Review

Brahms' Requiem met meerwaarde

Heeft er iemand ooit een persoonlijker Requiem-mis gecomponeerd dan Johannes Brahms? 'Ein deutsches Requiem' is niet gezet op de gebruikelijke Latijnse teksten voor de dodenmis, maar op een eigen samenstelling van fragmenten uit verschillende bijbelboeken. Na de première in de dom van Bremen in 1868 voegde Brahms nog het 'Ihr habt nun Traurigkeit'-deel toe met daarin de ontroerende tekst 'Ich will euch trösten, wie einen seine Mutter tröstet' uit Jesaja. Daarmee bracht de componist zijn eigen gevoelens sterk in stelling; de dood van zijn moeder was immers uiteindelijk de reden waarom Brahms het lang geplande werk voltooide.

Tekstinterpretatie is derhalve bij een uitvoering van Brahms' Requiem uitermate belangrijk. Te vaak verzanden de meesterlijke koorfuga's in een ondoordringbare woorden- en notenbrij. Philip Herreweghe had woensdagavond de leiding over een uitvoering waarin de koren van La Chapelle Royale en Collegium Vocale Gent samenwerkten met het Koninklijk Concertgebouworkest. En Herreweghe is de precies degene die als geen ander vocale muziek vanuit de tekst kan benaderen.

Zelfs als er geen tekst klinkt weet Herreweghe de muziek als het ware te laten spreken. In het prachtig opgezette, rimpelloze begin klonken de kleine melodische rukjes van altviolen en celli als neerploffende steentjes in de koele meren des doods. Zo waren er meer wondertjes van partituurdetails te horen: harp en fluit als het over morgen- en avondregen gaat, de hoorns die direct al omineus op volle kracht klinken bij de climax van 'Denn alles Fleisch' of het verpletterende dubbelforte op 'mein Leben ist wie nichts'.

Herreweghe's koren, prima ingestudeerd door Daniel Reuss, voelen aan wat hun dirigent met teksten wil. Via ontelbare uitvoeringen van muziek van Bach en anderen hebben zij met Herreweghe geleerd om woorden en zinnen een muzikale meerwaarde te geven. 'Selig' klinkt dan ook echt als zalig; magnifiek hoe de sopranen er het laatste deel mee openden. Alle grote fuga's kregen woensdag deze meerwaarde, al was 'Der Gerechten Seelen' aan de vervaarlijk snelle kant. Vlak daarvoor werkte Herreweghe het 'Ich hoffe auf dich'-fragment met bijzonder veel gevoel voor opbouw uit.

Solisten Stephan Genz en Sibylla Rubens vielen in dit geheel wat tegen. In 'Denn wir haben hie', het deel waarin Brahms het dichtst een heus 'Dies irae' benadert, kwam Genz in de laagte beslist tekort; ook de koortenoren waren daar te licht om de 'letzte Posaune' te imiteren. Rubens, zuiver zingend, wist haar interpretatie van 'Ihr habt nun Traurigkeit' echter weinig vervoering mee te geven.

Herreweghe maakte een goede beurt bij het KCO met deze Brahms. Vanavond voert het gezelschap het werk in de Bremer dom uit, de plek waar 'Ein deutsches Requiem' in première ging. In Antwerpen doet Herreweghe op 1 oktober mee aan een Brahms-happening. Hij zal daar het Koninklijk Filharmonisch Orkest van Vlaanderen dirigeren in de Eerste symfonie, de Alt-Rhapsodie en het Tweede pianoconcert.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden