Review

Booker-titels lopen voor geen meter Bekroonde roman van' Kafka on the Clyde' te lang en te ontoegankelijk

AMSTERDAM - De jury van de Booker Prize, gisteravond uitgereikt aan James Kelman voor zijn roman 'How late it was, how late',lijkt zich dit jaar wel heel weinig te hebben aangetrokken van de smaak van het grote publiek.

JAAP DE BERG

'Elitair', 'veel te literair', 'stomvervelend', 'onverkoopbaar', riepen managers van W. H. Smith en andere boekhandelketens vorige maand meteen nadat het Booker-clubje zijn voordracht met zes titels bekend had gemaakt.

De verkoopcijfers van het zestal zijn tot dusverre inderdaad belabberd. Ze halen het niveau van 1993 en 1994 op geen stukken na. Geen wonder, zei onlangs de directeur marketing van Dillons: 'Wat de jury als kunst beschouwt' verschilt veel te veel van 'wat de mensen willen lezen'.

Die jury, waarvan o. a. de vrouwelijke rabbijn Julia Neuberger deel uitmaakte, zat daar niet mee. Ze zocht gewoon 'het beste boek' uit - aldus een woordvoerder van de Booker Trust - zonder acht te slaan op publiciteit of commerciële prognoses. Haar voorzitter was dit jaar John Bailey, gepensioneerd professor in de literatuur, getrouwd met Iris Murdoch en behept met een spraakgebrek. Zijn moeizame voordracht van het juryrapport, gisteravond, had wel iets van een parodie op het nogal ontoegankelijke taalgebruik in de bekroonde roman, waarin zowel de verteller als de hoofdpersoon zich bedient van het dialect van Glasgow.

Die hoofdpersoon is een vrij grof gebekte, werkeloze zuipschuit te Glasgow. Na een onzachtzinnige confrontatie met de politie is hij ook zijn gezichtsvermogen kwijt geraakt. In het centrum van de handeling staan zijn pogingen om niet helemaal aan de verloedering te bezwijken. Britse recensenten hebben Kelman - die al vaker gelauwerd is - geroemd om zijn geraffineerde literaire techniek, maar het heeft hem ook aan kritiek niet ontbroken.

In een televisie-discussie met o. a. Antonia Byatt en Germaine Greer, die gisteravond aan de uitreiking voorafging, werd 'How late it was, how late' niet alleen a difficult read bevonden, maar veel te lang bovendien. The Times bewierookte Kelman onlangs als 'Kafka on the Clyde' (de rivier waaraan Glasgow is gelegen), maar een van de dicussianten zag gisteravond eerder een parodist van Beckett in hem. 'How late it was, how late' is uitgekomen bij Secker & Warburg (imp. Nilsson & Lamm; 374 blz. - ¿ 50,95).

De Booker-jury moest zich dit jaar door 130 romans heen worstelen. Haar lijstje met de beste zes bevatte werk van twee autochtone Engelsen, twee allochtonen (afkomstig uit respectievelijk Sri Lanka en Zanzibar) en twee Schotten. Onder anderen Peter Carey, Nadime Gordimer, William Trevor en Margaret Atwood haalden de voordracht niet.

Een beknopt signalement van de vijf die gisteravond zijn afgevallen. Heel lang favoriet - althans bij de beroepsregelaars van weddenschappen - was The Folding Star van Alan Hollinghurst, een veertiger die voor het weekblad Times Literary Supplement werkt. Dat dit geschrift niet nummer één werd, weet Germaine Greer aan gebrek aan durf bij de jury; die zou niet het lef hebben gehad, een homo-boek te bekronen. Het verhaal speelt in een Vlaamse stad die overdag ingeslapen lijkt maar waar na zonsondergang homoseksuelen zich nogal heftig roeren. In hun kring verkeert ook de hoofdpersoon, Edward Manners, een wat geremde Engelse leraar van in de dertig, die privé-les geeft aan twee jongens uit de stad. Op een van hen wordt hij smoorverliefd. De roman is alleen gay in de moderne zin van het woord. Een Britse recensente vergeleek de hoofdpersoon met een verloren ziel uit het geluidloze deel van de hel dat Dante reserveerde voor wie de liefde gecorrumpeerd hadden (uitg. Chatto & Windus, imp. Nilsson & Lamm; 422 blz. - ¿ 56,75).

Als kanshebber gold, tot gisteravond, ook Reef, de eerste roman van Romesh Gunesekara, een veertigjarige Londenaar die opgroeide op Sri Lanka en de Filippijnen. 'Reef' behelst de herinneringen van een voormalige Srilankaanse huisbediende, Triton, die zo'n twintig jaar lang de dienstvaardigheid zelve is geweest voor een rijke marien-bioloog. Gunesekara's beschrijvingen van Tritons kookkunst - waarvan blijkens de recensies menige criticus verlekkerd kennis had genomen - waren gisteravond voor Germaine Greer reden om het boek spottend te etiketteren als een kruising tussen een roman en een kookboek. Van andere zijde werd Gunesekara's subtiele sfeertekening geloofd (uitg. Granta, Penguin; 190 blz. - ¿ 33,95; Nijgh & Van Ditmar bereidt een vertaling voor).

Slavernij is het thema van Paradise, de vierde roman van de in 1948 op Zanzibar geboren Abulrazak Gurnah. Hoofdpersoon Yusuf wordt als kind verkocht aan een Arabische handelaar, die hij later - innerlijk op weg naar de volwassenheid - vergezelt op een expeditie naar het door Duitsers gekoloniseerde Oostafrikaanse binnenland. Droefenis over de teloorgang van de Afrikaanse cultuur - in de roman overigens rijk vertegenwoordigd met onder andere volksverhalen, erotische anecdotes en godsdienstige mythen - geeft 'Paradise' een sterk elegische ondertoon (Hamish Hamilton, Penguin; 247 blz. - ¿ 50,95).

Knowledge of Angels van Jill Paton Walsh (jaargang 1937) is vooral in het nieuws geweest omdat veertien Britse uitgevers het boek hadden afgewezen. Walsh, woonachtig in Cambridge, heeft tot dusverre vooral naam gemaakt als schrijfster van kinderboeken, waarvoor ze bekroond werd met o. a. een Smarties Award.

'Knowledge of Angels', gesitueerd op een Spaans eiland in de vijftiende eeuw, is heel ander snoepgoed. Het verenigt kenmerken van een middeleeuwse thriller en een ideeënroman. Door het verhaal heen geweven is een metafysische discussie waarvan sommige critici diep onder de indruk waren maar die gisteravond voor de BBC als belachelijk en pretentieus werd afgedaan (uitg. Green Bay, Walsh' eigen uitgeverijtje, in samenwerking met Colt Books, Cambridge, imp. Nilsson & Lamm; 268 blz. - ¿ 50,95).

Als het minst kansrijk beoordeelden de bookmakers Beside the Ocean of Time, van de oudste deelnemer aan de Booker-race, de 73-jarige Schot George Mackay Brown. Een zoon van een keuterboertje op een van de Orkney-eilanden - een onherbergzame locatie waar ook Brown zelf woning houdt - ziet in zijn dagdromen de hele geschiedenis van het eiland aan zich voorbijtrekken, compleet met mensen uit het stenen tijdperk, Vikingen, ridders en press-gangs, marine-eenheden uit vroeger tijden die desnoods met geweld matrozen ronselden. Bij de verschijning ervan werd de roman - te 'simplistisch' voor een bespreking, volgens The Sunday Times - in de meeste kranten doodgezwegen (uitg. John Murray, imp. Nilsson & Lamm; 217 blz. - ¿ 50,95).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden