Interview

Boerenzoon Koen hoopt dat de geslachte varkentjes naar de hemel gaan

Koen en Jeanine Beeld xx
Koen en JeanineBeeld xx

Janet van den Brand bracht met haar documentaire 'Ceres' een aubade aan het weidse landschap en de mooie luchten van Zeeland. Met boerenkinderen als verrassende, vrije hoofdrolspelers.

De opvallendste Nederlandse film die deze week de ronde doet op het Filmfestival van Berlijn voert vier Zeeuwse kinderen op die er van dromen de boerderij van hun ouders over te nemen. De 28-jarige Janet van den Brand die met 'Ceres' debuteert als documentairemaker volgde de kinderen anderhalf jaar met de camera: tijdens het rooien van de aardappelen, het slachten van de kippen of gewoon tijdens het spelen in het hooi.

Ze maakte er een prachtige, zintuiglijke film van die je volledig onderdompelt in de kinderwereld. Van den Brand is erbij als Koen zijn varkentjes knuffelt en als hij hun roze huid liefdevol insmeert met zonnebrandcrème, zodat ze niet verbranden in de zon.

Ze is er ook bij als Koen een tijdje later met tranen in zijn ogen afscheid neemt van de dieren. Koen weet dat het zo gaat. De varkens gaan naar de slacht. "Ik hoop voor ze dat ze in de hemel zijn", fluistert hij.

"Ik ben zelf opgegroeid op het platteland, in Oostvoorne", zegt Van den Brand. "Mijn opa had een kleine boerderij en ook mijn vader had een behoorlijk stuk land. Ik ben weggetrokken toen ik ging studeren, eerst aan de kunstacademie St. Joost in Breda, later aan de kunstschool Sint-Lukas in Brussel en de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Gent." Van den Brand woont en werkt nu in Brussel van waaruit ze ook haar film maakte.

Ceres is een Belgisch-Nederlandse coproductie die in Berlijn is te zien in het kinderfilmprogramma. Precies zoals 'Cobain', de nieuwe film van Nanouk Leopold over een 15-jarige jongen en zijn drugsverslaafde moeder. De laatste film overtuigt niet helemaal, het verhaaltje is wat dun, iets wat je van Ceres niet kunt zeggen.

De film is een kleine aubade aan het Zeeuwse land, een originele vertelling waarin boerenkinderen verrassend de hoofdrol opeisen. "Ik wist zeker dat ik mijn eerste film in Zeeland wilde situeren", zegt Van den Brand. "Het heeft te maken met de weidse landschappen, de mooie luchten, het fantastische licht. Eigenlijk te veel om op te noemen."

Jeugdherinneringen waren een belangrijke inspiratie?

"Ja, ik denk dat het te maken heeft met mijn bewondering voor de natuur die ik graag in beeld en geluid wilde omzetten. Ik wilde iets doen met de oogstcyclus. En het idee om vier boerenkinderen te portretteren is geleidelijk ontstaan, toen ik ging rondkijken in Zeeland.

"Mijn eerste ontmoeting was met Koen, de boerenzoon uit Kerkwerve, en dat was meteen raak. Een heel mooi jongetje. Aan de ene kant staat hij er nuchter in, aan de andere kant loopt hij over van liefde voor de varkens. Via Koen leerde ik de andere kinderen kennen.

Koen (boven en links in het gras) wil de boerderij van zijn ouders overnemen. Naast hem boerendochter Jeanine. Beeld xx
Koen (boven en links in het gras) wil de boerderij van zijn ouders overnemen. Naast hem boerendochter Jeanine.Beeld xx

"Ze wonen allemaal vrij afgelegen: de een op een boerenerf op Schouwen-Duiveland, de ander in Zuid-Beveland. Wat me trof is dat ze allemaal zo begaan waren bij het reilen en zeilen op de boerderij."

Daarom vertel je het verhaal ook vanuit de ervaring van de kinderen?

"Ja, ik vind het onwijs inspirerend hoe deze kinderen naar de wereld kijken. Ze staan heel dicht bij de natuur, gaan er helemaal in op. Ze dromen ervan om de boerderij over te nemen en je ziet hoe ze bezig zijn met die droom, hoe ze eraan werken. De kinderen lopen dagelijks op het land waar hun voorvaderen liepen. Ik heb geprobeerd om dat idee in de film te vangen. Het idee dat het boerenbedrijf overgaat van generatie op generatie, en dat er sprake is van overlevering.

"Je zou het inderdaad een loflied op het boerenleven kunnen noemen. Ik wilde dat in ieder geval ook uitdrukken met de titel. Ceres is de godin van de landbouw. En het lied aan het slot is speciaal voor de film gecomponeerd: een Latijnse hymne over de lente die je het gevoel geeft dat Ceres een stem krijgt."

De kinderen stonden voor het eerst voor de camera en toch ogen ze erg op hun gemak.

"We hebben ze in totaal anderhalf jaar gevolgd. Dat was lang en intensief. Ik denk dat ze op een gegeven moment wel aan onze aanwezigheid gewend waren. Ook als we niet filmden, waren we er. Dan gingen we frietjes eten, of andere leuke dingen doen. Op het moment dat de camera aan ging, voelde dat niet heel officieel."

Janet van den Brand Beeld xx
Janet van den BrandBeeld xx

Die camera speelt een belangrijke rol. Alles is heel zintuiglijk gefilmd, alsof je de koeien ruikt en samen met de kinderen door het hoge gras rent.

"Dat is het werk van Timothy Wennekes. Hij is behalve mijn cameraman ook mijn vriend. We hebben samen gestudeerd en korte films gemaakt, en ik denk dat we daardoor ook samen in een stijl zijn gegroeid.

"Mijn ideale film is 'The Tree of Life' van Terrence Malick, zo subtiel en kwetsbaar, met die fluisterende stem en die camera die zo organisch overal doorheen beweegt. Ook ben ik geïnspireerd geraakt door een Franse filosoof, Gaston Bachelard. Hij schrijft over de poëzie van het alledaagse, over dagdromen en innerlijke stemmen. Het was heel spannend om te kijken of we dat soort dingen naar film konden vertalen."

Je woont en werkt in België, een filmland dat het internationaal erg goed doet en waar in Nederland wel eens jaloers naar gekeken wordt. Hoe ervaar je de sfeer in België?

"Het is een heel vrije omgeving om in te werken. Ik heb het gevoel dat ze in België echt openstaan voor nieuwe filmmakers en niet alleen voor de gevestigde orde. Er komen ook veel mensen naar België om films te maken, waardoor er een superinternationale sfeer heerst. Doordat er veel samenwerkingen zijn, zit je niet de hele tijd in hetzelfde kliekje. Dat is althans wat ik heb ervaren. Er wordt met een open blik naar film gekeken, en met nieuwsgierigheid naar nieuwe filmmakers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden