Boekwinkels van Selexyz in neerwaartse spiraal

Selexyz Dominicanen in Maastricht ¿ gevestigd in een oud kerkgebouw ¿ werd gekozen tot mooiste boekhandel van Nederland. ©ANP

Het is haast niet voor te stellen dat ze ooit verdwijnen, de soms meer dan honderd jaar oude, gezaghebbende boekwinkels als Donner in Rotterdam en Scheltema in Amsterdam. Toch hangt hun toekomst aan een zijden draadje. Het moederbedrijf Selexyz, een keten van zestien vooraanstaande boekwinkels die sinds begin jaren negentig één bedrijf vormen, verkeert in nood. Een half jaar geleden is het bestuur afgetreden en vervangen door een interim-bestuur dat op zoek is naar financiering. De 400 medewerkers kregen voor Kerst te horen dat hun salaris voorlopig bevroren blijft.

Volgende week maakt Selexyz bekend hoe de keten de problemen het hoofd gaat bieden. "Niemand weet wat er speelt. Het bedrijf houdt de kaken stijf op elkaar", zegt Jaap Boter, bijzonder hoogleraar boekhandels aan de Universiteit van Amsterdam. Boter is cultuurwetenschapper en econoom. De leerstoel is in het leven geroepen door de Koninklijke Boekverkopersbond.

Boekenpaleis
Selexyz had bedacht klanten te trekken met grote boekenpaleizen, vele verdiepingen, rijen boeken waar de boekenliefhebber uren rond kan struinen en pauzeren met een cappuccino in een inpandig hip café. In Maastricht opende het bedrijf een vestiging in de 700 jaar oude Dominicanenkerk. Vorig jaar opende Selexyz een dergelijk boekenpaleis in het negentiende-eeuwse voormalige postkantoor aan het Jansplein in Arnhem.

Selexyz koos een lastige formule, zegt Boter. "Bij een Ako of een Bruna, met alleen bestsellers, rendeert iedere meter boekenplank. Maar met een groot assortiment is er maar een klein stukje boekenplank dat goed loopt, de rest is in feite heel duur behang. Voor al die slecht renderende boeken is wel veel personeel nodig, dat bovendien ook nog hoog opgeleid moet zijn en dus relatief duur is, omdat de klant service verwacht."

Toch denk Boter dat het een formule is die levensvatbaar is, mits scherp gemanaged. Acties en bestsellers moeten geld in de la brengen. "Probleem bij Selexyz was dat het moeite kostte om de bedrijfsvoering te centraliseren. Selexyz had te maken met al lang bestaande boekhandels, die voeg je niet makkelijk samen."

De situatie bij Selexyz lijkt op die van de Amerikaanse keten Borders, constateert de bijzonder hoogleraar. "Borders is vorig jaar helemaal omgevallen. Het was een combinatie van problemen, zoals langlopende huurcontracten waar men niet tijdig van af kon. De vergelijkbare keten Barnes & Noble lukt het met het sluiten van enkele vestigingen om het hoofd boven water te houden."

Uitdragerij
Wie tegenwoordig een Selexyz-vestiging binnen wandelt, kan met eigen ogen zien dat het bedrijf in een neerwaartse spiraal terecht is gekomen. Het personeel is in mineur en in een wanhopige poging van het interim-management om het tij te keren, stonden rond de feestdagen in de statige winkels ineens ook speelgoed en andere cadeauartikelen opgestapeld. Boter: "Ik vind die uitbreiding geen slimme stap. Mensen hebben een beeld bij hun boekhandel. Dat moet geen uitdragerij worden."

Selexyz is bovendien te laat begonnen het inzetten van internet als verkoopkanaal. Inmiddels is Bol.com niet meer in te halen. Bovendien komen nu ook de Hema en Albert Heijn met boeken online. Betrouwbare merken waar nauwelijks tegen te wedijveren is. Dit jaar opent de grootste boekenwebwinkel in Amerika, Amazon, ook een Nederlandse vestiging. "Je kunt ook denken aan andere toepassingen, zoals de mogelijkheid om thuis op te zoeken of een vestiging het boek heeft dat je zoekt. Of een boek van huis uit bestellen en later ophalen in de winkel. Wat mij betreft wordt wat te gemakkelijk gewezen naar Bol.com als schuldige als een boekwinkel het moeilijk heeft."

Uit cijfers per regio van het Amerikaanse Amazon bleek dat de online verkoop van boeken inzakte telkens als ergens een boekhandel opende. "Dat bewijst volgens mij het bestaansrecht van boekwinkels. Veel mensen kiezen voor het loopje in plaats van gedoe met invullen van creditcardgegevens. Bovendien moet je dan een paar dagen wachten voor je het boek in huis hebt."

De boekwinkels die het goed doen blinken volgens Boter, die ook in de jury van de verkiezing van de beste boekwinkel zit, uit in een goede sfeer en uitstekende service. Met een La Place erbij ben je er echt niet. "Het moet authentiek zijn en niet per se groot. In Nijmegen koopt boekhandel Roelants partijen uit de ramsj op, echt een collectie waar je hebberig van wordt. In het Amsterdamse Bos en Lommer is net een boekhandel geopend die als een magneet klanten trekt. Allemaal slimme ondernemers."

minder boekverkopen
De boekverkoop in Nederland is in de eerste maanden van 2011 met vier procent teruggelopen ten opzichte van het jaar ervoor. Die daling heeft zich ingezet sinds topjaar 2007 toen vijf procent meer boeken werd verkocht. Hoeveel van die boeken via internet zijn verkocht en hoeveel in winkels wil brancheorganisatie GfK, dat de cijfers bijhoudt, niet zeggen. Ook over hoeveel mensen boeken downloaden en op hun iPad of e-reader lezen, is weinig bekend. Tot nu toe zijn uitgevers nog huiverig voor het elektronisch verspreiden van boeken, omdat ze bang zijn voor illegaal kopiëren.

Beroemde Selexyz-vestigingen zijn Broese in Utrecht, Scholtens in Groningen, Verwijs in Den Haag en Donner in Rotterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden