TaalTon den Boon

Bond verrijkte onze taal, onder meer met zijn eigen naam

Sean Connery werd wereldberoemd als dé James Bond’, stond maandag in een krant. Met ‘dé James Bond’ wordt in dit geval de vertolker van de rol van James Bond in Bondfilms bedoeld, maar de naam van de held van deze avonturenfilms blijkt ook te worden gebruikt als soortnaam voor een geheim agent, met name voor een geheim agent die altijd een gentleman blijft. Zo noemde een krant de diplomaat en spion Olympiodorus van Thebe (370-425) onlangs ‘een James Bond van de 4de eeuw’. En in een ander blad was sprake van ‘een James Bond met oorbellen’: een geheim agente dus.

Als James Bond echt als soortnaam is ingeburgerd, heeft dat ook consequenties voor de spelling. Net als donjuan (vrouwenverleider), casanova (vrouwenversierder) en donquichot (iemand die hersenschimmen najaagt) zou de naam van de filmheld dan vermoedelijk met kleine letters worden gespeld. Voor de meeste kranten is ‘een Russische james bond’ of ‘een james bond op hakken’ echter vooralsnog een brug te ver.

Ook Bonds codenaam – 007 – blijkt in de media geregeld als soortnaam te figureren (een Chinese 007, een cyber-007). Bij deze taalvorm speelt de spelling geen rol: of 007 nu een codenaam van James Bond is of een soortnaam voor een geheim agent (al dan niet met een license to kill), je spelt die drie cijfers altijd hetzelfde.

In het woordenboek is James Bond vooralsnog stiefmoederlijk behandeld. Beter gezegd: Van Dale vermeldt nu alleen het trefwoord bondgirl: sexy en ge­vaar­lij­ke vrouw, die qua type doet den­ken aan de tegenspeelsters van James Bond. Mocht James Bond zelf – met kleine letters – in het woordenboek opgenomen worden, dan moet deze taalvorm meteen gezelschap krijgen van een uitdrukking die veel horecabezoekers in navolging van hun filmheld gebruiken wanneer ze een cocktail bestellen: shaken, not stirred.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden