Brian Eno en Karl Hyde op zoek naar originele muziekvormen

Brian Eno en Karl Hyde Beeld Perou

Uitgerekend Brian Eno en Karl Hyde, die altijd op zoek zijn naar originele muziekvormen, hebben samen een conventionele popplaat uitgebracht. V zocht ze op in de studio om te praten over de plaat die ze eigenlijk niet wilden maken.

Zo zien we Brian Eno niet vaak. Enthousiast in het rond springend met een soort speelgoedmega-foon aan zijn mond. Er komt een curieus gepiep uit, mooi klinkt het niet, maar dat lijkt ook niet de bedoeling. Met zijn vrije hand hamert hij op een toetsenbord, dat is gekoppeld aan een van de drie computers om hem heen, en hij zoekt oogcontact met de man die verscholen zit achter een mixtafel.

Een percussief, Afrikaans aandoend ritme vult vervolgens de ruimte waarin Eno niet de enige muzikant van naam en faam is. Karl Hyde (voorheen van het dancetrio Underworld) staat met een gitaar om zijn schouder achter in dit atelier in West-Londen, vlakbij Portobello Road, dat al jaren fungeert als Eno's werkruimte. Hyde zoekt naar de juiste noten, of liever gezegd; noten die een beetje schuren tegen de akkoorden, gespeeld door een tweede gitarist.

Hij schiet in de lach als hij Eno zo met zijn speeltje in de weer ziet en zingt wat onverstaanbare woorden in de microfoon.

Het is een mooi beeld. De altijd zo beheerste en weloverwogen Eno - grootmeester van de rustige kunstmuziek, pionier van de ambient - die volledig in de ban lijkt van muziek die ter plekke lijkt te worden bedacht. Van Hyde weten we sinds de jaren negentig, toen hij als zanger/gitarist het gezicht en de stem was van de baanbrekende elektronische danceact Underworld, dat hij zich dansend kan verliezen in de muziek. Maar Eno hebben we nog nooit zo gezien.

'Live optreden vind ik ook alleen leuk als het op deze manier kan, als we op zoek kunnen naar iets nieuws', aldus Eno. Samen met Hyde staat hij twee weken lang elke dag eerst twee journalisten te woord, waarna ze met de band muziek gaan maken. Zonder vooropgezet plan. Ze spreken over het net verschenen album Someday World dat Eno en Hyde samen maakten, of eigenlijk over de muziek die er niet op is verschenen, maar waarvan ze graag toch een indruk willen geven.

Karl Hyde in de studio Beeld Perou

Someday World
Want hoe geslaagd ook, Someday World is in veel opzichten de plaat geworden die ze níét wilden maken.

Vandaag zijn de Volkskrant en het Amerikaanse Rolling Stone te gast. Ons wordt een uurtje muziek beloofd dat 'zeker interessant, wellicht verwarrend en mogelijk afschuwelijk zal zijn'. Dat blijkt te kloppen. Wat we horen is stevige, Afrikaans klinkende percussie als basis. Daaroverheen speelt Hyde soms melodische gitaarlijnen, dan weer puntig krassende funknoten. Eno hamert op toetsenborden en cd-spelers en is in de weer met blaasinstrumentjes die vaak ontregelen. Het klinkt bij vlagen spannend, soms dansbaar of chaotisch.

Een jamsessie mogen we het niet noemen, een repetitie ook niet. Het optreden voor een handjevol toeschouwers wordt opgenomen, belooft Eno. De gespeelde muziek is nieuw en zal mogelijk worden gebruikt voor een nieuw album, dat snel op Someday World moet volgen. We zijn hier, zo geven de heren toe, om te praten over een plaat die er nog niet is, en te horen wat ze eigenlijk voor ogen hadden met Someday World, die er wel is, maar in deze vorm nooit zo gewenst was.

Verwarrend, maar volgens Eno zit het zo: 'Karl en ik hadden voor onze eerste plaat oorspronkelijk heel andere plannen, maar ineens kwam dit ter wereld. Een liedjesplaat, waarmee we heel blij zijn, maar die we niet zagen aankomen. Zeg maar onbevlekt ontvangen. '

Someday World iseen mooie, maar conventionele popplaat geworden. De muziek is breed, meestal elektronisch gefundeerd. Je hoort er de zoemende ambient in terug waar Eno patent op had en de meer hypnotiserende trancemuziek van Hyde's Underworld, maar het is vooral een album vol liedjes.

Albumhoes Someday World Beeld -

Plezier
Eno en Hyde zingen voluit en vaak samen. 'We hadden er veel plezier in', zegt Eno bijna als een excuus. Hyde en Eno, twee heren altijd zoekend naar nieuwe muziekstructuren, lijken zich er en beetje voor te schamen. Hyde noemt het 'een gelukkig ongeluk'.

Eno, half verontschuldigend: 'Natuurlijk houden we allebei van pop, maar we zijn niet bij elkaar gekomen om een popplaat te maken. Daarvoor zijn we te eigenwijs en te zeer vergiftigd door Brits kunstonderwijs.'

Beiden bezochten de kunstacademie. Eno (65) een generatie eerder dan Hyde (56), maar de belangrijkste les was hetzelfde: herhaal jezelf nooit. Eno: 'Ons is altijd ingepeperd dat als je iets nieuws wilt doen, je het jezelf moeilijk moet maken. Een nieuwe plaat maken is pas interessant als je het anders doet dan anderen zouden doen.'

Vreemd eigenlijk dat deze heren, die van nauwelijks te overschatten belang zijn in de geschiedenis van de elektronische popmuziek, elkaar nu pas vinden. Dat de samenwerking er ooit zou komen, wisten ze eigenlijk twintig jaar geleden al, toen ze naast elkaar zaten tijdens wat Eno een 'erg lange vlucht met erg lange gesprekken' noemt.

Karl Hyde herinnert zich hoe ze het hadden over de functie van de stem in popmuziek. 'Brian vertelde me dat hij niks interessants meer wist te bedenken voor de menselijke stem. Ik vond dat nogal een uitspraak, maar begreep hem wel. In alle popmuziek waarin wordt gezongen, is het de stem die meteen de aandacht trekt. Hoe komen we daarvan af? Dat is toch een boeiende vraag?'

Brian Eno en Karl Hyde in de studio Beeld Perou

'Kind van de rockmuziek'
Het gesprek is Hyde vooral zo bijgebleven omdat hij toen zelf net met Underworld de rol van de zanger een nieuwe dimensie wilde geven. 'Wat ik, toch een kind van de rockmuziek, begin jaren negentig in dance zo interessant vond, was dat de zang, als die er al was, naar de achtergrond verschoof ten faveure van de beat of de groove.'

In Underworld zag Hyde nieuwe mogelijkheden voor een zanger. 'Iemand die achter de muziek aanloopt in plaats van er vooruit. Dat leek even fantastisch te werken en invloed te hebben, maar langzaam zag ik om me heen alles terug bij het oude komen. De zang werd weer naar voren gemixt. Als er in dance wordt gezongen, zijn het weer gewone liedjes.'

Hoewel het oorspronkelijke plan voor Someday World was iets te doen met de duizenden muziekintro's die Eno in de loop der jaren heeft opgenomen en opgeslagen, bleken de eerdere vliegtuiggesprekken de heren niet te hebben losgelaten. Someday World is daar hooguit een wat late weerslag van.

Eno en Hyde blijken stemmen te hebben die mooi bij elkaar passen. Geen vibrato maar 'hoekig', zoals Eno het noemt. 'Te bijzonder om te negeren.' Vooral Eno hervond hierdoor zijn plezier in zingen. 'Soms moeten we ook niet te streng willen zijn. Dit ligt er nu, we zijn er gelukkig mee, maar het experiment en de zoektocht gaan door.'

De muziek die ze deze middag laten horen, komt dichter bij het aanvankelijke plan. Wat Eno toen tijdens het maken van al die intro's vooral interesseerde, was het ontwerpen van nieuwe ritmische structuren uit de combinatie van twee grote muzikale pijlers: de afrobeat van Fela Kuti en de minimal music van Steve Reich.

Reikuti, was het woord dat Eno ervoor bedacht, en hij componeerde talloze beginstukken die altijd ergens vastliepen. 'En toen kwam Karl een keer langs en liet ik hem wat van die intro's horen. Hij pakte een gitaar en begon te spelen.'

In Eno's atelier staan standaard diverse gitaren, allemaal in een vreemde stemming, maar daar had Hyde geen moeite mee. Eno: 'Ik wist meteen dat ik de juiste persoon had om mijn intro's tot complete composities te maken.

Eno en Hyde zijn deze middag in opperste concentratie en hebben plezier. Eno danst, zwaait en lacht. Op een gegeven moment draait hij zich om naar zijn laptop en vertrekt zijn gezicht. Hij zwaait wanhopig naar Karl. De muziek stopt. 'Het begon zo veelbelovend', zegt hij, maar toen verscheen er een foutmelding. Op mijn scherm zag ik het woord overload, dan is het over en uit.'

Het was allemaal niet voor niets, stelt producer Fred Gibson gerust: 'Alles is opgenomen.' En daar zijn de pretoogjes van Eno weer: 'Je zult zien dat precies die minuten voor de crash het beste bleken. Als alles net dreigt te ontsporen, gebeuren de mooiste dingen.'

Beluister hieronder Someday World van Brian Eno & Karl Hyde op Spotify

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden