid’) ) strijdt tegen de veranderingen die zijn schuilplek bedreigen. Maar ook die mindere scènes wil je nog een keer zien. ’I’m not there’ is briljant, lyrisch, en een profeet waardig; zo inspirerend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden