Review

Boterham met tevredenheid

Het koude zeil, vakantie op de Veluwe: Bert Hiddema weet prachtig te vertellen over de jaren-vijftig-jeugd van een Amsterdamse jongen.

De jaren vijftig van de vorige eeuw zijn al zo’n zestig jaar voorbij; wat ze precies inhielden weet je niet echt als je zelf van later bent. De grote lijnen, zeg maar Willem Drees en Doris Day, zijn bekend, de details niet.

Voor wie er toch het fijne van wil weten is er nu ’Een klein ploegje’. Een roman, lees je op de voorkant, maar het boek is meer een autobiografie: de verteller heet Bert en is precies even oud als de schrijver. Hiddema dompelt je in zeventien chronologisch geordende, maar verder redelijk los staande hoofdstukken onder in de ’domweg gelukkige’ maar armlastige Dapperbuurt in Amsterdam.

Hij werd er geboren in 1942 als zoon van een agent en huisvrouw. Hij maakte er eerst de traumatische hongerwinter mee en later de wederopbouw. „Het leven is simpel” luidt de eerste zin. „De man is de baas en vrouwen werken alleen buitenshuis als het moet. Omdat ze weduwe zijn, gescheiden, ongetrouwd of arm.” Die tijd dus.

Voor Hiddema is het zijn kindertijd, en in zijn relaas domineert dan ook de kinderlijke blik. Zijn gevoeligheid herinnert aan Theo Thijssens ’Het grijze kind’, zoals de hele entourage wel aan Thijssen herinnert – alle arme Amsterdamse jongens blijven toch een beetje Kees de jongen.

Zo gaat ook ’Het kleine ploegje’ meer over dingen dan over mensen; dingen die kinderen kunnen dwars zitten: het ijskoude zeil van je slaapkamer, de gang die in een bittere winter een ramp is, boterhammen met tevredenheid (’of zure zult, het goorste dat de mensheid heeft uitgevonden’) en de oorlog die daar steevast wordt bij gesleept. Maar ook de dingen waar je je op kunt verheugen. Hiddema wijdt uit over vakantie op de Veluwe en de hoorspelserie ’De sprong in het heelal’ op de radio. Eindeloos lang – te lang voor de niet voetballiefhebber – gaat hij door over het voetbal op straat, zijn grote passie. Enthousiast verhaalt hij over zijn legendarische overwinning met de ’penanties’ op buurtgenoot Sjakie Zwart. De spelregels worden met lichte spijt uit het geheugen opgediept („wie kan pingelen, meestal de linksbuiten, probeert dat, maar nooit te lang want dat ’is niet leuk voor je medespelers’”). Een regel die trouwens nog steeds belangrijk is in het jeugdvoetbal, alleen de terminologie verschilt, de jongens van nu hebben het misprijzend over ’egospelers’.

Zeer aangrijpend en confronterend is het hoofdstuk over het zwaar geestelijk gehandicapte zusje Joke. Het zusje is al vanaf haar geboorte zo onberekenbaar en vol woede dat ze jarenlang in een kooi in de woonkamer moet worden opgesloten, totdat ze, pas op achtjarige leeftijd, in een inrichting wordt opgenomen. De moeder zal er nooit van los komen.

Amusant zijn later Bertie’s aarzelende passen richting de andere sekse: het misprijzen van zijn monumentale moeder voor vrouwen die zich verven en scheren (’een mens heeft haar’), het eerste afspraakje, de eerste kus, de eerste film met Brigitte Bardot (’ruim boven de achttien verlaat ik het theater’).

Hiddema houdt zich ver van psychologisering, zijn inzet is meer journalistiek dan literair, maar ’Een klein ploegje’ is bij gebrek aan een spanningsboog voor ’buitenstaanders’ ook een beetje saai op den duur. Toch is hij zeker een begaafd verteller met een vlotte, heldere stijl en beschikt hij over een bewonderenswaardig gedetailleerd geheugen. Voor generatiegenoten zullen juist al die levendige details het feestje maken.

Impliciet wordt bovendien duidelijk dat de jongensjaren in de jaren vijftig toch niet zo verschillen van die van nu. Okay, de wereld van nu is geraffineerder. Het is Roy Rogers tegenover Harry Potter, ’De sprong in het heelal’ tegenover ’The Lord of the Rings’, Sjakie Swart tegenover Wesley Sneijder, Brigitte Bardot tegenover Angelina Jolie. De dingen verschillen, maar de verlangens zijn dezelfde gebleven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden