Review

BOEK

'Pour Rushdie', ed. La Decouverte / Carrefour des Litteratures, Colibri, Parijs, 307 blz. - FF 135.

In februari 1989 werd Salman Rushdie om zijn roman 'De duivelsverzen' verketterd en ten dode opgeschreven door rigide Iraanse geestelijken. Even dreigde een waterscheiding tussen de islamitische en niet-islamitische wereld, toen heetgebakerde demonstranten de polemiek monopoliseerden, tegenover liberalen die evenzeer de letter en de wet met elkaar verwarden. Maar al spoedig werden de standpunten genuanceerder, zoals in Nederland waar islamieten zich niet voor het Iraanse karretje lieten spannen. Ook Rushdie zelf verhief zijn stem, toen hij in 'Is er dan niets meer heilig?' argumenten aandroeg voor de transcendente functie van kunst, die ruimte schept voor fundamentele vragen over schoonheid en kwaadaardigheid, vernietiging en scheppingsdrang.

Het duurde even voordat op internationaal niveau islamieten van hun bekendheid gebruik maakten om - naast westerse vips - voor Rushdie op te komen. Nota bene schrijvers uit Iran, het meest kwetsbaar voor vervolging door de ayatollah's en hun staatspolitie, spraken zich als eersten uit voor het vrije woord, dat in de Brits-Indiase schrijver wordt belichaamd. Het nu verschenen document is gepubliceerd door drie uitgeverijen, niet alleen om de risico's van aanslagen te spreiden maar ook om een gebaar, een vuist te maken. Niet iedere auteur tekent voor de inhoud van 'De duivelsverzen', Rushdies exegese van het leven van de Profeet Mohammed zou te vrijmoedig zijn, de fictieve roman zou geen recht doen aan de door islamieten beleefde werkelijkheid. Maar allen steken hun nek uit, want de vrijheid van het woord is buiten kijf, en daarmee ook Rushdies leven.

In 'Pour Rushdie' bestaat de bijdrage van een groot aantal Iraanse schrijvers uit hun namen, naast een stuk van een bij name genoemde ayatollah. Droge gelegenheidstekstjes staan naast gedichten, een lied met muziekschrift en al, stevige statements en historische beschouwingen. Verschillende auteurs genieten ook in Nederland enige bekendheid: de Algerijnse islamoloog aan de Universiteit van Amsterdam Mohammed Arkoun, de Egyptische Nobelprijswinnaar Naguib Mahfouz (o.a. 'De dief en de honden' en 'Paleis van verlangen'), de Hebreeuws schrijvende Palestijn Anton Sjammas ('Arabisken'), de Marokkaanse romancier Tahar Ben Jelloun ('Met neergeslagen ogen', 'Blinde engel'), de Soedanees Tayeb Salih ('Roep van de Nijl'). Prachtig is de bijdrage van de Palestijnse schilder/schrijver Kamal Boullata, die vertelt over Ibn Muqla, in de elfde eeuw de grote ontwerper van de Arabische calligrafie. De kalief verdenkt hem van een complot en hakt hem de rechterhand af. Muqla blijft doortekenen, maar ledemaat na ledemaat wordt afgehouwen. Zelfs zijn tong wordt uitgerukt, maar wat blijft is de schoonheid die hij schept, die zijn oog heeft gezien (muqla in het Arabisch betekent 'oog').

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden